Literarishe bleter · 1929-08-16 · 33 (16.8.1929) · p. Seite 643

וײם 643?1■םסר&רי&ס ב?סםטר 2(ם. 33 (276} * נוי 7 ג?$זם$ן831ר'ז מיםטעד דזשײמם געסאאו פארט אויף קבר־אבות (דערצײ^זגג) םון װערכע די זיאבערנע ׳עאלעכטם האט זיך נע׳עײלט אונעער די פינ- גער — דאם איז נעװען בכך-הכי דער עדיטנזער ׳ענװעײ װאס די דאזיקע צװײ יוענטיטן ה־<זבן װען-עס-איז נעהאט א־ן ז״ער גאנצן יעבן. <ז, בא• — האט יענער נענראנצט אויד ױארן נוים ז״נע קריינע ברויע ׳בטארק-פ״כטע א״געיעך, פונקט װי ער װאיט אז־ע געװיינט פון םרייד און באנייםמערוננ — בין איך עם נעםלוינן... בין איך עפ נעפלוינן... טירא, פון יעאננהא• — ריכט־קער: פון יאקאהאטא, װו ער האט זיך נעזעצט אוי■־ הער יעיך — פון •אקאהאטא ביז פריםקא*) האט ער זיך .יעוין נעטוזט יערעפן א גאנצע פאר װאבן אויף דער ״אננא טארו״, אדער װי זי הייםט דארט... ביי די ״דזיעאפס״**), זאגט מע;, איז עם פארדעבנט פאר א״נע פון זייערע נרעםטע יעיפ;, כא-כא... כאטיט ס־איז גיכער א טורטער, איידער א ׳טיף... א, נ״ן. די ״דזיעאפס״ האבן נייעט אזעלכע פלינקע און שנעלע יעיפן, װי, צופ ביייעפיל, אונזער ״טאדזיעעפטיק״... — איזנט דהעט םא***)? זיי טאבן בלויז דעם אניטטעל, די דזיעאפס... זיי טאנצן נאך — זיי ׳עפרינגען נאך, װי זיעאכקעם, אין ארין אונז, די בריטייפעדם... אויף א םעקונדע בלויז האט ער אפנעיפטעלט דעפ יטטראפ פון זי־נע רייד, געװארפן א לויפנדיקן קוק פון זיינע ברויע פייכטע אויגן אויף ױאלן; נעײאלט, קאנטיק, טרעפן אויף ױארם פנ־פ כאטיע א צויטטימוננ צו ז־ינע בטולדיקע װערטעי־ װענן ד־ ״דזיעאפם •. או־ב נייטט צו זיינע לויב-ר״ד װעגן ״אונז, די בריטערם״... די אט־1- ריקאנער, האט ער דאך נעװוסט, האב; דאך נאך א םך װי־ניקער ליב ד־ ־אפאנעזער, איידער ״זיי״. נאר אזוי ווי ױארם פניפ א־ז אלץ פארבליבן פאםױו און אן אויםדרוק, האט דער באנק־ר יעו־ן באלד װ״טער טיט דער זעלביקער באגייםטערוננ פארנעזעצט: — דערםאר האב א־ך אבער דעפ ײעג פון םאן-פראנצ־םקא ביז נױ-־ארק ״געדעקט״ בפך-הכל אין עטײאפ טער פון פ־ד טעת- לעת... כא-כא, איז דאס געװען א פליע; — ־פוין אי־נטאל א פל־עןן אט דאם האט ער ליבן דורכגעיעניט; דעפ גאנצן אטעריקאנעד קאנטינענט אין דער ברי־ט אין א װאםער פיר מעת-לעת< נעטאכט בלויז א דריי-פיר ״םטאפם״ דענװעד, טיעיקאנא, כאפאלא, נױ- ־ארק... — אט דאם רופט ער אן פארןן -- אונזער ״םאנםעט-עקפפרעם״. פון פאן-פראנציכקא איז אנ- נעקוטען