Literarishe bleter · 1929-08-30 · 35 (30.8.1929) · p. Seite 681

ןײג 681׳ 9?ישעדזןדי׳שע 5ל13םסר {01. 35 (278) אין לוארפאטז־רוס פון ד״ הפרש?ײב סיגטםטר און ר, אשר זע?יג װײס טרחטה נעײעז פארײניקט טיט נאליציען, ־־זאט דאך נעהעריצט א נעװיסע עטנאגראפייטע דחיצה צװ״ע; די בײדע םרארוינצן. וז״ר די עדיעטע האט כעחעדט צז ־<־ פאריטײטיער זערבהטפאי־ װארטוננ פרן אזנגאר; און גאריציע — צי עבטד״ך. דעדפאר איז פאר•; יטטארק די קארפאטן־ױסער ״ד דעד •*״***••** ו•,**•** % נײטט אײםדרוק. ינער קראננ, רעי יט״נער עס פערב דער פ־׳ נ־עכט. ב איז : אי; ייט ״יי״ט; ריטון צינעבן פאױ ױער עס זאי דע= געױע; ארעב. ־;. ז״ער פון הונדערט טויזנט ״: ••דייצ, ד• יטפדאך סארע דיט איננארײטע ־ערײטט אץ פאיפראבט; יארעקס —;־אד״ױ דע־ די אפירו יכדריקן. — דיט רודענײטע אי -־יטענײטע אץ ז״עד פיר ־ד אי; ריטו;. או־ פאױזאנדן אינב ״דײטץ ײט װערט ״טטארק העב־ע פיט פזן ראהאי־יזדע;, איז ״דײע אין ךארפאטן־רזב נײטט פאד־ *טוינט גענריב;. יאי אפירו י״ דעד גפירא אי; דער ײטיבה װערט דער רערנעי־ נביטור טיט אז אינגארײט וואײט ציב גרויטז נצחרן פי; יידײט אי; זיי; רערך ואו1:־יאייק; יחזכ־ בריװ — ארכ רעבנדיקע פארקפ-יטפראר פרן ד־ ״דן א*; קאדפאטן־ רזכ ואי־ך נעװיכע טיירן פון טראנכירוזאניע;, װאב האט פאר דעי טרחדה;עהע־ט צכ אזננא•; אז; געהערט איצט צ.י רזב־עניע;), האט געיטיפרט א נאר־װיבטיקע דאייע דאכ יידײטע פאריוכ־ר , װאכ איז כי־־בי*כ״= געזוע; דער דאניפעכט פזנכ *טטאדק; פא-יכ־ װיר;. האט דאך ־אכ יידײטע פארקכ־רי־ פ־נקט װי איטעטיב. אויך אין קאי־פאטץ־רוב אזיכנעפירט די נרויכע דיכיע פו; ריבע צ־ אזנזער ײדײטי■ האט דאך דאכ יידײטע פאי־קכ-ריד דער־ציירט פאר דעב פ־טוט; פאיקכ-טענט־ט װעגן פרײ־ אז; נחדה. װעג; האפנוננע; אין ײטיעזה דאב דאזיקע פארקב־ריד האט א־יך אין קארפאטן־רזכ. ארוט־ געװאנדע־ט איבעד די יידײטע הייזעי עכ איז געז־ננעז נעװאר; כ״ אין פערד ב״ ־י יידײטע פזיערן־כױטפחות א־ן אין די װא־־טטאט; פ־נב ״דײטן בזױ־דיאבה < אזוי כהױ־אנכארײט װי עכ איז דעד ראנ־יטאפט פרן קארפאט;־ ר.