Literarishe bleter · 1929-08-09 · 32 (9.8.1929) · p. Seite 621

זײם 621?יסעדיעדי׳עע בלננםסר נום. 32 (275) דד. ייסדיא? ד ן ני / /:■ עד? י / נ י ם ש ע אדוכ װעאכע זי האאט זיך פעםט, נ״טם אפצורײם;: ״ײדיטיזם איכער אאעם״ און ״װיאנע איכער אאעם,׳. זאכ•; רײזע; איז געװע; צװייען די עריטטע, װאם האין פראקאאדירט ןאו; דורכגעפירט) דעם אידענטיפיצירוננם־צײכ; צװ״ם; ״ײרייע״ או; ״װ־אנער ײדי״•״ ■;; ד• ער׳טטע, װאכ האט פ־־אקרא- א "־״:׳;:״־:; צענטער פאר א זאט; רײזע; איז נעװע; צװי נ״רט (או; נעטאכט•) װיאנע פאד *יייךי״. טיזאנט: זאט; רײזע; איז רעד ״כית •טטאי״, דער טתננד״ע- פארעקיטנטער (װיאנער טתננדות1) עקםטרעטיסט או; טתטיד א•; האכות-ײד״עװם. אװדא• איז ער א טהטיר, אװ־א• איז ער א; עק׳ט;. אכער ער פא־טאנט ראך צונאײך אויך אטזזע כית-האאיעע םענטיטענטא- איטעט, אט ריעד בית-יעטא״םער טהטיר: זײן כאצױגג צו וױאנע, זײן ׳עטענר־קע פאראיכטקײט אי; װיאגע - או; אי; וױאנער יידי״.׳! אז א״נער זאא א פא־ צענדי־יק יא־ כםדר, טאג-א״;, טאנ- אױם, זיך האאטן אץ איין ״דערקאער; א״ איכע״ — איז ער האט״כ אונזעד זאט; רייזע; דע־קאערט ױך אץ איכע ז״נע צױ״ אױם- דערװײאטע, װאם זאנ איך: ״צװײ״? — זיץ אויםדערװײאט; םיאם- צװיאיננ, דערקאערט ער ױך אץ איכע ־םוץ איכער צענדאיק יאר כםר־ ז־ץ ״ײד״ם״ אץ זיץ ״ײיאנע״ — א.ץ ער אױ טי־ל, — טער װי םתם-טענטיםיעך, טע־ םונעם- טױו-רירנריק טיט ז״ן אײפריכטיק״ט, טיט ז״ן ׳םטענד־קער יוננט- אעבק״ט, ער יםטעקט אונז ארע א; ט־ט זיץ איכע. װער ײעט דע; קענען זאגן, הערנדיק ר״זענען ׳םטורטען װענ; דער אאטאכט פץ ײר״ם אדעד װעג; דער הענעטאניע פץ װיאנע, אז ר״זע; איז העכעד פץ א כז־אי־בעים כיז הונדערט אץ צװאנציק, אז ער האט •םוץ איכערנעיםריט; דעם ״נעפעראעכ; עאטעד״? כ״ אםיפ ריטאװן אױ פאראן א זקן, װעאכער קוקט או״= אאץ נאר פץ איץ ׳םטאנדפונקטי: ״צי אױ עם נוט פא־ ייד;?■ , אונזער •םטענדיק-ױננטאעכעד זאט; רײזע; קוקט אוײ אאץ, אכםא- אוט אאץ, נא־ פץ א״ן ׳םטאנדפונקט: ״צ• אױ עם נוט פ א ר י ד י ׳ם?״ אץ זיץ ריזיקע א־כעט — רי זיםורנאאיםט־יםע, די װיםנ- ׳םאפטאעכע — פאדערט זי דע; נ״םט קיץ ריץ-ייד״םע, קיין ריץ- װיאנעד״םע עקיםנות? ר״זע; דעי פייאאאג — װעג; רעם זאא; םפעצ־אא־םט; רעד;. אץ אט די אנדערע האכן דאך יםוץ נע־ערט אץ אײםנעדר־קט ז״ער ההפעאות פאי די גר״םע אויפטוע;, ייאם א פארא־בטער עקיםז קען צו ז״ דערנרײי;, אכער