Literarishe bleter · 1929-08-16 · 33 (16.8.1929) · p. Seite 644

(276) ליסעדזןדישע ב?עםער גום. 33 9 ,/ייש 643 זיי האבן אדונכזערנעװארפן פון זיך יעבן װאהער די קארעענע פא־• יענוירעע קאפאננקעיעך, האיב נוען געקאנט זע;, װי זיי זענען נעװע אדיבעדגעװאדפן גיייך איבערן נאקעטן יייב — ניייך איבער ד• ברוינע און יעיאנקע קעדפעריעך. און יםפעטעד אביםי זענען אנגעקי• ניען עיםעדע יידן, דאם רוכ פון זיי הויכע אזעיכע און ניייכע, א•; רויטע — נו־ט בערד און פיאנועדיקע האר זיי האבן רארם נאנ- אנאנד נענראנערט און אזוי נװראדיק הויך נעדעדט צװייטן זיך - פונקט װי זיי װאיטן זיך נעקרינט•; װער זאי װעטען דעד עד׳בטע־ רערטרינקע;. דעדנאך איז טיטאטאי נעװארן יעפעט. די זון האט אנגעהויבי צו פא־ניין איכער יענעם יעטעטי, און אויף רער נאנצער ערד האט אננעהויבן ארונטערצונירערן אט יענע ׳עטיטוננ פון ערכ־יעבת, װאב מען האט נייעט געקאנט איבעדנעבן אין װערטער, נאר װעיכע א־■ ױאין געװען אזוי גוט באקאנט פון ד• פריעכטע, זייער װייטע קינד- הייט-יארן זיינע, -- אזעיכע װייטע יארן, װי זיי װאיטן נעװע• נ־יטט זיינע איינענע, נאר עטעצן אנדעריבפ קינדער-יארן. נאך א•־ נאך אט דער נייביט-נעװייניעכער און כטעט נייבט-עדדייבער ינטי טוננ, האט זיך אים יםו־ן זייער אפט, אין טיבך פון יאננע יא■־;. געבענקט אין רער נייער היים, אין אטעריקע — געבענקט זיך, ווי נאך עפעם א זעיטענעם און נייבט-עדדייבן נייק. און אט ■— ע־ איז איצט רא רי יופט אדום איז געװארן א־צט זייער יבטיי און זייע־ קיאר, און זייער הייייק. זי האט אנגענוטען ט־ט יעדער טינוט עפעב אן אנדערע אוטנעװײניעכע באפאדבונג, גאר עפעפ אן אוטגעװיינ- רעכע ׳באט־רוננ פון ברוי, רויז, ראװענדער, װ־ארעט, טיױ-בבױ פודפור, אזיב• ביז צו טארקװאיז — אזוי, ארנפארם, האט זיך ע- אויםנעדובט ־ואר;. ער א־ז געיעגן איצט אויפנעצו־גן אוי־ דעד װארד-ערר און האט ז־ך נעגראבן טיט די הענט און פיס אין דעם ר־קן הונדערטיעריקן נאדר-יביכט, װאם האט דא ארום גער־כט א־; זאפט־ק נעיבטעקט און האט ברי־ט און טעכט־ק פאנאנדערנעיבפאדט דעם טענטיבנם רונגע;. דער דאז־קער טאנערער און ׳בראנקער ױננעדטאן ט־ט דעם ׳בפיציקן קאפ און העדנעדדיקע הא־ װי בײ א װ־ידן זויו — רע־ דאז־קעד טענטיב, װערכעד פרעגט, נעװ״נרעך װען ט־ט טענטיב;. האב; אזעיבע ׳בטעכעד־קע און ׳בפ־זרד־קע בריקן — ער האט א־צט געהאט אוי־ ז־ין פנים או־םגענאםן אזא ט־ן י״טזעי־ק״ט, אזא ב״ן או־םרריק פון פדייד־קן נריק, פונקט װי ער װאיט יבוין צוריב דעם אי״ן געהאט נעטאכט אהעד ז״ן גאנצע ראננע נפ־עה פון עד געץ א פארװאדפענעם ־עק פון א יבטעטר א־ן ניי-טעקסיקא, װו ער האט אפנעיבװארצט ארע זיינע יארן װי א קרוירק אין א דע- פארטאטענט־םטאך... צוריב אט אזערכע, כאטיב א״נציקיע און גע־ צ־ירטע