Literarishe bleter · 1929-09-06 · 36 (6.9.1929) · p. Seite 706

זײס 706 7?'ס&רזזריישס 73?1סזזר נזס 36 *279) ¥— דעי טײשע, איז גדידשן איום איז זיד :אמיט םיד אייןירגוג״גז, װי איר מאן באמיש זיך, אז די שאריכטעלונגען זאל) עפ״ן אויוי א הויכן קינכמלערי׳גז נױוא. עש איז װערמ, אנב, *ו דערמאנען, אז איר מאן, דער דירע־מאר. עען נ״שט :אר •כט״ן ב״ דעי טיר, א״ננןאשירן געלט פאר בילעמן. נאר עי איז שא־ע אייד אל״ן אן אעטיאר, און טאעע אן אריגינעלעי א־" טיאי, װאכ אונטעו״ט״דעט זיד פון אלע איבעריקע דערמיב, ״אס ע אנערעענט נ״טט?״ן גרימירן ייך גאנץ פיבוט, נאכן אר״נלאזן דעש עולם אין זא־1, ג״מ ער גל״ך אױיף אויף דער 2ינע, •כפילט אב ז״ן ראל און ג״ט דאן ווי.ער אראפ צ״לן דאס געל#• װאם ער האט ״נעל״זטי ב״ב א״נגאנג דאם א״נציעע, װאם האט מיד •בטארם אינטעיעשירט איז געווען דאס פובלױןום, װאש האט םאיפולט דעש זאל. עם איז געײען אינטעיע־ סאנט גו אבםערװײן די התלהבות. מיט וועלכער דער עולם האט אויפ־ גענומען יעדן פלאבן וויץ, יעדע פעטע?ופלעטל, יעדז טענזול . דאם םובליקום, סיי יידן. סיי קריסטן האט אלץ גוט פאר׳דטאנען, וואס די •טפילער רעדן, וו״ל עס איז באמת געײען א ״לייבטער. גוט־ פאו״טטענדלעכער ז־טארגאן״. עס האט אבעי פאםירט אן אינטערעםאנטער קודיאז: אויף דער בי״ע דעו״טיינט דער ״גאיאדאוואי״, וועלכער קומט מאבן א רעײיזיע אין •טטוב — און מאבט דערװייל א גלעזל מ־טקה װי עש 8אסט פאר א ״גאראדאװאי״ אין ״די־טן טעאטער, ווארפט עי אייין פון זוייט גו ציים א םאר רום״טע וועדטעי ב״ דער געלעננ־ ה״ט ווען דער ״גאראדאוואי״ הויבט זיד אן *ויטאין זװ דער באלעבאסטע, דעיהער איד פלוטלינג אזא מין עפיפעםל — ע, מאטװטקא, (און עי מאבט מיטן פולן מויל א ױס״טע ,.פא דאטעיי"). דער עולם קוועלט, אבער זזוו״טן די אקטיארן איז געוואיז א •טטיקל מהומה. עם ווייזט זיד ארוים, אז דער אקטיאר. וואס האט געיטפילט דעם ,.נאיאדא-ואי״ איז א גאייזויאנער בחור. װאם קען נייטט קיין רוס״ט עי האט געײאלט זאגן: ע. מאטו־טקא, ט־טאיט פאבעײ!. האט ער געזאגט עפעס אנדעי־ט, ײאס איז אים פארבי^יבן אין זבױן פון דער מלחמה־גייט . * . איד האב זיד דעימאנט אן דער דאזיקער מ־טונהדידזער ״פאי־טטע־ לונג״ אין פרעכבורג. ײ?