Literarishe bleter · 1929-08-30 · 35 (30.8.1929) · p. Seite 682

ליסעדעדיש$ ב?עםער נוס. 35 (278) ■/ייע 652 פאראן אבער אויך א צײט, װען ר■ איער זעאינ איז האפער■ דיק און ישטארר, פרײאעך. דאם איז פוריב אדער ׳טטחת-תורה; דע- טאאט יעאפט ער זײנע באקאנטע קופאעטן, פארםן, אײנאקטערס, אין ײעאכע ער אאכט און חוזקט אפ פון דער נאנצער וועאט... רי איער זעאינ שרייבט אויד פאר דער בינע. םעפציעא איז ער א בריה צו יםאפן זאכן פאד די טראדיציאנעאע פורים-עפיאער- קאטפאניעס, טיט ײעאכע ער פירט אן זינט ס?; יאר, בשותפות טיט א טונקאטשער תו׳םב, רי קאטן שוםטער, פארצוינן אויך רי קאטן פורים. טיר איז אויםגעקוטען בײצװװינען א ■םפעקטאקא אין פורים, אראנזשירט טאקע דורך רי אשר זעאינ װ״כ אין א טונקאטשער ײדי׳טער יעענק, און צו טײן גרעםטער איבערראשוננ האט רי אשר זעאינ אויך די טעאות פון אן אויסנעצ״כנטן קאטעדיאנט, ״פאיאץ״ כאראקטעריסטיש פאר די קואטורעאע באדיננוננען, ײאם הערשן א־ן קארפאטן-רום, א־ז דער פאקט, ײאם א םך פון רי איער זעאינס ״ד״נע אידער, ראטאנע;, פוריטדיקע קאטעדיעס זענען נע- דרוקט טיט רש״י-כתב... אשר זעאינ איז יעטארק באאיבט ביי אאע שיכטן פון דער קארפאטן-רוםעם ״דישער באפעאקערוננ, װ״א ער איז פשוט און זײער נאױו. זײן עיקר-טעאה א־ז — דער אטת. ער האט פאר קײ- נעם נישט טורא. א קבצן — טענהט אשר זעאינ — דאר־' זײן שטארק, װי א ריז... א״״יר זעאינ איז ני״״יט יטטארק טדקדק אויף דער אויםגע- האאטנקײט פון דער שפראך, ײי זײן רבי רי הער׳ע אײב. ער איז אבער פאאקפטיטאעך, און ײדייש איז בײ א־ם א פעטיש א׳ער זעאינ האט אויך נעפרוײט זײן טזא אאפ רעדאקטאר פון יאר ״2*19 ביי' 7<_־ס1 האט ער ארויפנענעבן א פאפואער הוטא- ר־סטייםן װאכנבאאט ״טונקאטשער הוטאוריפט״, װאס האט נעהאט נרויכ דעדפאאנ בײ די קארפאטן-רוםער ײדן. זײן הוטאריסטיש װאכנבאאט איז פאריטטויסן נעװארן דורך אנדערע יידישע װאכנ- באעטער, ײאס האבן אננעהויבן צו דערשײנען אין קארפאטן-רום, װי: דאס ״יידייטע פאאקםבאאט״*) און די ״יידישע צײטונג״ ןבײדע ײאכנבאעטער דערש״נען עד-הױם אין טונקאטשן, װײא דאם ״ײדי׳שע פאאקםבאאט״, האט, חוץ דעם אקטועאן טאטעריאי1, אויך א״נגעפירט א הוטאריםטישע רובריק. און א׳םר זעאינ האט זיך נישט נעפיאט יעטארק נענוג, צו שטעאן א װידערשטאנד דער קאנקורענץ און נעטוזט אויפנעבן זײן הײם-נעאיבטן ״הוטאריםט״. 