רײזע; דער רעײאאוציאנער פץ דער ״ד״םער ארטאנרא- פ־ע, דער, װאם האט אטאי א זאג געטץ: ״יהי אור״ — א; אירניננ אץ דער פארןואראאזטער אי־טאנראפיע זאי װער;, אץ האט די א־רנוננ אין א נרויםער טאם רורבנעזעצט רי־זע; דער כיא-י־כ־יאנראה דער, װאם האט אויר ז־ך אאיץ נענוטעז א; אויפנאכע פץ א נאנצע־ קאאעג־ע אץ האט אינז א ״אעקם־קא; פץ דער ״ד״םע־ פרעםע אץ איטע־אטור״ נענעכ;. ר״זען דער יםעפע־ פץ דער עריםטער ״ר״םער •םוא-נ־אטא- טיק דא;, ײע; םיאיז נאך קיץ ״ד״םע יםוי נ״םט נעװע;, װע; ײעגז א ײר״םער יםוא האט טען עייםט נעהאוטט, גיערערט נ״םט איכעריקם זיכערע אץ דר״םטע ר״ד (אץ ט״םערנאױיץו רײזע; דעי טיטאופכויער פ,ץ ״דיים; װיםנ״םאפטאעכ; אינ- םטיטוט, דער, וואם האט צוזאטע; טיט נאך עטיעכע וויאנער עק״םנים , װאם, איז אפיםד ט װ״נרײך א קנאפעי ״װיאנעד עקיםז״? ו נע- יםאפ; טטים א ״יים טאץ״ — צי זענעז עם אאץ נ״םט קיץ כואטע טאניפעםטאציעם פץ עבט-ר״זענ״םע־ עקיםנות, פון אז עק״םנות, װאם כאפרוכפערט אץ — פארוװנדערט? אונזער נאנצע טאיעינע ״ד״םע קואטור איז א יםטיק עקיםנות. א,ץ אץ א־ר — צװ״םן ד• גא־-גאר עבטע פאעצער - פנו דרך, װי װאיט ר״זע; געזאנט או״= א; עכט-װיאנערי״ץ ײד״ם: ״טאכט א װארע״ פאד דעם איכ; עקים; — ז א ט ן ר ײ ז ע ן ן ז? ם ן ר ײ ז ב ן אץ אט דער םעריע פץ קורצע, געאויפיקע אפהאנדאונגע; װענן די עקיםנים אץ אונזער קואטור-כוױננ, האאט איך זיך כ״ם כאא פץ ״אץ טוקדם וטאוהר״. אץ דער צופעאיקער פדר פץ די אײנצאנע אפהאנדאוננע; האט גאדנ״םט צו טץ טיט א גראדיי־ונג אויט װיכטיק״ט (פריער — גרעםער אץ יםפעטער — קאענערע•־) פץ די יעניקע, װעטע; די אפהאנדאוננע; זענן נעװידטעט. װײניקער פאד אאץ װיא א־ך דא מײאן עאױת, הײנטיקס טאא זאאן געזאנט װערן אײניקע װעדטער װענן אונזער איב; עקיםן ז א ט ן ר ײ ז ע;. י אבער זאא טיר דעראױבט זיץ פ,ץ אנהויב א יםטיקא אפנוינ- א;-א זײט, ײעאכער אױ ראך נונע צום עצם ענץ. א קא״נע כאטער- קוננ צו דעם אאט;, אפט איכערדריםיק; ״םטרײט, װאם צװ״ם; פארט״א״םע אץ אוטפארט״א״םע טוער אויק אונזער קואטור-פעאד די פארט״א״םע װענוץ א; אץ זייעד פץ-אויבז-אראפ-כאצױנג צו די אוטפארט״א״םע צװ״םן פיאע אנדערע אויך פאיוגנדיקע ״יםאאננ- ד־קע״ טענה: אוטפאדטייא״םק״ט טיינט כ א ק װ ע ט א ע ב ק ״ ט א ו; אײכטקײט. די ני׳טט-נעבונדנק״ט טיט פארט״-דיםציפאץ אױ יםיער נ״םט א םינאנ־ם פץ א־דע״םער אהרױתאאז־קייט. אט די טענה איז