Literarishe bleter · 1929-09-06 · 36 (6.9.1929) · p. Seite 707

׳יו זײם 01/.'' ב7עם 1ר ג?פ. 36 (279) ¥ ״םער ליטעראצור, איז ןןבער דןןרצ אפגע׳טפיגלם הריסםזענדעך דעד בירגעי־ קריג אין אלע קאמפן פאר יעגער זג״ט. אין ״דאר־אײן דןןר־אויס״ װערם דערצײלצ דער עיקר ײעגן בדאנדזיצענדיקע מענבדצן, אדער װעגן מענצ־פן״ װאפ האבן פארנלמנדזידעפ צו אונז, וועלבע דער אויצןזר מאכט דארם פאד די הויפפ־העלדן אין דער ארבעפער־באװענונג, ײי דמיפל, מענדל מידנערפ זון א. א., און ײען ער גים *םוין יא ארבעטער, אין זןט דעפ װערק זענען זײ אזעלכע בד״פע (בערעלע ״קאמערז־גניק״). קװימקא מאבפ גרויפע פרוװן אפעויגפיגדען אונזער לעבן, און עם געלננגפ אים אין א געװיפער סאפ. די פאבריק, די פאציאליפפײבע רעקאנפםדוקציע פון אונזער װירם׳באפצ, ־־ ־ גים ער נאך נײפט ני עם אין ״ביי די דיאגראנדער פעל״, װ$פ איז בזער צונויפנעבונדן מיםן אויםלענדײבן ארבעםער־דעבן, און נייםם אין אנדעיע זײנע װערק. איר רעבן איער, אז ער װעם םוף־בל״סוף קומען צו אזוינע םעמעפ אויך, ע״ דארף זיך נזןר נעסען דערצו. װאפ אנבאדאנגם דאפ אפ־םפיגדען די פאבריק אין דער ײדײבעי פאוועםייםער ליםעיאםור, האבן מיר *םוין פון דעם א גוםן #נהויב. דאש איז די דערצײלונג ,,אדין* נײע רעלפן״ פון חײם גילדין, װעלבער האם זיך די לעצםע צײם גענומען צו פי*זע. פ־פארעזםײם זיך, אז די זאך איז נייםם פון אזא גרויפן ל״װנם, װי פיגים אונז מארקי־ם $דעי אנדערע. סיאיז א קורץ זאבלעך בילד פון ארבעםער־לעבן אין דער פאבריק, דערפאר אבער איז עפ לעבעדיק, צאפדדיק, מען פילם, אז דאי־ם דעבם אוג־ זער הײנם. מען דאר,? װינםשן אונזערע *םרײבער, װעלבע ״םםרעבן ״געקרוינם'׳ צ•• װערן מיםן :אמען פרןןלעםאריהע, זײ זאלן זיך נעמען צו אזעלבע םעמעפ, װי די, װאפ עס *םםיגלט >ופ ה. גילדין. פארן אנהײב דארף מען גילדינען באגריסן און אים ווינם־םן, ער זאל גײן װײםער אויף דעם ײעג. אלע איבעריקע יםרײבער דארפן אויך גײן אויף אם דעש װעגי'. אזדסײל אין ענין םין חבר ■רץ הירשגיין — רעדאקציע .הײנםי דאס פאר״נס-נעריכט ב״ב פאר״ן פן ייד״טע רי״עדאטן א.״! זיפורנאריםטן אין װאריפע האט אוץז זיין זיציננ פון 2י-סן או״נוכט 11120 כאטראכט די אנקיאנע פון חכר פרץ היר׳טוײן קענן דער רע■ דאקצ ע פון ״היינט ־. ראפ נעריכט האס אויסנעהערט די באיטוירי־ ־וננ פון הבר פיץ היר׳עבײן און די דעדקרערונגע; פון דעס פארי ׳סטייער כון רעראק\יע ״ה״נט״. רעיאקטאד הבר א־רן א ינהאח. און ה#זט בא׳סטיםט: די ׳עטערע אין דעס ארטיקר פון ה. ׳ס. י. יאצקאן נעדרוקט אין ״ה״נט״ ־ה 2־טן אוינוםט 1909 אונטערן נאםע; ״פר׳ז היר׳סכ״ך, װערכע אנטהארט די יועדטער: ״אנדעדע װירן עס עדקרעה פ׳כוט כייט םאטעריערע םאטױו;. .