Literarishe bleter · 1929-08-25 · 34 (25.8.1929) · p. Seite 667

/״ע 667 זיססר/ור״שס בזעס&ר 012. 34 (277) ם $ ר ק פ ז ד ק ז)?ו / ו; זן ד ע פויםאנם פילדעד־מוזײ אין ראטעדדאם נןזםיצן פזן זע רײזע איבער ה>)$7נד בילדער. די א״גנםלעבע איבערקערענ״ם אין רעםבראנדטם •דאפן דאשירס זיך פון יאר 1042; דאן האט ויך אננעהויבן יםאפן די אינדיװידועלע רעםבראנדט־ריבטונג אין דעי םאלער״. אגב, םיל פון 'עםביאנדטס ביב־ לייםע בילדער, וואם זענען צעז״ט און געיםפר״ט א־בעי די פא״ט״דנ־ סטע בילדער־מוז״ען פון דעי װעלט, יםטאםען אויך פון דעי אזוי־געױ־ פענער באיאעא־עפאבע אין ז״ן םאלעי״. אוםגעהויער אינטערעםאנט זענען רעםבראנדטב 15 זו״בנונגען, וואם געפינען זיך אינם זעלבן פוז״ און וואם יבטאםען פון פא־יםיידענע ווייםן פון יא־ 10110 (װען יעםבראנדט איז אלט געווען 24 יאי) ביז די גאי •םפעטע *״םן פון ז״ן •םאפן. עם געפינען זיך דא אויך םקיןזן ד• ז״נע יםפעטערדיקע יםאפונגען. פאי כפעגיעלע ליבהאבער און קונבט־ פאריםער איז עם אן אומגעהויער אינטערעםאנטער םםודיע־מאטעײאל. מיט גרויס •םטאלץ פידט אויך צו די באזובער פון בוימאנם־םוזיי דער זאל־אויפזעער גום ׳וגנט־װערק פון יאן װאן םנןארעל, ״א יונגעי •םילער״, װאם איז צופעליק אנטדעקט געװאױ אין א קעלער פון אן אלטן יםלאם. דאם דאזיקע בילד הענגט םפעעיעל נעבן א״נעם פון םקאיעלפ ם״סטער־װערק ״מאריא מיטן קינד״. בדי צו באװ״זן דעם גרויםן אנט־ װיקלונגס־װעג פונם קינםטלער. באט-ם דער בויסאנס־מוז״ איז נייטט גדויפ, איז דאך איבעריק אויסזװרעבענען באט־ם א ט״ל פון די בילדער פון די אלטע גרויםע םייס־ טערם, װאס געפינען זיך דא. איר חאט דא מוםטערן פון די עלטפטע ביז די םאדערנסטע. א״ל־ בילדער, פאםםעלן, צ״םנונגען און פקולפםורן. איך האב ׳םוין געהאט איבערגעיםדיטן די ׳םוועל, םדי אריינצוגיין אין װ״טעידיקן זאל. פלוצלינג דעינענטערט זיך *ו מיר דער זאל־אויפ־ זעער, און ווי א באליידיקטער, רופט ער מיך *וריק אין זאל. — מיין הער, איר איילט זיך... איר האט ני׳םט באםערקט... ער ווייזם מיר אויף א פארהעלטניסםעפיק־קליינעם פארטרעט, וואם הענגט ביי דער טיר און זאגט מיט •םטאלץ: — פאבריצױס! דאם געניאלםטע קינםטלע־״םע בילד אין דער וועלט! דאם גרעםטע מ״םטערווערק פון אלע צייטן! יעדער מוזיי־באזובער איז געװוינט צו הערן םון די זאל־אויפ־ זעער, ווי זיי ריסען די בילדער, װאם געפינען זיך אונטער זייער אויפזיכט אלם דאם בעסטע בילד פון מוזיי. אבער אזא פעסטן טאן וועגן א בילד. האב איך נאך אין קיין •םום מוזיי נ״םט געהערם. איך בלייב •םטיין, מיינע אויגן זענען געװענדט אויפן אנגעװיזע־ נעם בילד, און איך קאן זיך גאיני״םט אפרייםן. עם האט זיך