Literarishe bleter · 1929-08-16 · 33 (16.8.1929) · p. Seite 639

זײם 636?ישעדעדי^ע כ?עפער נוע. 33 (276) * בירדער אין פאר״טײדענע אנטיקז צױי״טן יטטיב־ און קיך־גע״״יר אי; איבער ארץ - עהנײאמ, װאס נאי א האיץ נריסט: אנאנאסן. באנאנע;, טירגרויטע;, באניעראנצ; טיט ציטדינע, אלן קײבעכ; צױײע; רי ארע ה״טי־בע נײינהן אי; פירות. או; אייץ נאי א כענט— א געזארצן אינערקערע, א קארטער רידאנאד אי; ױאס נייעט, ראס הארץ צר דערקױיקןץ אץ רעבעי־רעך טיט פיפיקרעך. און עיפית טיט דרויב איז אין... ױי בץ איך יאס׳ אזא באקאנט בירד יא, איך ױייס: דאס א־ז אינזער באקאנטע סדאט־טע גאס4 ױערבע איז אזיי נתנרה נעױאר; אין קוריטביסעס כידינה... איז פץ צױײבן די דאזיקע ..פייע־ קארדס״ האבן ארייסגעקיקט צניעיתדיק די נױיסע ״אירוסטרירטע־• •עיידז איי־ל די קערערס סיט דער אייפ״עריפט — .,דקוה ביערה רבנית ײטראר־־ — דאס ב״אד האט איריהטרידט דעס אינהאייט דירך א נאקעטער פמי, ױערבע איז נעזעס; אץ א ױאנע ני״סט ביעי. ױי ביז די קני אץ ױאסער. יערעקט זיך אבער ני״סט פא־ קיץ פארנא־ גי־אפיע — די יידי״סע טעבטעי־ אױ־ג רי ביטיע בירדער האב; ניבער אייסגעזע; װי א װעב־״טטיך, אדער אן איבערגעהערטער בעזעס. גענינ אבער פץ דעי נאענטער פאיגאנגענה״ט: די ארע נאסן זענען יסוין אקופײט דורך רי איטאייענעי די ״דן האבן זיך אדי־ בערגעױקט ןאץ הארט; זיך נאך בב־ר אץ רוקןן העבער צו די פיי- נערע גאס;. דער הויבעױ איטאריענער פץ דעי איט״סא־־־־גאס, ױערכער האט געהאט די הזקה צו פארקױפן יידי״סע ק־נ־ער קנאבר אויה יבבת, פאיקויםט איצט אוי־־ רעדזערבן א־־־ט רעבעייקע קיניג־ רעך י־אר א־טאריענעך די נאס; זענען אפירו יטנױציק ױי געױע;. אבער אן רעס יידי״טרעבן ה;. עס איז יעוץ פעטער כײסט כייט דעס ריח פץ טאראיא;., דעס עי־״סטן קברת־פניס ב״ ־עד איצטיקער צװייטעי רייזע. האב איך געהאט אץ ״עי־יס־א״ראנד־־, אץ דעס באי־ידטן אינײ פ.ץ טרערן. דער ױעג צו איס פירט אפירו פאי־ביי דעד באראנטער ״סטאטוע פץ פרייתײט״, ראך װארט פאד טיי ני־״כער נעװע; אייס־ צוט״ד; איס עס איז א קאפיטר פאר זיך ס־האב ברייז דעי־ניאנט דעס פאקט, הגס עס איז געװען ני״סט טעך ױי א ציפאך ןי״י ער האט געױאיפן א *טװערן *צאטן אי״= די ארע גיטע זײטן. ױעי־בע א־ך האב *צפעטער געזע;. איי־ טארגן, גי־׳ייך איד בץ אױיה פץ עריס־א״ראנך האב א־ך א־־אפבערײגט אוי־= טנער רי זאב; אץ האטער אץ נעי^אזט זיך איבער דער ״סטאט טיט דער אי־טער נײגיריקייט אייץ ױי ג׳נייעי אפיסר עטױאס רײנעך דערפאר האבן זיך געױארפן ״צטא־ד אײ די אייגן איי*־ יערן ״טריט אץ טריט רי ״קאפיטעריעסך איך ־אר ־ער־ קענט די אאטע פרעצעך־ דאס האט טע; אײפנעיטטערט ־* ־־אזיקע קאפיטעריעס אזערבע פרעס־ אײ טרינק-א־י־־-־סנער-רעסטא־אנעז. ױערנע זענע; דאר אנגעפירט טיט ריזיקע פארציעס פין אי״ע טאסי׳יס ני״צט איײ־ צו *צטירז יעס הוננעך נאי אנציפאקז טאץ־טיצעטײ־־א־ נעס, רטקוס די געװעזענע ל״ער נעטיטרעבע .