4. רי הער״_• אײב סינעטער איז נעװען דער פיאנער פון נע- דרוקטן ״דישן װארט אין קאראפטן-רום און רי אשר זעאינ װײם איז נעװען זײן נאכפאאגער דער רבי האט נעהאט א פיא-שװע- דערן קאטף, װי דער תאטיד, ר• אשר זעאינ אבער בײדנם פאר- דינםטן זענען גרויסע; א׳טר זעאינ האט א דאנק זײנע איטערא- רייבע ארבעמן דערוועקט ביי די יידישע פאאקס-טאםן א איבע צום נעדרוקטן ײדישן װארט. דורך זײנע טעשה-ביכאעך, און דורך זײנע פוריטדיקע ספעקטאקאען זענען נעישאפן געײארן אין קארפאטן-רוס. דער באזים פאר א ײדי׳ם טעאטער עס דערש״נען דארט צײ״ ײדישע ײאכנבאעטער. עס דרינגט ארײן דאס ײדישע װארט אויך צו דעם אזוי-נערופענעם ״אינטעאינענט״. ײאס קאן רעדן ״דיש און טוז םוף-כא-םוף רעדן ײדיש, ווייא דאם איז די שפראך פון דער טאסע:... רי הערש אײב סינעטער און רי אשר זעאינ װײס, — זײ בײדע האבן דערהויבן אונזער ײדיש אאם פאאקם- און קואטור- שפראך אין דער אאזיס-טד־נה, ײאס הײםט קארפאטן-רום. .) פון יאיי 1929 ביזי 1927 געװארן 'עדאגירט דורך דעם -ו״- בער פון די שורות. - פ. הײליערין אין ד״ר פאקם וױינרײך פראהטישע גי־אמאטיה פוז דער ײדישער שפראף ו-םע שייל 1.80 2-םע ם־יר 2.70 *דרןם 28 1>1״ו316ד1 .8׳*י523ז8^\ ,'ז6נ)םץ8״ .6152ק5 _6אד נעלם■ 13,196 .ס .11?_ פאאקס-בדחן אין יענעד צײט האט באדארפט רעפרעזענטירן. אערך ״4 יא־ איז דער איצט קרוב צו הונדערט-יאריקער זקן, נע־ ײען דער אויפשטורטער פון ייד־ש — אי,ם בדחן און שפעטער אאם רעדאקײאר פון העברע״טע און יידיקע װאכנבאעטער די העיש אײב םינעטער האט אין אנהויב פון די אכציקער יא־ן פון פאריקן יארהינדערט נעטאכט די ערשטע עקספעריטענטן אים ־עדאקטאר און אאם ארויםגעבער (אכתהיאה פון העברעיי״ע א•; יםפעטער איבערצײננדיק זיך, אז י־די׳ם איז א אעבעדיקע ירי׳םע ׳ן זײן דואכנבראט ״י ״םע פאיקם-טאס;. פ• 1 1 יטפ־אך פו ײאבננלאט ״צױך און די ־אס אל; ־צבעבעי טיננ״*). פארקב־צײ ן דער די צוױי יןיןרנעגג פו; דודך יען ברעמעדט ״. ײעז ב ״װאדחײט׳ דער־ ^רײבג! ***ען?!*״ןל* ,צױן״. פארקכ־צײטונגי• און , ׳יײד**טער הער- דאזיקעד ״ד נענוטען אזא האט עב דער *צטיינט, פינײאנען הער״ם ־יבן ײדייצ איז בײ ון ״םרי; דער איפן פ ^ן ייעזךן יעכן ײד״ א״בן אפיאו אױיםנעקוטען יםטארק פארד״טשט, א־ער טען טאר נישט פאינעסן, אז ד• ״ײד״םע פארק-צײטוננ״ איז דערשינען אין יא•־!:•>,-ן, ראם ה״םט ט־ט ,-.!