Literarishe bleter · 1929-08-09 · 32 (9.8.1929) · p. Seite 620

ז״ס 620 ׳י ליםזזר^רישח בלזזםער :זם. 32 (275) יאזט רעלסן און דראטן, יעצט בײםן די רויך-הורדעס די היפא-ברענן םיט ז״עדע פעניןעם-צײנער זי איז געדואדיק, די פריירי. טויזנמער יאר איז בײ איר א גארני׳סט. זי יעטדעקט אוים איר האנט צום מענטשן פון טויזנט יאר צוריק און זאנט אים: ברודער, דערצייצ ד״ן טע׳עה װאס־ ׳ענעיער, װײי רער יעפאן פון טויזנט יאר איז נאר קורץ. זי קוקט זיך צו דאדעדיק, פארנעבערי׳ע צו די ׳עװאכקײטן פון די טענט׳ש;. זי זעט-צו טיט פרייד, ווי סיװאקסן-או־ס אויך איר יעויס גרויסע ׳עטעט, ״■טװעסטער, װאם װארפן זיך איבער ב׳יט ה״טייעע װערטער און װאקסן אוייי״. װע־ט די אמעריקאנער פרײרי בײ םאנדבורנן דער םיניבאר פין א נרויסע־ צוקונפט פאר אדעריקע און פאר דער נאנצער װערט. איז זײן אדע צו רער פדײרי - א ריד פון א״ביק-װאקסנדיקז אפטי־ ב׳יזם, םון נרויבן און פון כװט די פרײרי זאנט סאנדבורנ;, אז םיאיז נאך ני־םט צו־׳עפעט. כ׳ען קען נאך אנהויבן פון דאם נײ. זי װיר ני׳סט װיםן פון די קבריפ פון די פארנאננענהײמ. איך דערצייר פון נײע ׳סטעט און נייע טענט׳טן כיזאג: דער עבר איז נאר א כאי פור טיט איע. כיזאג אײך: רער נעכטן איז א װינט ׳סוין פארבראזן, א זון, ׳םוין לאנג אויפן טערב פארנאננען. כיזאג אײך: די װעלט איז נאר א ים םוא טיט מארננס, א היטא פוא טיט טארננס בין איך א ברודער פון די קארן־דרעשער, װאס זאנן ב״ם זון־זעצ!: טארגן איז א טאנן מארגן איז א טאנן האט ױנג אטעריקע נעזאנט דער אויסנע־ טוט׳בעטער, פארצװייפרטער וועאט און האט דערטיט אל״ן געהויבן רי הענט און דעם נ״סט פון דער װערט. פארלירט טען ה״נט אפילו רי האפנוננ אויך, דאכט זיך אױם, אז דער נאנצער צויבער פון דעם װארט אטעריקע האט אויפגעװעפט, אז די נ״ע װעאט איז ׳פוין אויך אאט, אלט און טיד, קאונ און ׳םרעכט געװאר;. קומט סאנדבורנ. ־ער אנזאנער פון דעם טארנן א־ז א טאנ, און באנײט אונזער גרויבן אין דעם טארננדיקן טאנ. םארלאג ש. גאלדסארב, װאדשע ערשם דערשונןן: אנאטאל פראבם דער הליינער פיער פ ר י י ז *יי ז ל. הױסט סצרקייף: קאאפעראםיװ .ביכער״ װארשע, נאלעװקי ■2 פארלאג 3. קלעצקין װארשע ױנגער היסטאריקער 3-טעי ב א נ ד פרײז 9 זל. שריפטן פזן אקאדעסישן סעמינאר פאר ײדישער געשיכסע אין װארשע — ב׳ים ײ. װ .א אין װילנע. 1 טעי באנד פרײז - זל 23'\1 ,3<52311'31 .כ)£)6ל/<נ . בעסער ׳סוין די ־טטירקײט בײ רעפ נרויען טערב, דער נעפא פון דעם הארבפט אויף דעם מייך, אן עום ׳סנאה און אן יסום ריביסאפט, אן ׳טום זכר פונם ׳צארפן און טיפן, נאר ד• רו פון א הונט־קאפ אויף דער ׳טײער־ערד און די תבואה אין הורדעפ צונויפנעיעארט-- ־— סאנדבורנן איז אבער ״•װער לאננ צו ברי־בן אן ׳סום ׳טנאה און אן ״בים ריב׳עאפט עד איז א טענט׳טרעכער טענט״ס. א טענט־ס פול טיט דער ׳בארפקײט און ט־פקײט׳ פון געפ־ר און באצױננ. זע־ נען זײנע נאטיר־רירער זערמן־װען אן פארב־נדוננ טיט דעם טענט״ט- רעכן יעבן אין רעם בר״טסטן זינען פון װארט. ראך טערקט זיך אין טעי־סטע רידער פון רער פר״רי-סעריע, אז פון אונזעד דיכטער איז אפנעטון נעװארן רער אוטעט און דער אוטרו, װאס פיאט אים