Literarishe bleter · 1929-08-25 · 34 (25.8.1929) · p. Seite 665

זײס 665?'ססר$ר'ש9 ברזזסזזר נזס. 34 (277) * נא פיטייןאאר, אונזערם א... א... א... גערײשטע אעבעררעך כז<ט לןאיפקערעך, הא״ איז טאקע ם״ט, װאםי נאר א דריטער נאסט, א םאינקער און כעניטער קאײי־װאיא־ זיטערר, א רוד־־יטרוםניה, כאטיט ארײן א פוירייםער, ל״גט זיך דא פונדעסטװעגז ארײז איז יטרום. ׳עא, ארע זענעז נערעכט — אי רי ריטװאלועס, אי די פויר״טע האבן זייערע באזונדערע טאברים או; געריכט;, װאס ברויז זײ, אוז הײז אנרערע, ל,אז עס טאכז... טער נישט, הרטאי זאר ער רײקענע;? רי בעםטע נעריבטז זענעז פארט די אוננאר״טע, — £•״־£״.־£.״! — איס טעג ביעז גרויבז, ׳יטל,ויסע... ער א־ז אויסנעפאר; א װערט. איז ער אויםנעפארן... אײנטאר יזוטט ער אזוי צו פאר; יוײז טארטארע׳ם... הערט א יט״נם.. די נאנצע צײט רינט רארט ״ר דזיט״כיס נעסאאו אין א פ־אבטםורן האטאיז או; יטװ״נט ער נעטט נייטט ל,״; אנט״ר איז די ארוטיהע יעטועם;, כאטיע ארע װארטן אויס אויר זײנס א װארט, טכ״ט װי אויץ א נרטן ״דם א װארט. ער יטװ״נט. װייר זיי; הארץ איז איצט פור, אזו• פור... — אך, װי נוט עס איז צו ריג; אין רער דאזיל,ער יסאטג־ דיקער רו צװייכ•; ד• נארד־רינענריקע סאסנע־ב״טער און ראזן םאר־ ב״ג״ז א־; זברון פאריכי״דענע, יכ־ו־ז ראננ־ראננ פאריטװונרענע ביר־ דעד בירדער פי; דער װ״ט־וז״טםטער אדעטעד קינדה״ט זײנער... בעה ער טיירט אוים טיט דער פד״ער האגט די נדבות צו די טחנות בעטירער און טצורעים, װאס ריננרעז אים דא ארום פון םאטע פריטארג; א;, — דוכט זיך אים דעז נייכיט יכיויז א רענגערע װ״רע, אז דאס זעכעז די זערביקע ׳עדעקנס־בירדער, ד• ־טאטנדיקע גע־ יכיטארט;, װאס זענע; אטאר־אטאי — אי; דעד װ״ט־װײטער װי או־סגעטראבטער קינדה״ט, געװע; דער א״נענער נורר ז״נער?... או; אך, װ• גוט עס איז צו פירז, דאס, װאם עס איז, דוכט זיך, אזוי נאעגט צו א־ם איצט, — איז אין־דעד־אטתז זזײט. אזוי װ״ט... געהערט ער רע;, טר דזיכי״טפ נעכאאו, דער באװוסטער ׳םאננהאיער באנק־ר, אהער־צון? אט, צו יעדער ט־נוט, װע; ער וויר נאר הויבט ער זיך אוײ — איז פױ־פױ... ה״דא! — נייכיקיכיה... אויפ ר״זע־הוצאות פון דאנעז ביז ׳כיאנגהאי האט ער נאך צו יעדער צײט... או; געװעז איז ער דאך אטאר בסך־הכר א; ארעם ײננערע, אז אפנעריסענער אי־ז אפגעיםריסענער יתוטר, װעטעז טע; האט נע־ רופז יענקערע ראבוז, יענקערע טיט דער טר״פענער ק־יכיקע. ־ענקערע קערבאס... כאטיכ־ פארוואס — װײסט ער נייבטי: ק״ז יכיטיקר װאוריכיט, — נייכיט ק״ן כיברע און נייכיט ק״ז טרפה, — האט ער, אויר װיפיר סייאזט זיך געדענקעז. ק״נטאר דעטארט נ־יכט פאר־ זובט... אי; װאס יכי״ך ז״ז טרײפענע קייםקע — האט ער דעטארט ק״נטאר נייבט געהאט אפ־רו קיין ברויט צו דער זעט... אץ װאס אטת — איז אטת: קי־; חברה-טא;, ק״; ראבוז, איז עי אפיאו קינדװ״ז או־ך נייכט געװע;. ער האט תט־ד זיך נע- סטארעט עררעך צו פאררינען זײז יכיטיקר ברויט. װען ער א־ז נעװע; נאך נאר א ברעקר, פר־גט ער זיך זוטערצײט ארוטיםרעפן טאקע א•; דער זערב־קער געגנט, װו ער נעפינט זיך... ארוטהזרעפ; זיך א־בער .