׳. יאר צוריק, דעטאאט, װען אין פויאן ־אט טען נאך :ייםט געהאוטט פון א יידישער צ״טוננ און טאר- כיא־אים םיגעט איז פארט :י״םט נעײען קײן שטארקער ײד״״ער צענטער ־■ הע־ים ר״ב א-ז אין יענער צײט נעװען א נרויסעד אפיקיי־ם, ןיעצט איז ער א בער-תיםובה), עד האט פארבימערט געקעטפט קענן דעי אםיטיראציע**) און קעגן צביעות. די העריע אייב האט א־ן זײנע צײטוננען נעדױקט א״ך א םך אידער, ײיצן, טיםײ־ פעאיעטאנען, ־ערצײאוננען, וסקיצן און פון יעדן זאץ. פון יע־עד יםורה ׳ספרודאט טאיאנט, פרישקײט. רי ה. א. יטרייבט או־ך פאפואערע ײיםניםאפטרעכע יםטועסן, פא־ ז״ז ״אפיקורפית״, האבן אים די פני פון טא־טאדאים- םיגעט יםטא־ק פא־פאאגט, נ״םט װינציקער א־ז ר■ ה. י גערודפט נעװא־ן פאר ז״ן פר״ אטתדיק ײאי־ט. ער האט זיך אננענוטען פאר ־* ים־ואכע, נע״-יטאגען או־פן פאםטן ארם באשיצער פון די פאיקם-אינטערעםן, ביז זײן װידערשטאנד איז נעבראכן געװארן... ־י ה א. םיגעטער האט נױיםע פארהינפטן פאר דער אנט- װירקאוננ פו• ידיט אין קאדפאטן-רום. ער איז געײען דער פיאנער פיינם נערױקטן ״רי״טן װארט אין קארפאטן-רוס, דער, ײעאכער האט נע״-יאפן דעם פונדאטענט פא־ א ״ד־שער פדעסע און פאר א ״ד־שן אײענע־ אין דעם דאז־קן אענדא, װאכ איז אוטבאקאנט ־ער ״די״״יער װעאמ. ארס נאכפארנער פון ־י ה א. םינעטער איז זײן תאטי־ רי אים־ זעריא וו״ם. או־ך א בדחן, װו־נט אין טונקאטש, ןקארפאטן- רוס). רי איםר זעאינ װיים האט די זערבע טערות. װאם עם האט פארטאנט זיין רבי, רי ה א און אויך רי אשר זעא־נ האט פאר- דינםטן — אאם דערצ״ער פון אן עואם אייענעד. איםר זעא־נ האט נעיםאפן עטאעכע ״ד״םע ראטאנען, טעיםה-ם־כיעך, ער האט אויך פארפאסט א צענדאיק ביכאעך טיט א־דער צו װעאכע ע־ יםאפט אויך צו טוזיק — אויף א נאר- ארינינעאן אופן. הױת ־י א״םר זעאינ איז או־ך א פדאפעםיאנעאער בדחן, פ־אדוצירט ער או־ה די יםטהות און התונות אידעד, צונעפאםט אויט דער צײט, א־י־ פאאיטי׳ם-נעזעאיםאפטאעכע טעטעם. ז״נע יי־עד זענען םיױכ גאא־ק, טרעפאעך-געצ־אט. די דאזיקע אידער װעי־ן טאקע פון א־ם אא״ן געזוננען. זײנע טאטװון זענען פירוב טרו־ער־קע. עפעם אן אם־ענדיקע טרה-״םחורה היאט ארום איםר זעיינם ׳םטיטוגנ, ער א־ז א נױיםער אבױ;. זינגט ז־ך אזוי אונזער רארפאטן-ר־םער ״ד״םער פאעט-בדחן זײנע אידער, ײאפ װערן באיד א״פגעםאפט פונם עואם און װערן גיך פאפואער א־ן די ײדי- *םע ־םטובן. ב״ הי בעאי-טאאכות און ״ד״םע פויערן, וואפ פיאן- טיט רי אים־ זעא־גם פא׳־ביטערטן צער... *ו ־עייד־נען א*ן םא־םאיאיד־כ־געט פו;!:9א1 ייז 4י!א1 איז דעי דיוקערײ פון ילוכעגפעלד און דאװיד. .״ן ל־ימ־אימיקל אין דעי ״ייד פאדקם־ג־יבונג״ נומ. 1. 2 יאל־ גאנג פון יאי 1891 מימן;אמען ״דזעקכ זכלונות״.