ט־נוטן, האט ז־ך א־ם, קאנט־ק, יב־וין גערוינט אפצויבקראפ; ארע ז״נע ־אין אין אטעריקע, װי א ׳ברעכט-באצאיטעד קרוירק, יבפאד; א־; ט־בך פון אט די איע יא־; פונם יעצטן כיםן זיינעם א םענט צו א פענט - כדי צו האבן גענונ געי״ א<יה ר־ ה־פיבע ר״זע-הוצאות זיינע ביז אט דעם פוירייבן יבטעטר, — דעם יבטעטר וװ ער האט יבוין איצט ק״נעם, ק״נעם נ״בט נעהאט, — נייבט קיין קדוב, נ״בט קיין פר״נט און נייבט קיין נואר... און א־נם פאנםיאן האט יבו־ן אט ־ענעם גאנצן נאכטיטאנ. װ־ א־ן די איע אנדערע נאכמיטאנ;, געהער־בט א װארעטע זאטק״ט א זאטקייט פון די פויע או־פגעפרעםענע ״קורטיבאקעם״, נע- פדעניטע א־ן פוטעך און פון די נעבדאטענע טייבערעך -- נעברא- כענע אין אזא פיקאנטן םאם פון דעם איינענעם פרייבן ט־־בערעך- ביוט•; א זאטק״ט טיט זיך, א זאטק״ט טיט דער נאנצעי װעיט י טען האט א־ן טיבך פון יבעהן פ״י־ה״םע ־בװעד און זאט נעדריטיט אין די האטאקן צװ״בן די ׳באטנדיקע בייטער, אויך ד־ ״יעזיבאקעם״ א־ן די ׳בט־קנר־קע צ־טעין טיט די פאדהאקטע יאדנם טען האט געדר־טיט ארי־ן א־; פאררעכװ״ז... םיהאט געהעריבט דעם גאנצן נאכט־טאנ א גרויםע היץ. נאד א־צט, פארנאכט-צו, אין מיבך פון אט די קנאפע צװיי יבעה, װאם זענען פארבריבן צװי׳בן ״פאדװיעט׳בארעק״ און דער אפ־ציערעד װעטיבערע, א־ז נעװארן אביפי ק־יעך א־ז אין מיבך פון אט ד־ צװיי קברת-יבבת-יבעהן האט טען גע״בפירט אין,קארטן אדום טך דזיביטם נעםכאו, אויה דער װעראנדע, א־ז נעװע; איצט צוזאטעננעקאיבן א היפיבער עוים. טען איז נייבט נאר נעזעםן אדום אים, נאר מען איז אויך גע־ ט״יט, געװען זי־נע ברעטען; נעד־בטע, האדיקע, בויביקע און אדונ- טערהעננענדיקע, װ־ ביי עפעם א גםודהר־קעד װארד-היה כטעט אויף ארע זי־נע פ־נגעך א־ן טאם־װע גארדענע ד־נגען, זענען געװען איינגעפאםט ה־פיבע בריר־אנטן און א״דריבט״נעי; ז״ זענע; געװען ב־י א־ם אזוי פיר, פונקט װי ער װארט זיי געטראנן װי נעיבעפטם-מוםטער;, צוריב עפעם א; אויםיבטערוננ; זײ זענען געװען אזו• היפיב, אז עם האט ז־ך געדוכט: זיי טוזן ראך זייער יבװער טאכן רעם אייננט־טעד ז״עדן צו באװענן ז״נע הענט. פונ־ ־עםטוועג; האט ער ז״ באװעגט, רי הענט ז״נע, גאנץ גרינג און גאנץ רעבעריק; צור־ב דעד ברענדנד־קער תטוז-זון, װאם האט אהער דורך רי ב־יטער דורכנעיױיכט;, האבן זיי נאכאנאנד געװא־פן ױארן א־ן פנים אד״ן בינטרעןך גארב; נאנצע פ״ערריקע או; בריצנד־קע יבטרארן. געקוטען צופארן אהער, — אינם דאז־קן באװופטן ״דייב- פו־ר״בן פאנם־א;, װאם א־ז געװען ארוטגערינגרט פון ארע ז״טן, א־־פ ט״רן און מ־־רן א־ום, טיט געריכטן און ׳בטעקנד־קן םאםנע- װארר — איז ער כםך-הכר עדיבט ט־ט א פאר יבעה צודיק, פונקט צום טיטאג צ■ צור־ב ז־י; אויכזע; א־; קרי־דונג, צי צור־ב זי־ן טאדנעם ״ד״ב-רער;, ארעד אפיבר נאד טהטת