סאי־ונס״*), ױו די ני״צט-פארטעגרעבע פרעכן פא־־ברעבגע• פא־ סענט ב״ א ני־אז ביר טיט צוב״סנס אז טע; ״עטועסט ״פראדייבי״סאך*,*. איז :ייטט טרערן-אינזך פראהיבײצא;' און פרעהארניעה אט דאב האט ט־ר צינע״טיהט דאס טזא ב״ דעס צ״ייטז א^יינקוטע; אץ דעס זעיבן דאון־טאון ןנירעריקעי טײר פיז יסטאטו פץ נױ־יאי־ק ראטיד זי־ אבע־ באפדײעז פץ די יצאטנס פץ דעס דריטטן אײגדרוק און ראטיר באפז א ברײטערן קור אויך דער גרעסטער אין טערקױידדיקהטער יעטאט פץ דער ווערט איך ױער עס טיז — אינב ציו״ט; ברייו *ן גױיכע ביי־־זא״ן. ^.ו דעיי פאיבאט איי• אי־קאהא־ םארלאנ ב. קלעצקין װארשע ןישסידן־ס׳נן; שמיאד־, איזבאז מ א ס 7 <ד * ם * ׳) * פדײז סז דלףז הגס דער עריטטער א־ינדרוק הענגס אפ פדן פיטוטע צופארן, ד*ך יאצ• איך זיך צו איט, װי צו א טין נייאות, װ• צו דער פאר־ בארגענער האנס. װערכע צ״כנס אן פאר א״ך דעפ סאסא, פון װערכן איר װעס זיך יעוין נ״טס כאפר״ען. איך האב צו איפ פיעוס א סיס- סעריעזע באצױנג. וױי איך איפ איפערגעכן, אס רעפ עריעסן א״נדרוה. איר װייסט יעוין, ראס איך האכ איצט כאזוכט נױ-יארק צ.יכ צװ״טן סאי די זכרונות און פאדארערן ר״סן ז־ך אר״; בסירא א־ז ס״נע נ״ע באאפאכסוננע;, אס יצװיסט פאד סיר ארויכ גאר דעי־ עריסטעי איינררוק כ״ רעס ער״פטן אר״נקוסען ק״ן נװ-יאק. איך בין ראן געקוסעז פון יאפאן, כסירא האכ איך געזען צ־עריטט די סערב-פדעגן םון צפון-אסעריקע״) און ק״ן נױ-יארק אר״ן סיט דער באן. װי נאר עס האס אגגעהויב; יסאדיען אויױ סאג, האכ איך אוס- געדורדיק אר״נגעקרעפט זיך אין פענססעד פון װאנא;. צו זעז רעס אנקוסענד־ק; נױ-יארק. ה״זער איז ה״זער א גאס;ייסט צו זעז. זענען די ה״זער הויף., זיכער, איך באװייז נייסט אפיאו רורבצ־צייר; די יסטאק;. א־ך פיר ראס אפעי ניי״ס,., א״ סערקװירריק, װאס פאד א געיסיקסע האנס האט דוייכנערי .ט רי יסינעסי — א־סעסוס נ״ס דורך די באן פארב״ רעס הינסערנרונט פין די הייזעד יספעסעד האכ איך סיך דערוװסס דעס סוד—די ס״ססע נױ-־ארקער ה״זע־ האכן גארנ״סט ק״ן פאדער-נרונט ו פאכא־ איז א צו-א״דר װארס דא צו נעפרויכן). פארב״ אייערע אויגן אויפן ארורך גרו־ע ארעי טונקר- רויסע װענט. אדוסנעריננאט סיט נ״סט ק״ן נעפארבטע א״זערנע סרעפ צו באװאדענען פאר רעס פאי פון א יסרפה הכרר. ר ו' סי ע י א ו נ ס ע ר יס א א ק ס״ן צוג איז אנגעקוסען זעקס א זייגער איך האב;״סט נע- האס קיין נעדורר און נעװאאס נא״ך אנזען די יססאס. אפגעיסטעאט די זאכן אויפן װאקזאא און נעאאזט זיך באאנדזיסען צו-פיס סא- ביעי־קט פונדערװ״טגכ ד• .