Literarishe bleter · 1929-08-09 · 32 (9.8.1929) · p. Seite 622

זײם 622 * (275) 32 .013?יסעד^די׳&ע ב?עםסר ד.? זז ה ר 3 ר / 3 )) ר דאם פאדעדעװדיהע פאלק רי די־אסה םון רער;. נייטט װ א ס. נאר װ י א ז ו י צר ייעח. :רױה זענע; נונ״ע פ־אנצויז;, װע; נררארך א כך רער; או; װ״ניק זאנ;. א■; דעדבײ ראב •עטענדיקע ױס־טובריקײט; ארע זענען איבערצײגט, קע ארבעט, װארוב. װער דע; זאק רעד;, נאך פראנקר״ך — נייט וד־קײט דעדנײנז, קע; ברעז וערט. איץ דאזיקע באדעדע אז בייטוט בעת-טע״טה א טע; עב זאנ;: ״עד אז ני״עט ז־־י׳.׳ פונרןט וו־ :ײנטײזע צײטן א־ז צויז;. אז פראנקד״ך נע: ד״ך — און די איבעדיי און באזונדערב גע־ ן -י. ה-עי ״םעד צ״טונג ״יע אבער װי וױיט די אטאר פארנוטע;. זע; פון די פ־ר קור־אז;,!־טעעני״• און אוי*= *ט־־ײבער-יןרײזן. ער געארבעט אבצ; אכ זענע; קאײייעע גע־טעענ״ט; נאר פו; די יעצטע ע—ט;: ביאיז א״ננעפאר; א ז׳צורנאריטט אפצוטו; א •עפיצר, האט ער א•; א״נעב א טאג א״ננעראדן דורך זײן צ״טוננ פיר אננעזעענע יערײבער א•; פאאיטיקער אנט״ר־צו-נעטע; אוױ־ א פראטעבט-טיטינג קענ; ־אב ביוטיקע אונטערדריק; פון פארדעװער פארק. װו ׳עטעקט דאב פאידעװ, און בכאר וװ נעפינט זיך עב דאב דאזיקע פאיק; װענן דעב — נייעטא ק״ן צ״ט צו טי־אבטן, טםתביא נעפינט זיך עב ערנעץ אויך יענער ז״ט נרענעיז פו; פ־אנקרײך... צוב ז׳עורנאריםט זענע; אננעקוטעז פיא בריװ ט־ט ״א־ך ב•; נייקרעך צו טון פאר דער טענט״בה״טי•. א״נ־קע האבן זיך אנט־בורדיקט ײאב ז״ זענע; פארניײע;, אנדערע האב; באװיריקט ז״ערע רעדעב און אנדערע — אז זײ •בטייע; גר״ט און װארט;... •נזפעטער האט זיך ארויבגעװיז;, אז די נאנצע טעעה א־ז ברויז א •עפאב פון א דטורנאי־בט אבער דאב כאי־אקטעריבט״ע- בטע א־ז, װאב ארע רעדנער האבן געהאט פארטיקע, נרװסע און ׳גײינע רעדעב װעג; דעב פארדעװער פארק... או; אט נאך א •כ־פ־צי־ פון א װ״ם-חבדהנ־ק: ׳־אבטא־ •עוין נ״בט ק״; נאטעז פו; רעד הפטרה, נאד טאקע א ה״טייערעכן נאטע; פון א •בטעטר א•; פראנקר״ך. ביהאנדרט זיך װענן •בטער; א טא- נוטענט. האט דער הברה-טא; אװך אײננעראד; יטר״בער או; פאי•- ט־קע־ ב״ב אװפדעק; דעט דענקטאר דעב גרװב; פאטי-אט זיצאז־ע;, װאב האט פ־ר נעטון פאר; ראנד א•; פדאנקרײך איז פאי־אנע; א יטטעטר ט־ט; דאז־ק; נאטע;. דאב קריננט אװך בטעט װי דער נאטע; פו; א הערד - - דעד ה״בט דעאביעז — פון א באקאנטער פאעטע פון ראטארטי;. האט דאם, װײזט אויכ. עפעב רע־טאנט א• די פאריטיקער און אװך