ארע פאנסיאנע; טיט נרויסע קאיכייקעס פר־יםע אויבס;, טיט וו״ניכיר, קארים;, טאדער;, װ״נפעררעך. פרויטעז, טרוסקאװקעס... די יםװערע קאיביקעם האב; אזוי ׳כיטערצרעך נעיכיניט; די ױנגע הענט- רעך — דעם וז״טיק פירט עד, דובט זיך. נאך איצט אויך ד• ׳כיװער-אנגעראדענע קאיכייקעס האב; טטיכי נעצו־נ; צו דעד עדד דעם ױננ; יכיװאב; קערפערל און דערצו נאך, — יא, םיגעדענקט זיך... װען ד■ בארעבאס־ טעס פו; די פאנס־אנע; פרענ; אים באטערק; פונדערװ״טנס, פרעג[ ז״ אנהויב; הוקען או; טװקע; אויק א־ם, פרענ; ז״ אים אנהויב; יאנ; פון דאנע;, װי א ננב, — װי א הונט... ׳א, סינעדענקט זיך... ער פרעגט דעטארט קוים כה האב; זיך אויק גיך אפטראנ; פו; דאנעט טיט די יםװעדע קא־םיקעס ז״נע, װערכע האב; אזו־ נעיםניט; רי ארעטס או; די חענט, אװי נעיםניט; — דעם ײ״טיק פירט ע־ רוכט זיך, נאך איצט ־אויך. — יםא... — חאט עד מסט־ק א יםטײכר נעטו; צו ז־ך. — יםא אפים־ . אפיםר פרענט ער טאקע קוטעז פארקו־פז פרוכט; אויך אי; אט דעם זערביק; פאנס־א;, װו ער נעפינט זיך איצט דאץ עם א־ז טעגרעך... ארץ איז טעגרעך״. פארענע פרייטן, זענעז געיםםרוננעז איבעי ׳כיפיציהע יכיטאכעטן... װעז זײ זענעז ענררעך, הינטן ארוטעט, צונעקוטען צום פאנסיא;, האבן זײ זיך, װי קראט;, אונטערגענראבן אונטער רי רייסט; און ׳םװערן פון די װ״טע און זייטיקע, תטיר־פארטאכטע טויערן סונם פאנםיאז־הויפ. או; דערנאך, א ׳םװ״גגדיקע או; א פײנטרעכע טחנה, האבן זײ אים טיטאטאר ארוטנעריננרט... זײ זענעז ארום טר. רזיםײטס נעםאאון אויסגעװאקס; אזוי פרזצריננ — אויםגעװאקס; װי קראנ- קע, נעפעררעכע או; ׳םעדרעכע נעװיקס;, צװיים; די ׳םטארטנע און שראנקע סאסנע־בײטער, ארום די סיטעטריים־אויםנערײגטע ברוטע;* בײט;. װיםטע איז ׳םוידעררעכע קאר־קעם, טיט קוריעם א.ין א; קו־ איעם, א״נעטס טום ׳םרעקעדיקער און איטהריקער פאר; צװ״טנס,׳ אין טראנטעם און אי; ״םטאטעם, רורך װערכע טעז האט ארזיסגעזע; בראטיקע און דארע רײבער; אײטערנדיקע, און װונדיקע טענטיכי!, טיט רעכער, טבות און צרעתן אװך רחטנותדיק-פארקריטטע פניטער און אוױ* צעקראצטע או; צעבײרטע קערפערס; הוםטנדיקע און פ״פנדיקע בעטרעדס, קװיטיםענדיקע און ה״זעריקע... זי' זענעז דא צוער׳םט נעיםטאנעז ׳םװ״ננריק צװ״םן ד־ בײ־ טער: אננעיכיװוטענע פון ערנעץ, אין רער ג;־עד;־רופט פו; פאנסיא;. ׳כ־אטנם פון טויט און ארערר״ פינסטערע חוראתן... נאר בארר האבז ז״ — ארע ט־טאטאר װי אויק א קאכיאנדע — אננעהויבן אוים־ יםטרעקן צו טר. נעסאאו ז״ערע דארע, טאנערע או; סקערעטז־אדטיקע הענט. א״נציקװי־ז איז איז כאר האב; זײ אננעהויבן ארויסזיננע; ז״ערע קריכנדיקע. יאדייכ־רעװע איז תחנוניטדיקע רײד: — הארערע, הא־רע־רע... טיסטער־רעב;... ׳םענקטם אונז א נדבהרע... נאט זאר א״ך ׳כ־ענקעז א נריקרעך רעב; ביז הונדערט און צװאנציק ױער... •— הארענױ... יםענקטס עפעס פא־ װיסטע קאריקעס... — טיסטערר... גיטס א פאד גראים;... אויפ א ״םטיקעיע ברוי־וי־ט.... אויק א ׳םט־קערע ברוי־וי־ט... איזן איז עס יםוין דעטארט בארר טיטאנ-צ״ט ב״ רי פאנסיאז־געסט, װאס ריגן צעיםפרײט און צעװארפן אויד די האטאקעם ארום או; ארום, חויבן ז־ך ׳םוין אז פאנאנדער־ ׳םפיר; די אפעט־טן. טעז יכירעקט זיך אבער איז־דעד־יםטיר, אז די דאזיקע ׳םרעפעדם או; קבצנ־ם טיט ז״ער טיאוסן אויסזען זארעז נאך, חס־ויכירוס, נייםט אפיםראנן דעס חיםק צוס עס;. דעדײייר, ביז דער נאננ װעט דופ; צוס טיים, יםטערט זיך יעדער א״נער פאר, װאס טעז וועט הײנט דעדראננע; אויר טיטאג— יכבוד זונטיק. און ביסרעכװייז װ־קרט זיך פאנאנרעד א יכיטועס װענ; פארים״רענע עסנס או; פארים״דענע טאכריס, — װי אזוי טען קאבט זיי איז טעז נר״ט ז״ צו אין פארים״דענע ״די׳םע געננט;. — עך, — רופט זיך א; פון זײן ארט א דאר פ־נסקעד ״דר, א קמ־נם און א פיצרדיקס, װי אז אויסגעזוינ; צ־טרינדר — עך, װאס װײםט א־ר, פויר״םע. פון גוטע עסנס... װאם װ״סט איר װי צוצו־ נד״ט; א נעריכט... טייםט״נסנעזאגט... פיים, רנדםר, קאנט איר קאכז׳■ דודקי בראט... אז ב״ אייך קאכט טע; דאך נאר פ״ם ט־ט צוקער און טיט ראזים־נקעס, װי אײננעטאכטס... או; טעז ז־דט עס אפ בסך־ הכר אײן טאר אין װאסער — און א; עק, א סוז... — ב״ אונז — פאסטאקעװעט זיך אזים דער ריטװאק טיט א צו־רהכעיס תענונר, װע; ער באטערקט די בטורד־קע בריקז, װאס דער ארוטגעקריבענער עורס װארפט אײ■־ איס — ב״ אונז קאכן פייכי — אהא... אהאי טען זיד טאפעט די פ״ם איז א״ן װאסעי אזן איז א צװײט;, און א־ז א דריט;.. או; דערנאך, אז טעז נעטט עס אין טו־ר אר״ז — א.׳ ברענט עס... אי פעפערט עס... טטיכי א פ״ער... — הערטזיםעזיבא״נעט, פאנ־ע ריטװאק — קריטט נאך רעס ריטװי׳ם; אקצענט א״נע א נרויסע איז ק״רעכדיקע ײדענע. טיט א בויך, װי א דײזיםע אוז טיט קורצע, ר־קע פ־ס, װי אפנעהאקטע ״פענ־עס״, װאס זעען זיך אדויס פון אונטער איר טאדי׳כיז יםטארק־ קורצ; קמידר — ״הערטזיכיעזיבאיינעט.... טען ז־רט אפעט...״ קוקטכ נאר א;, װער סירעדט., עטץ, ריטװאקעס, װ״סט דען פון א; אנדער טאכל װי הערינג טיט קארטאפרעס? און אז איר װעט אפימ אפרעב; ביז הונדערט יאר, װעט איר דע; װים;, װאם פארא טעס עס האט,