יריינין, זאנן זיי, װערמ גוט באצארט פאר אזא רייזע, אפירו פר״ היר׳סכיין איז אויך אוםד רעקמ גאנץ פ״ן כאפריריקט געװארן דורך דעכ, װאם םען ריאט ב״ איפ אפנעקויפט זיינע װעויק פאר א גאנץ כיינעס פד־יז, װאם ער װארט אין אונזעוע טקומוה :״סט באקוםע;. איך בין װײט נייסט נענוינט צי נרױבן אזעררעם און םיי;, אז דא רינט א פיר טיבערע פיבה. םיאיז, םײן איך, רי טעםפקײט פון אונזערע נערױן א. א. װ.״ קאן ארויסרופ; ב־יפ רעזער א היסדי בנונע םאטעויערער .גאר־ אינטערעםירוננ פון פרץ הירעבײן און בםירא םאראר״סער אפהענ־;יקײט ביים ארויםזאגן זײנע םײנונגע;. דאם נעריכט זעט א•; דעם א .־אצײדיקונג און פאראודטײרט עם אויף דעם ׳םארפםטן אופי דער דאךקער אורט״ר דארח פארעפנטרעבט װערן אין;א- ענטםטן נומער םון ״הײנט״. פאחיצער; ם נ. פערדטטיין ם. פ. זרבבצ מ. פ. ח. ׳ט. קאזראן ם. פ. ד״ר י. פינמשעװםקי ם. ז. אצם םעקרעטאר; טצך ראװיטע. * * * ־םםענדלעבן אינהאלם. :אנמער, די לעצםע :סהרם דערציילונג איז אין יצפראך־־ינזיבפ אויך נעיצםרו׳בלם נעױארך ביצעת דו ל״ענפם די זאך, באלפטו נייצם־װידנדיק ארײן אין א תחינה־ניגון. איז דען איצט, אין אזא ברויזנדיקער צײם, אן ארמ פאר תחינוח? אין קײן פאל ניעצ. די ײדי־צע ליטעראטור האצ פארמאגמ א באגאבמן *צרײבער פרץ, פון װעלבן די ױנגע יברײבע־ ױ.אבן א םך גענומען. האבן צו אים די אריעמער •בטענדיק געהאט טענות פאר זײנע פינצעלעך, םימבאלן א.א.װ. האט דאך אבער פרץ גע־בריבן אין אן אנדער עפ?כע, חוץ דעם האט פרץ אויםגעדריקמ אזעלבע קלאכנפארחעלמעני״טן, װאס זײן םימבאליזפ האט אויף זײער ב#דן געפונען א בארעבטיקוגג. מיט װאם אבער קען מען פארענמפערן נפתרס מיסטיציזם בײ הײנטיקז ב*:'־- ...איך מוז צונעבן, אז אויב דער ז־טורגאל װעט װײטער דרוקן אזעלבע דערצײלונגען, װי דעם נסתלפ, װעם ער בײ די ארבעטער־ דײענער קײן גרויפע סימפאםיעס נײטמ דערװערבן״. א צװײמער *רבעםער, פון נארקןװער גײ־םאבריק ״מינײאקאװ־ קע״, ב. װעלממאן, ׳טרײבמ זײן מײנוגג װעגן דעם, — װ>)פער װערק עס דארף באקומען די מענדעלע־פרעמיע. לוים זײן מײנונג• ״דארף מען טטערן דעם װערק פאלגנדיקע פאדערונגען: א) די מעמע פונם װערק זאל ז״ן ע רעװמלוצישנער־פרןןלעמארי־בע; ב) עס ז$ל ז״ן פון א הדיבעי קינסמלערײטער קװ*ליטעמ; ג) דער כמיל ז#ל זײן א לײבצער, און די יטפראך א פןזפולערע. ארויסגײענדיק פון די דאזיקע הנחות, װעלן מיר זיך #פיטצעדן אויף די װיכמיקםטע װערק, װ*ןס זענען דערשינען פארן לעצטן יאר: 1) ״היריט לעקערמ״ א. קויטגיראװס; 2) ״ברידער״ 6. מארקײטפ; 3) ״אויף גײע רעלםן״ ח. גילדינפ; 4) ״העריטל יטאסאי״ א. אבט׳טוקס. קושניראװס ״הירש לעקערמ אנט׳בפרעפט די ער׳טמע 2 פאדערונ־ גען, ד. ה. ער האט א רעװןןלוציאנער־פרןןדעטארי׳טע טעמע און איז פון א הויבער קװאלימעט, דער סמיל און די שפראך זענען $בער נישט לײכט און ני׳טט פןןפולער. פ. מארקײטם ״ברידער״ — דאס זעלפיקע. סיאיז א שײנע רע־ װ*לוצי*נערע פןועמע; א דערגרײבוגג פאר דער ײדישער פןןװעטישער לימעראטור; זי איז אבער צו־לאנג און לײענם זיך שװער. ת. גילדינס ״אויף נײע רעלםן״ אנמשפרעבט שוין מער אונזערע פאדערונגען, איז אבער די אינטריגע גישט גןוטירלעך און אפילו שעדלעך. י. #בטשוקס ״הערשל שאמאי״ — די דאזיקע דערצײלונג איז גרינג, װי א װאפליע, און זיס, װי ״געסרדירנס״, — ד#ס איז איר םעלער, זי איז ןן־ער לײבט, שײן, גראנדיעז, ל״ענמ זיך מיט געשפאנטן אינמערעס און ל$זמ איבער א שמארקן אײנדרוק.—דןןס איז איר מעלה. די מיפן װערן באליבמ, דענקפמ נןןך דער דערצײלזנג, און ם־װילמ זיך דיר ל״עג״י נאבאמאל״. דערצו נןןך װערן דןןרט באהאנדדם אקםו־ עלע רעװ$לוצי#גערע פראלעטארישע פראבלעסען (ראציאנאליזאציע, 7־ שעהדיקער ארבעטפ־טןןג א. ד. גל.). סיװןןלט גװען נויטיק ארויסצוגעבן א ביליקע אויסלאגע סון דער דןוזיקער דערצײלונג, זי זןןל פארשפרײמ ײעי־ן אין א גרויסער צןןד עקזעספלערן. לוימ מײן מײגונג אנמשפרעבמ די דערצײלונג ״הערשל שאמאי״ אונזערע פאדערונגען (מער־װײניקער). די דערציילונג ״הערשל שאמאי״ דארף פרעמירש װערן״. א דריםער ארבעמער פון דער בארקאװער *גיד־פאבריק ״פראפ־ איגםערן״, נ. סיידאמ, דרוקמ אן ארםיקעלע אונטערן נןןמען ״מיר װינטשן אונזערע שרײבער״. ער שרײבמ: ״פיל הןןמ מען שוין געקענמ הערן בעת די פארשײדענע ליטעיא־ רישע אװנםן, אין די קרײזלעך, אויף ארבעפער־פארזאמלונגען מענות פון די אי־בעסער צו די שרײבער: שפיגלם אפ אין אײער שאפן דאס אלץ, סימ װאפ מיר לעבן, און מיט װ$פ מיר עמעםעז, און שלעפם אונז נישט אויף צוריק. און די שרײבער האבן נישמ אײן מאל צונעז&נמ, אז זײ װעלן פא־פילן דעם בלויז אין דער ײדישער סאװעטישער ליפעראמור. באדארף מען םאקע א קוק מון אויף די װערק, װאס זענען דערשינען פארן לעצמן יאר און זען, װו האלמן מיר מים זיי. מיר װעלן אנהײבן פון דעם מאלאנמסולםמן שרײבער 8. מןןרקיש, װעלבער האם פאר די לעצמע פאר יןור זײער א סך געשאםן: ״ברידער ,, ״דאר־אײן דאר־אויס״, די פאעמע ״כארקאײ״ און נ*ך. געװיס איז ער א שרײבער מימ א גרויסן פארנעם, נאר נישמ ד#ם דארפן םיר איצמ הןןבן מער פון אלץ. לאמיר נעמען ״ברידער״. געוויס איז עס א גרויס קינסםלעריש װערק. דןןס בוך איז #ן ספק ע גרויסער יש אין דער ״דישער סןןװעמי־