ד• יבר״בער א•; טיהאט צונעיכ״קט ברױולעך א•; נוםה ״א־ך בין ני־״ט צו רעד; װענן די נוטע טדות פון דעד נרויסער פאטר־אטייבער פערזענרעכקײט״. ד• נאנצע טעיבה א־ז א; אװבנעטראכטע נעװען. אזא פאטי—אט ראט בברר ק״נטאר נ״בט נעריעבט אויך דעד זינדיקער ערד פוז פ־אנקר״ך. א• װי נעטע; װך אונטער, אננעזעענע טענטיע;, צ• ־ער; װענ; א העיד, װאב טילאז נ״צט״• — א־ז דער תירוץ, אז טוװי או; דער ראױקער היבק אװ אזוי נרויב. אז טיפארנעבט ד• צאי פון ד• א״נענע פאט־־אט״צע העידן... אבער פאי־־זעד דעד- צ״ר; נאך (אי״ך בארעדעװד־ק״ט...) װ״טער אז א״נער פון די אפגענאדטע איז נ״בט אפנעיעטאנע; נאכן דורבפאי, ער האט זײ; פאי־טיקע רערע אװבנענוצט עדגעץ אנרעריב עד האט פון רעב גע- טאכט א... יאטא;. פא—זער יבר״בעד רופ; אפירו א; רעב נאטע; פו; ביר. אט דערצ״רט טע; נאך דא װעג; א ׳עי־״בעד, װאב האט רעצטנב גערעדט צװיי או; א הארבע ׳בעה װענ; פאריט־ק; ער האט דערביי אי־י״בגעװיז; א נעניאל; זכרון, צ־ט־רנד־ק נאנצע ברעטער פון פראנצװז״כע יער״בער או; פאדענדיקט כ״ט ײ רעצטע פערזן פון טארארטעב א ריד ארע האב; געטוזט צוגעב;, אז ער האט װונ- דע־בא־ •ם״ן גערערט. א•; דעב טאקע נ״ט עב דאך., די בער-פה-ליטעי־אטור פון דעב באדעדעװדיק; פארק װאקבט זיך פאנאנדער און פארכאפט איץ נ״ע פרעצע־. ארפאנב קאד װאיט ױך ה״נט נאך ײערער צוב הארצ; נענוטע;... דאב ריטערא־—טע פאי—ז האט, נ״בט ראנג, פאררויר; א״נעב פון ד• געאכטעבטע קר־טיקער א־רע — פ א ר ב ו ד ע ־. בודע• האט זיך נערעבנט פא־ א״נעב פון די אװפי—כטיקבטע און אי־בעטזאט- בטע •צי־ײבער א•; פראנקר״ך. אויך א־ב פיעגו י״יענט די ביביער, ווענן װיעלבע עד יברײבט:״ דאב א •בבח... בודע• האט גע״עריב; א־ן פיר ז״עורנאר; פ־־ט ד• ר־טיעדאי—עע אפט״רונג פו; דער נ טא;״ א; ארט, וואב אנאטאר פראנב הא: בידע• האט ױך אפנערופ; א״.■־ ״עריע קורטור־ איעב נעהאט א װאך אויג אץ ,יע טא;״ תאנ •אר אן א־ביער״ב. אײן טאר נאר האט ער פאדפערט צו •כיק; ז״: א־ט״קי דאב א־ז נע־וע; דא;, ײעז זײן פ־וי א־ז א־ב נע־בטארבן ב־דע• האט ױך, טיט א צ״ט צור־ק, גאנץ אפנהארע״ק באי קראנט; ״טטיב ריעם אטעב נ״בט אפצוכאפן. טיר האב; צופ־ר •בד״- ביער או; ט״בי־״בט בכרר צופ־י אפ״רו אװ־ ברױז צו בריעטער; װיעט ני״בט קדעק; ק״; צ״ט. א יבי־עק א־״נצוקוטע; א•; •בטוב. ט״ז ׳ב־״ב-ט״ב בי־עבט ױך אונטעד דער :דבא פון ד• אר־ן-צוגעקוטענע רע־ פאי־יזער ביכיע־-טארק אױ באטת פאי־פר״צט טיט ב־בער, און דעי- ע־קר — טיט