ק־ין ניו-־ארק אויפן פינפט־ן טאנ, אבט א זי־נער א־נדערפדי, און עלף א ז־־נעד א־נדערפד־, דעטזעלב־קן טאג, כ־ן א־ך ־םו־ן אפ- געפאדן ק״ן ױראפ ט־ט דעד ״טאדזיעעפטיק״... — ױ נאו דה־ ״טאדזעםט־ק״ץ א, יע־ א־ז םאם באוט;*) א פאלאץ, א ׳םװ־טענד־קער פענםילװאנ־א-האט־על, נייעט קיין יע־פ;;... און םארא ׳פנעלקייט; א־ן פ־נף און האלב טעת-רעת א־ז די יעיף יםוין געקוטען קיין ענגלאנד, א־נם האפן פון םאוטהעטפטאן... דער דאזיקער אנגעזעענעד באנק־ר פון יעאננא־ האט, א־ן ױאלם אפיעאצונג, נעדאדפט צו זיין א טענטיע פון א יאר פינז-און- פופצ־ק. עד איז נעװען קי־לעכדיק און נעפאקט, כאטיע צו דער זעליער צ״ט וי־ער ר־דעװדיק און ז׳עװאװע. זיין ליםע־, ענעדנייעעד קאפ איז נעװען נראט און נלאנציק, װי או־םגעהאקט פון עלפאנט- ב״ן. זיין פור, בר״ט און קיילעכדיק פנים א־ז נעװען אביםל בלוי- לעך, אפנים פון צו-אפט;, טאנ-טענלעבן גאלן זיך. טיט ז״ן זאטער גוטטוטיק״ט האט ער ז״עד ־עטארק דערטאנט אן יענעם קייליכ- דיקן לבנה-פנים טיטן פארטאכט;, װינקנהיקן אויגל, ײאם װערט נעטאלט או־ף די באריטטע רעקלאטעם פו; די ם־גאר; ״אדטיר״- ״עא;״, פונקט ײי אויף יענעם פנים א־ז או־ך אויפן באנקידם יעטאי־- ציקן פארנאםענעם געזיכט דאם א״נצ־קע, װאם האט זיך או־סנע- *) עאן-ןיאנציסקא. **) ׳א#אנעזער. ***) נ״דמ אמת? *) יגוין א״נמאר א יגיפל... — ױ םער איט...*) פון יעאננאי ביז איך דאך טטיע געפלויג; אהערן און נ־אך א טין פליען — א, באין איט װאז פאם טריפ, איל טעלל דהי װארלדן**) ױאל האט אייגנטלעך גארנייעט נעזאנט אזוינם, װאס זאל .־אבן ארויפנערופן יענעטם באנײפטערטן ,ױ פעד א־ט״. ער האט;אך בכלל גארנייעט געזאגט־; ער האט די גאנצע צ״ט נע׳עװינן. ער ־אט בלויז העפלע־ און טכלוטריעט פארינטערעםירט זיך צוגעהערט צ■ ־ענעטם ענטוזיאםט־יעע רייד און — האט נעיעװינ;. ער פלעגט עם תטיד אװי טו;, װען אים פלענט אויםקוטען אויף זיינע נםיעות ז־ך טדעפן טיט זי־נע באריטערי־עע און טוטלדיקע ״לאנדפלייט״, ״עלכע ער האט, אנב, נייעט איבעריק ליב געהאט־. נאד יענער האט ז־ך, קאנטיק, נארנייעט געגויטיקט נייעט אין ױאלכ רייד און נייעט א־; ױאלפ דערטוטיקוננ, כדי אנצופירן דאס נעיעפרעך. נ־יעקיעה, ע־ האט אליין אויך געקענט רעדן — רעדן אזיע פאר דרייע;. און ע־ האט טאקע נערערט. — איט װאו פאם טריפ, בילױו מין פון דעם אופן, װי ער האט אקצענטירס און צעצוינז דאס ״ארט ״םאם״, װי אויך פון זיין באקאנטיעאפט מיט א היפיע ביםל — אטת, ׳עוין פארעלטערטע — אטעריקאנײעע אידיאטע;, האט ױאל א־נניכן ׳עוין געגלויבט, אז יענער, דעד באנקיר, דערציילט א־ם טאקע דעם אטת: ער האט טאקע פארבראכט אטאל א פאר ־ארן אין אנ־עריקע, — ׳עוין לאנג, לאנג צוריק... און בכלל: — צוליב װאפ זאל עם אים יענער דערצ״לן א לינ;? דער אינטערעס, ײאס יענער האט נעהאט פאר אים, פאד ־ואל;, איז דאך פיי־װי געלענן נ־יעט א־ן דעם, נאר אין עפעם אנדער׳ע. ױאל — א ױננערמאן א העכערער פון מיטלװוקם, א טאנע- ־ער און א ׳עלאנקער, מיט א ׳עפיציקן קאפ, א געדיכט בארעקטן טיט נ־אדנע-װילדע, צע׳עויבערטע און ׳עטעכיקע אזעלבע, הערנערדיקע ־אר, װי ביי א נענער; א ױננערטאן םיט דינע, ׳עטייף-צונויפנע׳ענו- ■־עװעטע ליפעלעך — ױאל האט טאקע די גאנצע ציימ יענעם, דעם -אנקיר, דורכנענומען מיט דינע, ׳עפיזלדיקע בליקן זיינע, — די נעװיינלעכע נאדלדיקע בליקן זיינע, טיט װעלכע ער פלענט דאפ רוב :אטראכטן דעם טענט׳ען, טיט װעלכן ער האט גערעדט. איז װער ,־אלט זיך דאם נעקאנט דעטאלט פאר׳עטעל;, אז בלויז טיט אייניקע ט־נוט ׳עפעטער, װען ער איז יעוין ני׳עט געװען טיט טענטיע;, האבן ״־נע אויגן אננענומען אזא טילר;, אזא אפנעלאזענעם, אזא װי־ך- טדו־מערי׳ען אנבליק? אװדא־ קיינער נייעט. — סעי, באי***)... — האט א־ם דער באנקיד נעקלאפט א־בעײ ־ער פלייצע מיט אזארט און טאדנער צוגעלאזטקייט, װי א נ־יעם, ״וטדערװארט-געפונענעם קרוב, — םעי, באי... ױאל האט זיך אזיע געקארט׳עעט פון דער דאז־קער נ־׳עט- •.עבעטענער צונעלאזטק״ט. נאר ־ענע־ —• אין זיין עקכפאנפױו- י־ ט, אין זיין צעכראםטעטער זעלבפטצופרידנק־יט און זאטן הרהבת- ־דעת פון אן ערפאלגרייכן געיעעפטםטאן און באנקיר, — ־ענע־ ־אט עם אפילו ני׳עט אנגעהויבן צו באטערק;. ער איז געװע;, קאנ- ב־ק, איננאנצן פארנומען מיט זיך, און טיט די װונדער-דעדצ״לונגע; ׳־; זיינע נפיעות. — אט האט ער באלד נוט-ברודערייע אדויפגעליינט אויף װאלכ א קני א פעטע האנט — א האנט מ־ט קורצע, פעטע און קלעצלד־קע :יננער; א האנט איננאנצן א באדעקטע טיט, אפנ־ם, זי־ער טייערע, :ריל־אנט;, עס איז געװען פונקט װי יענער װאלט אים געקאנט :־וין גאר, נאר א היפיעע צייט. געקאנט האט אים אבער דער באנ- ״ר בסך-הכל עדיעט א פאר יעעה. און דע־ איצטיקער יעטועפ אויף ־ער בא׳עאטנטערגעפלאכטענערבאנק פון װייסע בעריאזע-צװײגלעך, *) אם װ< איר האמ עס מאקע אד״ז געזאגס... **) סיאיז תװי; 'יעװעז א״נמאד א ר״זע... ***) הער גאר, גומער ברודער.