Literarishe bleter · 1929-08-25 · 34 (25.8.1929) · p. Seite 659

?יסער־/דיי׳שע 3?עםסר נ(ם. 34 (277) ־ױ זייס 659 טען ש׳צ<1גט זיך אן אויףז דער װירק׳צעכקײט״. און םתירות אן א שיער טראגט-ארום מיט זיך נישט נאר יעדער אײנער אין דעם לאנד נופא, נאר אויך דאם לאנר מיט זײ- נע אאע שטעט און ערטער, בערנ און טאלן, טײכן און װענן. היחטבײן פרװוט אויך אפצורײניקן די איע יטטײנער, װאם זענען אננעיםי״דערט געװארן דורך הונדערט-יאריקע חורבונות, אראפ- צװוייטן דעם סטויב, װאם םיהאט זיך אנגעקאיבן פאר טויזנטער יארן און דערזען דאפ ארט אין ז״ן אמאאיקן גיאנץ. אבער דאם איז בײ אים זעאטענער אפטער װיי ער אראפציען דעם רעאיגיעזן מאנטל און זען די װאר, די װאך. ״א, נײן, װינציקער פון איץ האב איך געהאט אין זינען צו •עפירן מיט מײן װעזן די הײאיקײט אין ארץ-ייטראי איך האב אין ארץ-י׳טראי געװאאט םײחד זיין מײן אטעם מיט דעם אטעם פון פאמע-ערד״. ער זוכט דעריבער מיט באזונדערן נ״ניר די באהעפטונג פון ײדן מיט דער ערד, און װי ייב זענען אים די ערמער, װו ײדן האבן זיך באפעםטיקט אויף באדן. מיט א באזונדערער פרײר הערט ער זיך צו אומעטום ״צום קאאננ פון אקער און גראבאײזן״. און אט די זײטלעך זענען ב״ הױ״טבײנען אדורכגעפלאכטן מיט מונטער-מאטױון און מיט באנײסטערוננ- געפילן. ״צופיא איז די מיםטעריע פארצויגן איבער אונזער ז״ן, אז קאאר און רעאל זאא ויך קענען דערבייקן די צונעצויננק״ט צו דער ערד, װאס דא און דארטן דער׳עיינט צװײטן אונזערע אין די יעצ- טע יאח״ און אזוי גײט הירישבײן איבערן יאנד, טרעפט זיך מיט מענטש;, קומט פנים אל פנים מיט די טראגיים-פארפיאנטערטע פראביעמען. און ער טאדלט און װארנט, װארנט און טאדיט. עפ װאקםן-אוים אין װערק שװערע פדאביעמען, םײ עקאנאמייט-װירט- •טאפטיעכע, פאאיטי׳םע און סײ די נײםטיקע, קויטורעאע, — אין דעם קאײנעם ײדי׳טן י׳טוב. און באזונדערם קומט דער דיכטעי אלע מאי צו דעם מעמפן װינקי צו װעיכן מיהאט געבדאכט די דארמיקע ײדי׳טע באפערקערוננ מיט דעם אפרײפן זי פון דער רעבעדיקער יירי׳טער מאםן-קורטור און פון דער רעבעדיקעי ײד״טער ׳טפראך זײנע װײען דריקט ער אוים אין דעם פראכטפואן קאפיטי ״אונזער צע״טפאיטענע צוננ״׳. ״װעאנדיק בויען א נאנץ יעבן אין ארץ-״טראי — זאנט פ. היר׳טבײן — האט מען דורך דער ׳טפראך אפנעיצניטן דעם אײנענעם נאפי, װאם באהעפט דאם הײפעיע ײדן מיט די םיליאנען אין נלות, פון װעמען זײ װערן אין ארץ-״טראי אזוי ׳טטארק גענערט״. פדץ הירשבײנם ״ארץ-״טראל״ װעט האבן אן א ׳טיער קעננעך ד י װעלן נעװים אומצופרידן