בפיה״ם אץ דורבוים פ א א •ם כאקװעטער אץ אייכטער איז דװקא צו זיין א פארט״א״םעד אץ דער יאך פץ אידעא״םער אחרױת, פץ װירקאעכער סוכיעקטױו- אינדיײידועאער אהרױת, דריקט אויף דעם פארט״איים; א סך ײ״- ניקער, ,ױי א־י־ דעם אוטפארט״א״םן. װע; דער פארט״א״םער איז אץ א נעוױס; זץ א ״קעםט- ק־נד״ כיי א פארטיקן ט״ם, טוז דער אוטפאדט״א״םער אייץ טיט א״נענע אניםטרעננוננע;, אויםנעיםטאאטן אץ אויפהאיטץ זיץ אידעי׳ם; פארטענ;. װע; די פארט״א״םע זענעז בעיקר — אויכ יםוץ נ״םט אױסיםאיסאעך — נאר ק א נ ם ו ט ע נ ט;, זענען אוטפאדט״- אי׳םע דורכוים פ ר א ד ו צ ע נ ט;, עס איז פיא באקװעטער אץ אייכטער צו האנדאע; אױט פץ- אוים;, פץ אױטאריטאטױץ אוים;, פא־פארטיקטע פאריםריפטץ, ײי אאײן פאר זיך די האנדאונגע; קאאר צו טאב;. אץ עכ פארערט זיך אװדאי און אװדאי פיא טער אחרױת, װען טיאיז אאיץ דער א ו י ם- ז ו כ ע,־ פץ װענ;, װי װע; טיאיז נאר א נאכנייעו דער א ו ט פ א ר ט ײ א י •ם ע ר זאכץ ר״זען איז אאיץ א פארטײ, אויכ א פארטײ טײנט — א״נפאום, נאכפאאנער אץ אױסגעהאאטנקײט. קעננער פץ ״ד״םױם אפיאו װעאן טוץ צוגעב;: פאר זאט; רײזע; דעם ײד״םיסט קענע; זיי נ״םט נ״םט-האבן קיץ טיפן בבוד, אץ טאקע דערפאר, װאם זאטן רײזענם ײד״םױט איז א ״פאר עקסעאאנם״-ייד״םיזם, דער אהדױתפואםטער, רער קאנ- כעקװענטסטער יידיו״ױם אץ דעם פדט איז ער נעװארן א; אטתער ״־םם-דכר״, א־ום זיץ עקםטרעם-אויםגעהאאטענעם ײד״םױם נייע; יםוץ א־ום װערט- יעך און װיצן. די ראזיקע װיצ;, װאם זענע; פארכונדן טיט ר״זענם ״ד״םיזם, זענע; אכער א יםטיק ערנםט. צו װאכ -- רערצ״אט טע;, אט־םא, אץ רײזענם נאטעז - רארף טע; האכ; א װעאט-יםפראך: עםפע־אנטא, אז ט־ד האכ; ייךײ״ןן טער װי טענטיםן רארפן האכ; טזא צו יםטעט, דא־פ;, כיאעכ;, יםטעט האכ; טזא צו טענט״ם;. װיאנע איז א יםטאט, ײאם ה א ט טזא צו טענטש;. ײיאנע, דאם ״ד״םע װיאנע, האט אונז גענעכן א נאנצע רײ טענטים;, װעאכע זענע; געװען פארקעדפעדער פץ א; אידעע טענט׳ט;-םיםבאאן: ״װיאנער גאץ״ — כיטכאא פץ טתננד״םער חריפות, ״װיאנער בעא-הביתא״ — פיטבאא פץ ייד״םאעך-הזנייםעד טתיקות, װיאנער ״טאטקע חכ״ר״ — םיטבאא פץ ״ד״ם; יםא־פזי;. זאט; רייזען איז דער ״װיאנער ״דייםיםט״םער עקים;״. זיובץ דייזען און װיאנע זענע; נ״םט קיץ צופעאיקע פארב־נדונג פץ א ״םב; טיט א דירה, — זײ דערגאנצ; איינער דעם אנדערן. נישט אומזיםט האט זאמן רײזענם עק׳םנות צװײ אביעקטן.