מיר אוים־ געדובט. אז פאר מיר הענגט נייםט קיין בילד, נאר עם •םםייט א לעבעדיקער מענט־ם. מיט עפעם א מאדנע אויסגעדארט פנים און םובטעלע, גוםע אויגן. דעי זאל־אויסזעעי זעט מיין באווונדערונג, ער איז דערמים צו־ פרידן און רוקט זיך צו נענטער צו מיר: — איר זענט א מבין אויך מאלער״? גיט א קוק. ווי איוי דאם איז געםאלן. א פוליםטענדיק מאדעינע מאלע־יםוע םעבניק. היינט יםטרעבן די בעםטע קינםטלער צו באהעי־םן די דאייקע טעבניק. און דאם איז דאך געסאלן םיט 300 יאר צוריק. עד האם איבערגדםטיגן רעםבראנדטן... די גרעסטע םאלער פון דער װעלט קוםען םפעציעל קיין ראטערדאם זען דאם בילד און די םעבניק. איך װארף א בליק אין קאםאלאג. קארל פאבײצױס איז געבוירן געוואין ארום יאר 1020 און איז אין 35־םן לעבנםיאר באגאנגען זעלבםם־ מארד אין דעלפם. געווען איינעד פון די בעםטע ׳םילער פון רעסבראנדטן דאס איינציקע בילד, וואם איז דא אויםגע־םטעלט און וואם •םםאסט טאקע םון בוימאנם זאמלונג, דאם איז דער זעלבםטפארטרעם פון פאביי־ ציוםן. די קאלירן פון *ארםיעט זענען זייער דיםקרעםע. און דער פאן פון פארטרעט איז געהאלטן אין א״ל־גרינלעבן טאן. לויט דער קאטאלאג־ אנװ״זונג איז דאם בילד אויף א ביעם, און סע האלט 64.5 צענמימעטער די לענג און 49 צענטימעטער די בריים. דאם בילד איז געמאלן געוואין אין יאר 1645, װען פאבייציום איז אלם געווען 25 יאר בלויז *וליב דעם דאייקן בילד לוינט *ו באזוכן דעם בוימאנס־ םוזיי אין ראטערדאם. פון די אלע פרעםדע, װאס קוםען קייו ראטערדאם צו באזובן די אינםערעםאנםע פארם־־טטאט, איז וו״ניק־ווער א בעלן צו גיין באקוקן די •טיינע, הגם נישט ז״ער־גרויםע בילדער־זאמלוננ אין בוימאנם םוזיי. ני׳טט נאר דערפאר, װאם אין דער גע־טיבםע פון האלענד״טעי מא־ לער״ פארנעסט ראטערדאם גןןי א קנאפ ארט. מען םוז נ״טט דורבוים וויםן, אז אין דעם אנטוויקלונגם־פעריאד פון דער האלענדי׳טער מאלעײי, אין 17־טן ׳ארהונדעדט, װען בסעט יעדע •טםאט און •טטעטל האט ארוים־ געגעבן די גרעםםע מ״פטערם און אומעטום זענען גע־טאפן געװארן איי־ גענע, אינדױוידועלע שולן, — האט זיך ראםערדאם געפינען אן א ז״נ אפילו יאן דאםען קאל, יאן פארצעללים, םימאן דע ווליגער, גערים באטעם און יאקאב בעלבוא, װעלבע האבן גע־טאפן די אזוי־גערופענע ראטערדא־ מייםע ׳טולע — זענען ני׳טט אימ׳טםאנד געװען צו קאנקורירן מיט דעם הארלעםער ׳טולע, װאם איז געווען רעפרעזענטירט דזרך פראנץ האלזן און זיין יונגערן ברודער זידק האלזז מיט דער לייזיטער •טולע, ווו עס האט געקיניקם יאן האוויקש •טטיין; די אוטרעבטעי •טולע מיט אבראהאם בלעםערם, גערארד וואן חאנדהארםט ברא־ט; די האאגער ׳טולע םיט יאן וואן גאיען; די אמםטערדאמער ׳טולע מיט דירק יאקאבס. בארםאלאמעאופ װאן דער העלזט, טאמאם דע קייזער, און קודם־כל — די גרעסטע מאלע־ רישע שולע אין דער האלענד״טער מאלעריי פון רעמבראנדטן. ארום װעלבן עם האבן זיך גרופירמ ד• גרעםטע סאלער פון יענער עפאבע דאם אלץ מוז מען נישם וויםן. אבער ווען םען בלעטערט דורך די אפיציעלע װעג־פירער און מען זעט, דאם אין גרעסםן ראטערדאמער בילדער־מוזיי געפינם זיך נישט מער. ווי איין־איינציק בילד פון רעםבראנדטן, איז שוין גענוג, אז אנשטאט אין םוזיי, זאל מען בעסער גיין אין פארײארפענע *ארם־געםלעך און זיך באקענען מיטן ארםיקן לעבן... אויב באקוקן בילדער אין האלאנד — קלערם מען זיך, — איז שוין בעסער אונטערװארטן ביז םען וועם זיין אין אמםטערדאם און אין האאג, ווו איר האט אין די ריזיקע פרעבטיקע םוזייען הונדערטער ביל־ דער פון אלע גרעםםע ײעלט־מייםטער. מען דארף זיך אבעד נישט לאזן פארפירן פון די אפיציעלע ײעג־ פירערס, און כאטש דער בוימאנם־מוזיי באזיצט טאקע נישט מעי, ווי אן בילד פון רעמבראנדטן, איז װערט דעם דאזיקן מוזיי צו באזובן. דער מוזיי איז נישט קיין גרויסער און, הגם. ער געפינם זיך אין אן אלטן בנין. איז דער טוזיי אויך נישם אלם. געגדינדעם געווארן איז דער מוזיי אין 1847 יאי א דאנק דער איניציאטיוו פון דעם קונסט־זאמלער פיאנץ־אטא בויםאנס. וועלבער האט אװעקגעשענקם דער ראםערדאםער שטאם־פארײאלםונג זיין רייבע זאמלונג פון בילדער, *״כנונגען און כקולפםורן. די געמנדע האט אויםגענוצט די שיינע מתנה און פארװאנדלט דעם בנין פון דער אמאליקער יאטעידאמשעי מאלער־אקאדעמיע אויס א מוז״, וועלכן מען האט אנגערופן אויפן נאםעז פון דעם נדבן. פיל אנדערע ר״בע האלענדעי איז געפעלן געװארן דער געדאנק, אז אויך ראטעידאם זאל פאיםאגן אן איינדנעם מוזיי און א בילדער־ גאלערי און פון א5ע זייםן האבן אנגעהויבז אנקומען ױעיטפולע זאמלונגען. אינם מוזיי זענען רעפרעזענטירט אלע גרעםטע האלענדישע מייסטער, עם זענען רעפיעזענםירט אלע שולן און אלע ײבטונגען פון 15־טן יארהונדערם־אן. איר האט דא אבער אויך װערק פון פיעמדע קינסטלעי, קודם־בל פון דער פלעמישער. דייטשער, איטאליענישער און פראנצויזישעי מאלער״ אויב די האלענדישע בילדער זענען נישט די בעםטע ווערק פון זייערע םייםטער, באזי*ן זיי דאך א גרויםע מוזעאלע ײעים. דאן די גרעםטע םייל פון די דאזיקע בילדער זענען יוגנטלעבע ווערק פון די גרויםע מייפטערם. אט טאקע יעמביאנדטם א״ן־א״נציק בילד אין דעם םוזיי. דאם זזיז א האלענדיש לאנדשאפט א בילד פול מיט ליסט און זון, וואס פאי־ הערלעבט אזוי די באמת פרעבטיקע האלענדישע לאנדשאפט. דאס דאזיקע בילד שטאמט פון יאר 1041 און ווערם פאררעבנט *ו רעמבראנדטם באראקא־