אן אין רער נרויסער ׳צטאט. פעאד און ײארד האבן נעיאזט אויף אים הער׳ג׳ן די גרויסע רו, ײאס נעפינען זײער אויכררוק אין דער זוניקײט פון זײנע בירדעי און אין דעד פדײרי־ קײכ פון זיין ארן טאקע. װי פדײט מען זיך ני״עט, װען כען דערזעכ בהױט די מאיעכטעטי״עע *עמיפערײ, װאס האט זיך באװיזן אײעינעכטן צװי״ען יי גערע זאנגען, און װען ס־איז דעדבײ דא דער נאיקרעכער געפיי, אז איבערדאדגן װעט װידער זײן א טאיעכטעטי״ע ״טטיפערײ צװי״ץ ײ גערע זאנגעןץ -- װען טען זעט, װי פ-װערן רײה די זאכגען אין ״כפעט-זדטער און זײ קוטען ארויס טיט א זיגרײכן גע־ רעכטעי און טען הערט, װי דער וויכט און דער קארן רעדן זיך דורך בײזאטען, אדן װי דער רענן טיט דעד תבואה און די זרן טיט דער הב־אה רעדן זיך דורך באזאניען. (יעפיננ קארן). כאנדבורג האט א פעסטע, אײננעבוירענע ריב״צאפט צו דער פרײרי. יײ דער ענדע פון זײן נרויסער פאעטע ״פרײרי״—די גרויסע אדע צו אטעריקעכ רחבות און רעבנס-דראנג -- רופט ער אויס; א, דו פדײדי טוטער. כ׳בין אײגער פון דײנע זין, ב־תאב ליב נעהאט רי פרײרי װי אײנער, װאכ זײן הארץ איז אזיצ פארװונדעט פור כויט װײטיקדיקער ליב״כאפט ער האט דער״טפירט די קילע תפילות צו די יעניט-צײט-הענט, װאכ עס ״ײקן די פערל־גרויע תבדאה-הורדעכ, און האט טיט זיי צוזאטען כימנעיטיקט אויך זײנע תפיאות. כיאיז איב ריב אפילו די טאנאטאנײכקײט פדן דער פיײר; איבער איר אײביקײט קריכן די יאדן אײױ י־י *כפיץ־פינגער פון אפריר־רענן איבער איר נײ־איבער־ נעקערטער ערד די אײביקײט און אוטענדרעכקײמ פון דער פרײרי האבן ארויסנערופן אין כאנדבורגן זײן נאנצע אײננעבוירענע, פון כקאנ־ -ינאװיען נעיר״טנטע. טיכטי״כקײט, א כױסטי״טקײט, װאס דריקט זיך אויכ דװקא אין לי כט״טיתדיקכטע, קאנקרעטכטע בירדער, א טיכטי״טקײמ. װאכ איז אין כאנדבירנן ארײכגערלפן נעװארן דורך דע־י פרײרי, האט ״טפעטער איב געדאבט פאר יעכ ריכטער װאכ זעט טיסטיציזם אין די נענגטמער באנדעס, װי אי־ן די ריזן־געבײדעס פון *טיקאגא. די נייירי ביי סאנ־בו־נ• האט ריב טענײיסן זי איז ני״•״ פוא טיט טענות, ווי די נאטור ביי אנדערע דיבטער. צו די טענט׳סן, ײאס קוטען און רויבן א־ר רו. זי איז ענג פארבונדן טיט די טענט״-ן זי האט א טאטעריקע באצױנג צו זײ ארעטען זי דערציירמ אזוי עפ״ט־טארעדײצ; ראכ רויפנדיקע װאכערי׳ האט נעטורםלמ צום תױ״ע אין צ• די אנדעי־ע באיטעפעו״צ;. זענט איר געקוטען אין ײע- נענער. נעטאסט גאסן און ־עורן, איר ברידער פון דעד האק און פון דעד ביקס. ברידער פון דעם אקעד און פון דעס פעד־ נעזונגען יענקי דויי און אנדערע נ־גונים אײערע, איר אץ רי פיטעי־נע היטרען, אין די הירצעדנע יסטיברעך. צוהעדנדיק ז־ך צי דעס רויען פון דעס אײגזאטען װארף. איך בין עטויב פון אײעד ׳עטויב, אט ווי א־ך בין ברודעד א־ן טוטער צו די קופערנע פניטער ײאס האבן נעטון טיט צינטעד און רײם. צו זײערע זינגענד־קע פ־ויען און זין, די. װערבע זענען דודך ט־ר דודכנעגאנגען דוי־ך װאאד און טאא טיט טויזנט יאר צידיק א טויזנט רויטע האבן געװארטעװעט און האבן זיך אװעקנע־ אאזט צו נ־יע טקוטות נאך תבואה און נאך פרויעך א טיריאן װײסע זענען געקוטע;, האבן א־יפנעיעטעיט היײרקדאצעד, האבן ארויסגע־