־כ, אזוי א״גנא־טיק איז דע־ נינו; פונב יידײט; פאאקכ־ריד. אדת. דאכ ״דײטע פאיזקכ־ריד איז *טטאי־ק באא״נפרזכט פזן פרעטדע דאטיװ;. יכ״ איננאי־ײטע, דוטענײטע אין רזטענײטע, אבער כפע־ עיפײט־יירײטרעך איז פארט דע־■ אינהאי־ט דעיי אזפ;, װ; אזוי דאכ יייד װערט נעזינגע; פ־; די ראדפאטן־דוכע־ יידײטע װייברעך און דיידרעך. פון בחזריב אי; יידײטע פײע־; — איז ״דײט-א־ינינעײ די טדאדיציע פו; יירײט האט פין צ״ט־צי-צ״ט אננעהויב; צז באקידען א פארענדערטן אײבזע; א ־אנק פאריטײדענע פאק־ טאר;. װאכ האב; זיך באדיט די ״־ײטע פאעזיע צז באפעכטיק; דזרך א נעדריקט ״דײט װאי־ט אײנער פו; די ־אזיקע פ״אנעד; פונב יידײטן װארט א־ז נע- װען דער באריבטעד ־א־ט זקן דיט; נאדען ר־ הער״ט ר״ב כינעטער נאטריבן. װאכ פאדבי־עננט זי־נע עי־טעיע יאר; איז דא־טארײט- כינעט ונעהע־ט איצט צז טראנכיײװאניען־־־ודעניעןן. ־• העריט ר״ב כיגעטער. א גרויטער תרדיד-חבב, איז נעװען אי; די ײננערע יאר; א ב־ח;. א פאעטײטע ניטדה אי; א נרענצנדער דננ;. ז״;_נא- דע; נײטט אי־כ נאט־יב. :א׳־ אי:ס ד־ העריט רייב י־ינעטער אײ געװעז א יטב-דב־־ אין נאנץ אוננא־;. נאריציען ו־ױן רידעניע;. פו; כראװאקיע; אין קא־פאט;-רוכ ־— יטוין אפנע־ע־ט צי די נ־עכטע ננידײטע חתינות פרעגט דע; א״נראדן ר• העריט ײ־:;, װעײבער פרענט ד״טדח ז״ן דעב עורב זײנע חבדזת. דריטזת, גר״בװערטרעך, דיטריב. ״־צ.. *טטעב־ װע־טרעך, רידרעך, װערבע ר• חעריט ר״ב פרענט זאנ; .״יטײ- ג—־ז•׳. זענען ת־כ- אײבנעבאפ:: נעײאה א־ז ניך £א£זרער נעװאר; איפער; גאגצז ראנר רי העריע ל״י תאע פארדאנט איע י ער־ת פין א ברח;. ער האט א•; זיך פארקערסערע ארע נדערור״, ױאכ א ש. ד # ר פ ז א ן / ו ו י ן דער יחוס פון ײדיש װעגן דעכ ײדײטן רעב; אין דער קארפאטן-רזסער פראװינץ, איז דיר *טוין אײכנעקידע; צו יטד״ב;. איך האב אבעי זיך אפנע־ עטערט בלויז אזי;= פאייט״דענע דיניב און דכהניכ, װאס האבן זיך באהאפטן דיטן ארטיקן ״דײטן רעבן. קיין יטיב היטעפה פרן דער אוננאיײטער אכ־דיראציע כ״ פין פדיער און ס״ פרן יעצט איז נײטט בכח געװע; צו צעברעב; די פערזן־פעכטע פאזיציעכ פון דעכ דערקװירריקן ״רייט; פארקכ־רעב;, װאכ יטעפט א :עזונטע יניקה קנאפע ןאוז; יאר זינט עכ האבן זיך דארט אננעהויב; צו באזעצ; די עריטטע ײדײטע פזיערן־פיאנער; אז; פאר־טפר״טן ז״עד א־בעטר־ היטפעה איבער דעב קארפאטן־רזסער בארג, כטעפ אז; טא•־*... קארפאטן־רוס, אפייו י״ איר איצטיקן יטט<נ־, איז א דײ אאזיס־טדינהלע, הנב זי געפינט זיך אינב הארץ פדן אײראפע. דאס ראנד האט אדאר נעהערט צי אונגא־;, און זינט נאך רע־ דר־כיד נעהערט עס צו טיטעבאסיאװאקיע;. קארפאטן־רוס גרענעצט זיך דיט: פויר;, רודעניע;. אוננארן או; כראװאקיע;. איר באפעי־קערוננ פארט״רט זיך אויה סס7 טױזנט נפיטזת — דערונטעד רערך ססן טויזנט ײדן, די דאיאריטעט פץ די