א; אוטבאיבטימטן ״עפעם״, װאם א־ן א״־אפע רעריבטעקט טען עם גר־־ך, מ־ט אזערכע הונגע- —קע און ג־ר־קע נאז-רעכער — ק״ן ג־־יםע ״אטעד־קאנעדי׳ יבפא- קורן אין ק״רעכריקע דאטען פון האהנב״ן האט ־ענער רװקא נ״בט געטדאנן אז״ צ־ אזוי, טען האט דא דעם דאזיקן באנקיר גר״ך פ־נם ע־יבט; בריק יבו־; באטראבט, װ־ אן אטעד־קאניעך האט טע; א־ם םטירא גר״ך באקאנט מ־ט נאך אן ״אטער־קאנער דז״בענטר- טעןי רא א־; פאנם־אן — מ־ט ־ואר האקטאנען. — טוטא־ ״עםט יעיבטיבע ־ערע; פאן אטעד־קאנ״׳ן... — י אם; א־ום אים גי״ך אנגיעהויב; פאר־ען און פא־ען ז־ך פאננא זא״בא א•; פאננא טארגאיבא, די צװ״ ערטערע ט־־ר;, װערכע ז״נע; נעװען ד־ א״פזעערינם פונם פאנם״א;. ז״ האב; ז־ך געבויגן און גע- רר״ט קענ; א־ם ט־ט הנ־פה, ט־ט הכנעה או; אונט־עדט־עניקי־ט. אזוי װ־ ק־־ן ־ענגר־יב האבן זי־ נ״בט געקיענט, און ״ר״ב רעדן צו אזא ט־ן װ־בט־קן נאםט האבן ז״ עפעם געפ־רט פא־ נ״בט פאם־ק, ראב; זי־ גר־־ך אנגעהו־ב; ר־־ר; צו א־ם פו־ר״ב. ־עגער האט פו; ז־־; פי־םטעד ק־גדה־־ט ־אן קו־ם געדענקט בםך-הכר םרויז א פאר ־•עדט־ע-; ״פענ־אנרז־, רזיבענקו־ע, פי־א־בען פאנא:...״ אבעד דעם באד״ט פרן ״פאן אטע־־קאני;״, האט ער נר־־ך רערטאפט. א־; א־צט, נאברעם װי ־ער ׳באגגא־עד באנקיך טך דזיב״טם נ־עםםאו ־״ ק־גדװ״ז האט ע־ געה־־ם; ־ענקערע נאםאװיצק־, אדער נאך ה־־ט ־ביע־ ־ענקערע קעיבאם האט יבו־ן געהאט פאדענד־קט דיע־צ״ין ז״ן ווי־זא-ווי וויעגן ״יע־ ׳בנערק״ט ט־ט ווערכעד ער א־ז גיעקוכ״ען אה־ע־ ציפי״ען אזיב פ־ן יבאגגא־; װיעגן ־״עם, וויעד יעד א־ז פ־; ־א־ט;; ־ואם פא־א ג־ויםע געיב־עפט; ז־י; באגק-קאנטאר א־ן קאנטאך װאם א־ך״פון א־■ ז״ט' פא־בונדן ט־ט א באר־טטעד :־־■ ט״ב־ע־ קאיאנ־אי-באנק - א־צט א־ז ער ענדרעך א ־פניע־ב־טאנ־ע; א־ן האט ז־״ע־ פאט־ר־יעד או; ז־״ע־ גוטברוד־ע־־יב, ־ו־ אן ארטן ג־ט; פ־־־נט, װעיכן טיען האט ־בו־; א יבאק ט־ט ־א־ן נ״בט געזיע;, א יב־־עפ גיעטו; ״אי; פא־ן א־בך -- נו, ראנ־םטאן.. א־ז ו־אם-זיבע... ראט־ד ני־ן יבפ־ר; א פאהער, ײךי ריע־ ־באגנא־עד באנק־־ א־ז אבער אװעקניענאנגיע; יבפ־רן אר־־ז א־; חא־ט;. ױאי א־ז נ־יבט טיטגענאגנע;. ־ע־ א־ז אפגיער־ענ; יבפעטע־ א־ינ־ע־ אר״; א יבטיק צ־־ט אויפן ז־־ם פונם ו־איך א־י■־ א זאטר־ק בע־נך װאם האט אד־בעדג־עקוקט א־ביע־ יעפעם א קר״; ־בטעטך םיא־ז ג־עװען הי־נט ערב-י־בכת. עם ־אםן ז־ך ־ארט א־ן אט ־ענעם כאקאנט; און אוטבאקאנטן יבטיעטר נעזע; א־וטר־־פנריקע ײדן און ״דעניעם, װערכע האבן זיך געיבטײ- ד־ק דאי־ט געפארעט, געטאבט, וו־־זט או־ם, ד־ יעצטע הכנות גום אנקוכ״ענר־קן יב־בת. און נאך ק־נדער א־; קאפאטקעיעך ב־ז ד־ פ־אטיעם, יאנגע, נעקד״זרטע פאהיעך. זענעז איצט זיך ניעגאנגיע; כארן אינם נא־ענטן ט״כר. װען דא איז שאיאן גאך אן אט־עייקאנעי דיעי■