װארװאדרט ביאדיננ״ — קנאפע זעבציק יסטאק הויך — צו יענער צ״ט ־ראס נדעסטע הויז אין אסעי־יקע.— און נעראזס זיך אה־ן. אס אװי בין איך ארוסגעקראכן א ־א־ יסעה איבער דעכ האנדאס-צענטער פון נױ-יארק — א־כער דעם נירער־קז ס״א פון בראדװיי און איבער ז־ינע ארוסיקע נאסן דער הונגער האס סיר דערסאנס װענן תכא־ת און איך האפ באיסראסז צ■ ראזן ז־ך צוס ייד״סן בראדװ״, װעאכעד ה״סס איסס-בדאדװיי. אײסצוגעפי- נען ״•סאוסס קאפע״. א־ם איפעדצוכ״םן און צ■ טדעפן ־איס ס״נע פר״נט אפנעיסטעאט א; עאטערן ייר ס־ט א ראנגעד יאר־ יפרעגז דעס װענ. עד האס סיד אננעריפז עסיעבע נאסז, פוז ס״ז איבער- פדענן האט ער פאריססאגעז, ראס איך ־ין א פרעכירער אין ער האס סיך געפרענט; ״פון װאנען זענט איר פון פייאדערפיע, באסטאן״ר — ״נ״ז״. — ״פו; װאנעז-זיסע״ר אוי־ ס״ז ענטפער עד־סס נעקוסעז פון רוסראנד — האס רעד ייר א פאסיס געטוז ס־ט רי הענט און אויסנערופ;: .״סוסו ־סס־ב, היינטיקע גרינע. עריסס אר״ן אין ראנד און דאס קריכט יסו־; ארוס אריי; איבער רי גאס;״! אט די אעצטע ײערטער האכן זיר אי־ננעקריצט אײ ס״ז סוה יערעס סאר, װעז א־ך װיר אנהוי־ז ״סופרז״ ר■ א־־סנענרינטע. יסײיסס פאר סיר ארורך ר• געיסי־סע פוז די אעצטע וו);-וון יאר א־- סינראציע-יאר;. נ״סט אוסזיסט זענעז אזוי פיר טרערן פארגאסן נע- ווארן ב״. דעס אפזענענען זיך סיס ־ער א־סער ה״ס װאס פא־ א יסװערן װעג האב; די ראזיקע נעיייטערמע ניססות ־אראיפט רורכ־ סאכ;, ביז ז״ האבן זיד א״סנעגרינט ניט נאי א טדאבטי: קאיינ- יססעטאדיקע ייד;, װערכע האבן ופיר פון ז״ו ני־סט נעזען אין ה• אויגן קיין כא; אפיאו. האכן געסיזס װערן אייראפעער עייסס איז אסעריקע או; נדאד אי; איר :דעסטער יססאס נױ-יארק דערסיס װעא; פארענטפערט װעח פיא ק״סױת איך ־י; סוהא רעס אאטיטיסק; פאר רעכ צו-אאנגן װענ, װאס עד האט ס־ר אננע־ױז;. דערוו״א האב א־ר געזען רי ריװינגסטאנס. ארטיסארדס און העססעדפ נאס;. װידעראסאא; ראס עריססע אי; זכרו;. װ״זט סיר אױס צו ז״ז סיסכאא״ס, איך בי; קויפ ארורך רי אאע גאס;, װעאכע זענעז געװעז פארפאייצט סיט האנט-ײענענער ןפויסקארםן. אננעפיאט סיט כא טוכ. כערג סיט קא״דער, כאיס. יסוכ- װארג און יסניס־; אויך טעפיכער איז צװײס; ייי זאקן סיס קראװאס;; *ן א,ך -אייט זיך איין נ״דט צג פירן ק״ן פא־גד״גוגגען צװייגן יאפאן ארן באן־פי־אנציכקא. עם ױאלט מיך פאי־פירצ צױױ״ב