ד• ראטאנע;, ט־ט װערכע פראנק־ ר״ך פא־נעטט נאך איץ דעב אױבנא; א•; דער װיערט. א; ארט״ יבר״בעד פאדפרײצ; פא—ז. או; וו״זט אװב, אז טיפינטרט רא ב״- טאנ א•; ב״נאבט אויך בערג פאפ־רן א•; ד• הונדערטער טוזע- יבטיבריעך טיענריעך — יבטויעבט טיען — דיעי־יב״נע; צװ״-רד״ נ״יע ראטאניע;. ד־ע־ פי־אצעב פון ״ברײב; א־ז ב״ ד• פראנצװז; א נאנץ- אײכטער אץ א נאך-יבנעיעי־ער און ראכ װערט נאך פארי״בטעי־ט צור־ב דע־ ״טאדע-ליטעראטור״, װאב הארט זיך יבטאי־ק א־ן פא־יז. יעצטנב אױ א טאדע אויך ״י״בע העיר;, װייב; ראטאנעז-״ב■—בער, אז ייד״בע הער— טוזן זײן, או; טי״עפינט ז״ •בוי; אװב דאב ג״ט פיר יבניערעי־ צו ווי טיט״נט ט־ט א״ן װארט; עם יהארט נאך װ״ט, אץ פדאנקד״ך, טיטן ״ק—ױב אויפ; געדרוקטן װאדט״. אװב יעב װעט אטאר קוטען צו דעב. װערן זיכער די פראנצויזן ז״ן די רעצטיע... אבע־ פ־אנצװזן האב; ר-ב נ-בט נאר פ־ר צו ״בד״ב;, נאר נאך טע״ע־ צו רעד;. טיהאט ריב דאב ט•; רעדן, טיהיץבט אץ טען זוכט ט־ט װיעטע; צו ׳־עד;. און דערצי• — רעדן הװך, •ב״ן, ה־ציק, באגר״ט ט־ט ׳בפ־רעװד־קיע ז״בעבט״קוראצ״עב. רע־; ײבב רעד;, פון יעדע קר״נ־ק״ט ױך ציע- פראטעז טיט חר״בע א״בג־בעכצ;, טיהאט אבעד אװך ריב צו הערן דעד;, טיאיז טט״ב •בקראפן פון רער עיאקװענין, פץ ׳ב״ן-רעדערײ א•; ־עח קע; טע; אץ פי־אנקד״ך בטעט ארע זענען װ• נעבװדענע רעדנע־ ראב רופט טע; טאקע דא ״ד• נעדעדטע ר־טעי־אטו־״... אט ר• ראזיקע בער-פה-ריטעדאטוד אױ טט״ב נ״בט אפצו- הארט;. ױ יבט״גט נאך א־בע־ די געדרוקטע ריטע־אט־־ אז א־נטעײנענטער פראצװז א־ז טט״ב קדאנק, װע; עב טאבט ױך א־ב נ״בט אץ פא־רו״־ פון דער װאך א טאאבטי א פעבט- -עדע, א טד,״עי־--עדע אדע־ אנדעי־ע רעדעב. או־, וװ ר״כט דאב דע־ט ז־ך דא!... פא־א; ״בוץ א טץ בטערעאטיפ״בעי־ צוגאננ, טיהויבט א;. װי רעד ״בט״נעך ט־ט א ציטאט פץ ׳־אנבארר; -- רעב בא״באפער פץ דע־ פ־אנצויױ״בער פאעזיע - ־ אץ טיפארענדיקט... דא װענדט ױך ״בוץ װער עב ׳־ערט א קאטאײק פארענד־קט טיט פאבקאיץ א רעפ־יריקאנעי — ט־ט ײארטער; אץ ײנקע ־׳־- ט״ב ה־נא א־ע־ זאלא דעי ״בװן-פא־געבענער פ־אנצויז״בער ׳בדײבער איפאנב קאר האט ױך אטאר אװבגעדד־קט: ״ביהעי־־בט א•; פראנקר״ך א; אטתע עפידעט־ע. װאב אױ נאך טװזנט טאר ערגעך װי די בארעי־ע אדער צרעת; איע זענען אנגעיבטעקט פון רעב, אץ ק״נער ״בטארבט נ״בט. א-ך טיץ ײעגן דער טאניע צו רער;. טי־עדט. טיהאט ר־ב צו רעח און טיװיר רער;״.., קאר האט נאך פארגעבן צוצ־נעב;, אז טיקע; פ״בוט