א״נװוינעד זענען די דוטענער ױאי קודע;: אוננאי;, ד״טיטע *טװאב;, יאכער פאריאק;. צינ״נער רודענער, ט-טעכ;, כראװאק;, אין בר-הדוני ערב־רב כעקטעכ. װי קאראידער, א קהרה פון נריב. גייבײטע אדטאיאקכ;. באפטיכט; און אנדעדע אט אי; דעד דאליקע׳־ פייאװינץ, װאב פא־דאנט א יטרר פין ריטונות, ריארעקט;, פארבן־רייכע הרביטװת און טדאבט;, האבן זיך אויפנעהארעװעט רורות פו; ״ר״טע פויער;, אי־נעטעד און הארע־ פאיטניקעכ, ערעדענט;, װעדענכ גרויבז עכ איז א ׳טטרענג־״רײבעד. פו; אט דער פיטוטער פארקכ־דאבע האט זיך א-״כנעט״רט א קראכ פאנאטייטע הסידיב דיט ז״ערע דב״ב או; רבניכ, װאב פיר; א קעגנזייטיקן קאד־ 1. ײד״ט איז פץ אי־עדאר געװען די הער׳טנדיקע *טפראך בײ ײ קארפאטן־ױכעד ײד;. דיטן אז־כנאב פי; רעי ארטיקעי ״דײט־ אכידירירטעד אינטעריגענץ (אדװאקאט;. דאקטויריכ איז באאד־ טען, האב; נײטט ברויז ײדז נערעדט ײדײט. נאד א,״ך די נײטט־ ײדײטע יטכניב פון יי יטטעטרעך אז; דע-־פעד האב; געקאנט ״רייט. כא׳־אקטעריסטײט איז. װאס אין דער עקזיסטיינדיקער העברעיסטי־ יטער פארקס־יטור אינב קארפאטז־דוסער דערפר טאר;, רעדנעז זיך אויך רוטענײטע קינדער — העבדעײט... פא־יטט״ט זיך, אז רע־ דא דעדדאנטער פאקט איז א קיריאז. אבער א פאקט איז, אז ״דײט פארנעדט א בבבודיקן ארט ב״ די בר״טע ״דייטע פארקכ־ דאס; אז; אויך אן ארט אפירו ב״ נײטט-״ר;. די טראדיציע פרן ״דײט אײס ריטו; פינב ײדײטן קב־ץ א־ן קארפאט;-רוס, איז נעיטעפט נעװארן פרן די אירארטע ײדײטע פארקם-קײאר;. װאס *טפריצ; נאך עי-הייב דיט א געזונטער נאטיר- רעכק״ט כיי פונב ראר־ אין נײטט־װינציקער אויך פי; דער *טטאט דאס חדר, די ײטיבה, די קרויז. דער דכהד צװײט; זיך, די כפעציפי־ ״טע רעבנכ-באריננינגע;, דאן ד• װאנדערנדיקע דנידיב, די נײיכע צאר ײדײטע בעטרער. די יטריהיב פון רי קהי־ות נאך ניבזה פאר פאר״טײדענע כרי־קוד״ט־צװעי־ו;, — אט רי אי־ע סיבית האב; נורב געײען רעיצז. װאכ ״דייט איז נײטט פא־יטרזננען נעװארן דורך רער אונגאדײטער אכידיראציע. נײטט געקיקט אץ,? דערויױ װאכ בדעט יעדער ״טטאטײטער ײד קאן ר״ענען אץ יטר״בן אוננאי״ט. האט עד זיך ־אך ״טפראברעך נײטט אכידייירט או; אויםעדרעך אװדאי וײטט; דער קאדפאטן-רזסער ײד האט זיך נײטט געקאנט צעיט״ד; פון דער בעקע״טע. ז״ן ראננע בא־ד און פאזת זענע; נעבריב;;אנץ דאכ *טטר״דר, די װ״כע זאקן און דער ראנעני־ אטראסעגעד בנ־ איז פארט זיין *טבתדיקער טראבט. נייטט געקוקט דערוי־ז, װאכ קא־פאטן־רוס א־ז פאד דער