ז איד האב געקוקט אויײ דעס קא־לסבאדעי פלא־ קאט. יא, דאם זענען נ״טט ק״ן ״ד״טע ארטיסטן, נאר ״ד״טע טעאטער־ •טנארעי! נעבן איס א הויכע. דיקע, :לאנדע װינער •טיקסע — דעם דירעקטאיס ײ״ב און ״פאיקויפן״ יילעטן. ז״ האבן גענומען נעלט. געגעבן עפעס קל״נע א״נגאנגס־םײינװלד און גל״ך דעם עולם אדיינגעלאזט. דעי זאל איז געװען פול־געפאקט מיט פובליקום. מען האט געזען ני־טט נאי ײדן. נאי אויך פיל קריסטן, װעלכע זענען געקומען זען ווי אזוי עס •טפילן טעאטער די ״העביעעד״ — אזוי האט מיר א קריסםלע־ בער גו-ויער דערקיעים. די פאי״טטעלונג האט זיך ני־טט אנגעהויבן גו דער בא־טטיסםער זזיימ. נאי מיט גאנגע אנדעיטהאלבי •טעה •טפעטער, ד. ה. דאן, װען דעי דירעקטאי האט געזען. אז מעי קיין עולם קומט נ״טט עי־טם דאן האט זיך דעיהעיט דעד לעגטעי, אפ־טי גײאנזויקסטער קלינג, און אין זאל איז פינסטער געווארן. היות דער •ט״נעי זאל איז ני־טט גוגעפאסט גו טעאטער־פאר״טטע־ לונגען און היות א סופלער האט זיך אינש םפעקטאק- געמוזט באטיי־ ■1יקן, האט מען פון ביעטעי אימפראװיזײט א סופי^ארן־בודקע. דערב״ איז דעי סופי^עי אריין אין דעי בודקע דויכן גװטויעי־זאל, אפױקנדיק עטיעכע ברעטעי. װעלכע עי האט הינטער זיד גלייך פאימאכט גוײק. אן א ז״ט. :עבן דעי בינע, איז גע־טטאנען א פיאנא, נעבן װעלכז עם האם זיד ארועקכעזעגם אן ארםעי• רןרישם. צוזאמעז מים אים איז אײיגגעקוסעו עפעש א פידלערין — דאכ איז געײען דער ארקעסםער פון דעי שיײפע. יײ א •-םארקעי ׳כפאכוגג אין זאל עסנצ זיד דעי פאיהאנג און די פאײ״מםעלונג הויבש זיד אן. # װי אזוי מעז האש גע־כפילמ — איז איבעײק זנו דעיןי״לן. יעדן א״נעם פון די •גפייערש װאלצ מען באדאיפמ פארמ״כפמן אוי־ג א״ייקער -ױועיעי הפיכה פאין באגיין די ״ציעקלעשע רגיהה איבערן ײדיהזן כעא־ מעי און ײדי׳כעי *שפיאד. וואש מען האש גע״דפילש, האב איד אפילו ראז אייך ני״כש גע־ וווכמ איד געדעני נאי, אז אלשע מיאושע מוידן האבן גע״דפירש ױנוע נזײדױוד. מאדנע פאי״שוינען האכז זיד איבעיגעשון אין ײדי״דע בגד״ש. רעל האש געשאנדש און געזוגגען. מען האש גע״דאשן און געמאנש קא־ ז״דערקעש. סען האש זיד גע״נװאגן און זיד געקו״דש. איד געדענק אוי־ אז עכ איז געװען א רב. א ױםי״דעי גאיאדאװאי, א פױיען־העכײעי, א י״דיבה־בחור, װאם יאשעוועש דאכ מ״די6 פון פאיפײערי״דע הענש א. א. א. ײ. א. א ײ. אינם באקאנשן ג״כש פון די ״דונד־פיעשעם. די פאי״דוינען, װאש האבן זיד אױמגעדרײב אויה דער בינע, האבן אױיכגעױפן ממ״ד אן עקל. די הוינע, גראבע װינעײ״דע ״דיקכע, די װײב פונם דײעקשאי פון דעד ײדישעד ם^װיעטישעד לײעגעד און דעד ײדישעד םאװיעטישעד שדײפעד איך אין דעס נסהרם דערט״לונג ..