זיין פון די װאכע, ניכטערע, װארנ- ריקע בלעטלעך• א נ ד ע ר ע — פון רעב ערנםט, פיעטעט, מיט װעלכן היריטבײן נײט צו צו ארץ-״טראל. פרץ היריטב״נם ארץ-ישראל איז א װיכטיק, װ״טיקדיק און ערנםט פראבלעם. עם װאקםט-איבער די אלע ארץ-ייטראלפ, װאם זענען לעצטנם אונז באװיזן געװאר;. קאאפעראטױו ״ביכער״, װאר׳טע װיכטיק פאר שרלן, לערער אןיד קעיער* צרשס ןןננעקוםען פין פנרלאנ ״פתנות״, ניי-יןןרק׳ שלמה שנײדער שפיל־״ערײעד * ביך םיס פסרש־דענע קונ*;, סרעטןןנישן, וזע״סןר-שױלן. חרםוח׳ קיגצ'~ז >ײיסנ*1ןם. *יליםסרורס. ■ריז 10 זלאסןם *. גויכבערג גוטמארגז ש״נע קינרעדילידער, איליםסרירס סריז 6 זלאסןם * ־ז״י דער בינשטאק * שזלר אין *.יזיל םצןנןם פ*ר קינדער. ס־ייז 1.50 זל. שילן, נגיפהןנדגןר - ר*ב*ס• 23 1>1ע\6|3א ,3׳\\323ז3^\ ,"זפ11סץ8״ .בנידסקצ ■*־ נןלס׳ ■ ק. א 13.196 פון ארץ-י׳טראל. םאר א דור, אזא ארץ-י׳טראל. דא נישט לאנג איז דעחטינען דורך יעקב פיכמאן אן אנטאלאגיע װענן ארץ-״טראל - ״םפר הארץ״, — װו עס זענען אויפנעקליבן פאחטײדענע קינםט- לערי׳טע נע׳טטאלטן און ׳טילדערוננען פון דעם לאנך אמאל איז אפילו נע׳טאפן געװארן אין דער ײדי׳שער םאנטאזיע א ירו׳טלים- דלמטה און א ירושלים-דלמעלה. אין דער באזונדערער אויפאסוננ פון ארץ-י׳טראל לינט באהאלטן דער כאראקטעך רער פארנעם, רי נע׳טטאלט פון דעם דור און דער תקוםה. פרץ היחטבײנם ״ארץ-י׳טראל״ איז געקנאטן פון דעם הײנט־ צײטיקן און אמאליקן מײנ, פארמי׳טט םיט לײדן און פרײדן, מיט ערנםטער פארטיפוננ אין די אלע פראבלעמען פון מאדעמעם ײדנ־ טום און מיט דעם דראננ נאך אױםלײזונג. ״אזוי קלײן איז דאם לאנד און צונויפגעװיקלט, און אזוי איז דער באנריר פון דעם״,— •טרײבט היחטבײן. אויפ רעם ארץ-י׳טראל-װאג׳טאל האמ פרץ היחט- בײן ארויפנעלײגט רי אלע יטװערע נעװיכטן, די אלע ברכות און קללות, םעלות און הםרונות, נעזאנג און נעװײן, נוטם און ׳טלעכטפ. אלץ, װאם איז נאר פארבונדן מיט דעם אמאל און ה״נט םון ארץ-י׳טראל און אויך פון דער הײנטצ״טיקער װירקלעכקײט. עם איז בכלל אזוי לײכט זיך אנצוצינדן פון דעם לאנך און עם איז או־ך אזוי נריננ עס מבטל צו ז״ן. די בײדע זאכן טוען אזוי- אפט די אנהענגער פון א״י אדער די קעננעך פרץ היחטבײין איז נישט נעקומען מיט דער פארטיקער דעה צו שעלטן אדער בענט׳טן, ער האט פאמעלעך און טראט בײ טראט אלײן אדורכגעאקערט דעם הײנט-צײטיקן ארץ-ישראל-באד;, פארזײט אלײן קערנדלעך און נע- לאזט אויפנײן די פרוכט אין אײנענעם נעדאנק און פאנטאזיע ״מיר איז שװער — ׳טרײבט היחטבײן — אריבערצונײן