Literarishe bleter · 1929-08-09 · 32 (9.8.1929) · p. Seite 618

?יססר^רישס?גלעסעד גום. 32 (275) זײס 6/8 7 רעכטרעכער האגע פון ײדן אין גאייציען. לײבל טויבש איז אויך פון די אננעזעענססע גאריציאנער סוער און צױניסטי׳שער פירער אין נאריציע, און אין די צױניםטײצע רײען האס ער אן אויפהער נעקעספס פאר ײדײס. ״תמיד — ישרײבס װעגן רײבר סויביש איינער פון זיינע פאר־ ריבסע אין אים תרס־ריס, ד״ר ייטראר װארדסאן - איז ער נעװען די פערזאניפיקאציע פונס ײר״טן פארקס־סאן אינם בעסטן זין; יידיש אין זײן בירדונג, יידייט אין זײן עספינרן, אנגעזעסיקס בויס דער ײדײטער קורסוד און אויסנעריססעס כײסן ארטן יידײטן װיסן״. איצס, אויה רי ערסערע יארן, ריבס אפ דער ענערנײשער ײדי׳ט־ סוער רי־בר סויביש גרות אין רעם פאדדײס־שסערי׳שטן װין. אויב עס איז ״צװער צו פארײדיישן ווין, ווינישן טיר רייבר סויביסן, עד זאר װאס־ניבעד אױסנערײזס װערן פון זײן נרות־ויי;, או; עד זאי־ ק־דע; צווייען אנותע ײד״נע ייד;, וור "ד״ט לענט, וואקעט או; אנטװיקלט זיך. עד א־ז ער װערט, ער האט ע־ ייער פאדדינט. (יאח 1890—1891) האב א־ך נעיעדיב; װעג; דער פאהקם-צײקוננ פונב •אד סו>18 או; האב אויכנעפירט דעם גרונט-נעראנק, אז די אנע־קענוננ פו; אונזער ײד״עעד נאציאנאריטעט א־ז אײננטרעך אפהענניק נאר פון אונז אי״;, או; אז דאב אײנציקע ריכטיקע כויט?, װאב קא; אונז פיד; צוב ציר, איז דאפ זיך באקענע; צו דער אובי-;אנגב-־עפדאך ״■ידי״ע,; א געדאנק, א; אכות, װאכ כיהאב פאר איב געקענופט א•; װאדט או; יעריפט ד• נאנצע צײט אדן װאב הויבט זיך א; עד־עט א־צט ^די זכדונות זענעז געיער־ב; א•; ־אד 1911—נ.ט.) נאך צ״אנציק •אד, צו פאדװידקרעב;״. נאר א כאזונדעד; אדט פאדנעבוע; ד• עפנטרעכע אדו-כטרע־ טינגע; פון רײבל טױביע. ביז 1911 איז רײבר טויביע, רויט זיי; אײ- גענעב תיעבו;, אדױבגעטדאט; רבר-הפהות אוי־ א ססנו1 פא־זאטרונ- גע; פא־ א יעדך א פע־טר ט--א; ײד;. י איז נ״עטא ק״; אײ; יעטאט א־; •עטעטר א•; נאר־צ-ע א•; בוקא־װנע, וװ ע־ זאר נ״עט דעד; ״בטה ־בטה פעט־ב י א־בעד נאצ־אנא־-ײד״עע אװפנאב;... גרו־ב פא־ א״ר ־ו־. ל ־\. ן / ב ־<■ ב ט ד ס כ א נ ד פ ו א האט עד זיך גוט צוגעהערט צו די טענער, װאב די ברידער פון קאראטאזו; זינגע;, אין װערכע ז״ דריק; אויב זײערע װוניע; או; האפנונגע;, און ער האט זײ מ־ט נרויס ריביעאפט צונויפגענו- טע; א״ זײ; אוצד אד״;. עד האט אין זיך ארײננעזאפט דעב ניגו;, װאב די פערקער-רײכע, קורטוד-דײכע אטעריקע זיגנט, דעב ניגו;, װערכעד צעבדעקרט ז־ך אוי־ פיר טײר;, די פיר װאריאנט; פון דעב וװניענדיקן האדיו פון אטעדיקע, און האט איב ווידער צוב אויבדרוק געבדאכט אי; זײנע אײגענע רידער, א.י; דעד עיקר א■; דער נדאנדיע- זער זאטרוננ פו; פארקב-רידעד, װאב ער האט רעצטנב אדויבגענעב;. טיט זײ; באנײבטערט; אופ; פו; פאררײענע;, רעציטיר;, פארזינגע; און אינטערפדעטיר; דאב אטעדיקאנער פארקב-ריד, האט ער נע- •באפ; א באװעגונג בײ דער אטעדיקאנער אינטערינענין זיך צוצוהער; צוב זיננענדיק; תארץ פון דעב אטעדיקאנעב פארקס-מענט״ב. ער האט זיך צונעהערט צו די פארקב-טעיבױת, װאב װער; דערצײרט א־בער אטעריקע, פו; ברעג צו בדענ, או; האט א נרויבע צאר פו; ז״ צוריקנענעב; דעד װערט דודך זײנע זאטרוננען פון אטדיקאנער פארקב-טעיבױת. באנדבודג איז באצװונגע; נעװארן נ״בט נאר פו; דעב צעד גר יבטאט, נאד אװך, און אפיבד נאך םער, האנ ־עב צער א־ז דא און צו ז״ז דעד דאיז *בטאט