אונטער א פלויט״ גארנײטט ני־טט פאי״טטאנען. װי אזוי־ז־טע ײעלז די דערצ״לונג ל״ענעז ארבעטעי. װאה יענעז :בלל נ״טט דע־צויגן אויף די ״דייטע קלאטיקער, נאי לערנען זיך ער־טט ל״ענעז או״= אונזערע :״ע רעװאלוציאנעיע יטיײבעד? מײ דובט, אז :יי ה״נטיקן טאנ קענעו יטוין םייז צוויי מיינונ־ גען נ״טט ז״ז װעגן דעם, אז די ליטעראטור דארז דינען אלם מינװ, :די צו פײן אונזער ײיימערדירןז קאסז פאי דער אנטגילמיקער אויפ־ בויונג פונם סאציאליזט, אז די לימעראטור דארף ז״ז גדווענדט דעױיף. אז דעד איבעמעד־קלאס זאל מימ :אד מער עקיטנות אוז ענעיניע זיד נעמען צום פאײ״ײולעבז דעס פינפיאריקן װײנדטאפמ־פלאז, ײעלבן סיתאמ אנגעמערקט די פארט״ און די יאטנמאבמ. קורץ: די לימעיאמור דארז איז א קינסטלערייטער פאים אפ־טפיגלעז די יעאלע לעבנספאדעױנ־ נען. װעלבע דעי איבעטער־קלאס י־־ט אױיס מיר לעבז אין א צייט פון געװאלטיוזע- אניטטיעניוננ, און דעי עיקר פון רעאלע רעוואלוציאנערע טאמז. צ■ ־אז איצמ דער איבעמער זיד פאינעמען מימ תלומור״ מימ מיסמיק. י״ימ איעגאײעס א. א. ו•? איד מיין. אז נייטט. צו װאס הי^ומות אײ ד״י צ״ט פיז סאציאי^יסטי־עז דאמה? צו װאם מיסטיק איו א צ״מ פון ױעאלע מאמז? מדז קען, <סה. ב״פ נסתר נייטט אפנעמען ז״ן װעדט אײ •טפיאד־הינזיבמ. אבעי דעי ארבעםעי קען זיך מיט יטפראך אל״ן נייטט באפײדיקן, ער זוכם א פאר־ אין באיסאװעי ״•טטערן״ זענען יעצטנס פארעפנט-^עבט א״נ־קע בייװ און נאטיצן טיז י״ענער, אין װעלכע ='ײעיז אױיסגעזאגט מ״- נונגעז א־ז סאיאקטעריסטיקעס װעגן די סאױעםי־ט•: •כי״בע־ איז װעיק. מיר ביענגען דא גיעסעיע אויסצוגן פון אט די ט־טעקאװע מיינונגען. װעלבע :איאקטע־יזײן דעס סאװעט״טן ייד״טז דייענע- און זײן צו־ גאננ צו דע־ ליטעיאטוי עכ •ט־״בט אן איבעטעיין פון אדעבע־ ע״טמעי מל־נהיטע־ קאנסע־װן־פאבייק, נהמה יראםאראװא: ״איך האב די מעג איבערגעי״ענמ אינס נונז. 7 די ״ױימע ײעלמ״ דעס נסתיס דעיצ״לוננ ״אונטעי א פלוימ״. איך האב די דערצ״לונג געל״ענמ א״ן מא־ און :אבאמאל. זיך געברוזבן דעט קאפ. געדר״ט די צ״ן, און צוס םוה ניסזט פאייטמאנען, װער איז פארט דער •טטויב־מעכנ״ט. און װאס װיל דעי נסתי יטלל זאנן מיט זיין דערצ״לונג ״אונטעי א פלוימ״. איך האי געפיװומ מיעפן. אפיטי מ״נס עי דעס ־עבניטט״גע־ פון די מאנאיבן, איז צו װאס אזא פאים פון •טי״בן, צו ײאם פאי־ יטטעלן, ני־טט גדבן דעס איבעטער־ל״ענער די מעניעבקייט צו פא״טט״ז. װאם ײיל דעי •טי״בעי. צי דען לעבן מײ איצט איו א צ״ט, װען דעי •*ייענעי איז פא־ דעס •טייייעי און נייטמ פאיקעימ? איך דאיז זאנן. אי איד בין א מער־װייניקעי געניטע לייענע־דע!איד האב נעלייענס י דייטע ליטעיאטוי, געל״ענט די קלאטיקעי, אויך פיצן!, און דאך האב