צו רויקע באשרײבוננען. דאם, װאם איך באנעגן דא אין לאנך רעגט און באומרויקט״ אין א צװײטן ארט, באשרײבנדיק תל-אביב, גיט הירשבײן צו: ״און װאלט איך איצטער געװען א פרעמדעך ני׳טט ק״ן ײך און אן שנאה-קנאה צו ײדן, — װאלט איך ניכטערער געקענט בא- שרייבן די ױננע בת-יחידה תל-אביב״. אבער נראד די אויפרעגוננ און אומרויק״ט, גראד אט די שנאה-קנאה צו ײד;, ניבן צו דעם װערק א נרויםן װערט און װאני- ק״ט. עס איז דאם ״ד״טפטע װערק, װאס איז די לעצטע יארן דער- שינען בײ אוגז אין ײדיש, דאם עכט-״די׳טפטע און טיף-ײד״טסטע ײערק. װי אין דער לעגענדע װעגן יעקב אבינום חלום. װען נאנץ ארץ-ישראל איז אויפנעװיקלט נעװארן און זיך געפונען אונטער יעקבן, אזוי אויך איז מיט דער הײנטיקער אדץ-ישראל בײ הירש- בײנען. אל-די טרוימען פון דעם ײדישן פאלק, אל־די צרות, פײן און פלאגן, אל-די מעלות און נישטיקײטן פון הײנטיקן יידן האבן זיך קאנצענטרירט אין די אויפנאנגן-אפגאננן פון דעם נ״עם קלײנעם ײדישן ישוב.׳ ״נישטא אזא װאך װינקל אןיף דער ערך — •טרײבט הירשבײן, — װי אין ארץ-ישראל. אונזער ײד״ט פאלק האט זיך אזוי קװעקזילבערדיק צערודערט דא״. און מער װי אומעטום איז דאם נעמיט פון דעם אומרויקן, זוכנדיקן, לײדנדיקן דיכמער געװארן דא אויםנערודערט םון די אלע שװערע פראבלעמען פון דעם ײדי׳טן פאלק אין הײנטיקער צײט. ״און ײער קען עס נאר אין איצטיקן דור שלאםן אין די נעכט? אין די ײאכע, ײאכע נעכט׳ װער האט זיך נאד אײננערעדט, אז אין אונזער ײד״טן לעבן איז פאראן כאטש אײן װינקעלע א קלײנם, װו מען קען רויק איבערשלאפן?... א נאר בין איך נעװען, נלויבנד־ק, אז אין ארץ-י׳טראל װעל איך זיך קענען אויפשלאםן״. אויר יעדן שריט און טריט טרעפט זיך דער דיכטער אן אויח •טטיקער-נעשיכטע. עם יטרײען די ׳טטיינעך עפ ברומען די חורבות. עם שטײען-אויח בילדעך פאםירוננען פון אמאל. קאמפן, נםױנות. לײדן אן א שיעך שטראף-רײד טראנן זיך פון שטײנעך פון בערנ, פון טאלן. און צו דער רײכער געשיכטע קומט צו דאפ הײנטצײטיקע פארװיקלטע, פארפלאנטערטע לעבן פון אוםעטום און םון דא, קו- מען מענטשן פון אלע עקן װעלט מיט לאםטן, װעלכע זײ װילן דא אראפװארפן, און נײע לאםטן װערן ארויפגעלײגט אויף די אויסנע- מאטערטע פלייצעם. ״יעדער נײעך װאם קומט קיין ארץ-ישראל— שרייבט פרץ היחטבײן — ברעננט מיט זיך א גאנץ שװערן קנויל פון אויםנעפלאנטע אידעען און טעאריעם: ײדישע, נאציאנאלע און אלװעלטלעכע סאציאלע. אזוי שװער איז ארויםצובאקומען פון דעם אלעמען א נארמאלן סינטעז; װאקםן-אויף םתירות אן א םוף, בשעח