א־בעד או אוינ קע; זיך זאט נייבט אנקוק; אויױ דעב באנדבודגב ר־דע־ אפירו די ׳בװאכעדע, נ־ב; אונז אפט א קארעקטױו בירר פון דער טאבע. דאב איז א טאנבטער, װאס נ״ט אטאר טיטן קאפ אויפגעהויב;, פארריב; נאד הויך, או; אטאר קריכט עד פויזעײ יײ דעד ערד, זיננט דאב ריד פון ארבעט, פון אובט, פו; װיר; צוב רעב;. אטאר רעװעט ער אויב ז״; געיבפאנטע או; נעצויט- טע װירדקײט, אטאר װײנט ער אויב, אפיבר צו זיך אריי;, זיי; טידקייט, זײ; אוטרו, װאב װארט יבוי; אפיבד נעװארט זיך אײנ״בטירן או; בארו-ק;. באנדבורנ האט ריב די מאבע, װידער ני׳בט אויפ; געװ״נרעכ; דעטאקדאט״ב-דאטאנט״ב; יבטײנער ער זעט ארע אירע הכרונות. זי טוט, װאס טען ה״בט א־ר אין א ריד ״או; זײ פארנ;״, דעדצײרט ער אונז: אײ; טאג באפערמ טען זײ; צעװארפט די יבטעט, צעכרעכט די ײענט אויך פיצרעך, צעברעבט די פאבריק און די קאטעדדאר;, טאנאזינען און ה״טען א. א. װ. פארנן ז״. בארד באפערט טען זײ: באנדבוי א־; די ב פון דער נ און פיין סעקסאס, ־שװונג, פ פון א־ר י איז דען אינדוהסרי גרויסער ז״ האבן רוכס צום אזוי פיר ־יק אה״ם סיס דעם דינסעד ארעטען. פון דעס יון קארא־ ייד;רויסן ם די אויפ־ (סוף1 א; אוינ אויך פאד; קר״נעב •בטעטי:, כפע- *־*■ ,— ׳-•<<-־*״■-;,, װע; כיצ־ען זיך פו; דא.־ט טבטװ/־פצדעב צ.׳ דע: ג ו בע. יבטאט. אבעױ עב א־ז נייבט דאב זינגען װענן קי.יינ*_ ׳סס<סי״׳ ,ױ$ס איז ג<<ױי1ן אין דער בואדע אין 1'<* >**■גי.ס־י״־סעראסור. <ר זעס ד$ס קי.״:ע ישי^עסי. כי־ס די אױגן ס.ן ר נרױכישסאסײש;, סיס םאדויעח, סיס א סין םיסוק, אםעד ס־ס נדו ס סיסגעסי?. דאס קי.יי;ע *כסעסק איז;ודני< די סענסישן זענען;רױ זײעדע זי;ד זענען נײסס זון־רויס און;יישס *שאדרעך־דויס. די זי;ד פון די א־ינװוינעד פון קאראכואזון זעגען גדו/ װי די תפיסה־װענס, $פ- ג<קר$זםן׳ װי געפעכ־װאפעד אין קאראכואזון;ױדעס. געריפסע ג״ען אין פאסס-אפיס פרעג, אוי.־= םדױו. און װען סען זאגס זיי׳ אז כ־איז פאר ז״ גארנ־־שס;ייסס א;געקוסען׳ פדעגן ז״ איםעד; זענט איר ז־בעד, אז ס־איז פאד כויר;ארנ־׳סס;ייססא. קוקס;אכאנואר, ס כװז עפעכ ז״ן. העדן סיר פון די װעדסעד ארויס אזוי פיק אונועס, אזוי פ־י;אגנדיקן װ״סיק אי־ ־אס פו;ם דו־ר פון די קיגדעד, װאס װאקסן־אוי־ און פדעגן אײנעד דעם א;דעין: װאס זארן טיר סון צו פאד־סװעגח י' צ״ע? און װען דעד אינועס װעגס אדאפ צופיר און װעדס אוסדער־ סרעגרעך, ג״ען < * ױגגע, עדישס־אױכגעװאקסענע;וע;סיש) צו < עד באן-ססאציע םון קאראטאזון און קויפן באן־םירעסן דא עפעס, װאס זאר אויסר״זן פון דעד :ודנעקײסױ זיך ישוין גוס ארוביגעקוקס אויד דעד װערס, קוכוען זי און זאגך• כיאיז אוכועסום, קאראכיאזון. :דיפסן. ״איך הער אסעריקע׳ איך העד׳ װאס העד איןױ״ דער ברא־ ייאגע איז סאגרםורג. דער בראדיאגע סאנדבורג איז געקוכוען אין קאראכואװן דא;, וען עי איז יסוין נעװען אנגעזעסיקס כויס דער בר״סער װערס, װען 1 האס זיך כוינרססן כוענסיסן. און אויך אין קאראכואזון דאס ער געפונען, אז נועגסיסן האפן, בענקען, ־ססרעבן און װערן אנסוי־שס. האס ער זיך דעי־פירס װי דער זינגער פון דעם נודגעם, נרויען קאראכואזון. ״כיהאב נעזינגען הררויה, הררויה צו דײנע חמכװת, כ־האב נעזונגען הררויה צ־ דײנע האפנוננען און נעזאנגען״. האס עד געזונגען דאס ריד פון כוייכוי און פון סישיק יזאדיסעד, װאס האבן זיך ארויסגעריכן פון קאראניאזון, או־כ רעװארס קעגן אי־ פ־ססקייט, אבע־ ײערכע האבן זײעד נריק אין ערנעץ ניישס געפונען.