Literarishe bleter · 1929-08-02 · 31 (2.8.1929) · p. Seite 610

?'ססר&ור שס 3?םם3ר נ*ס. 3 (274) זײם 610 * נעזעץ פון קרעטשענדא זענעז אםװי אויך נעבױט די א״ננארטיק■ פארטראכטע פינורן פון דודן און אבשאודען. אפ״ור איז אין דעם די שואד פון דיקי, אפ׳פר פון די יפפיאער, אליין און אפשר נאר פון דעם נייעם ׳פטאף, דעם תנ״כישן, װאס װי טען הויבט אים אן, איז שוין קיין אנהויב נישט. און וװ טען ישטעאט ז־ך אפ, איז נאך קיין םוח נייטט. די דעקאראציעם פונם ױננן קינםטאער ט. שטידט זענען זייער נעאונגען און נעבן א פייעראעכן, עכט-טראנישן פאן. עפ איז נאי נ״עטא קיין טאאערישער נאײכגעװיכט צװייםן די דעקאראציעס און קאםטױטען. בשעת די דעקאראציעם דערנרייכן טיט װייניקע טיט■ אען טאקסיטום װירקוננ, זענען די קאםטױטען צו-איבעראאםטעט ד• טוזיק פון ש דאזאװםקי ניט אן אויבערפאעכאעכן טזרה- קאאאריט. י<- ־•־ אין סך-הכא איז ״כתר-דוד״ אן אינטערעםאנטע פארשטעאוננ פון גרויםן פארנעם, און װי ביי יעדן נרויםן פארנעם, םיט נרויפע הםרונות, אבער נאך מיט נרעפערע טעאות. ביי דעם פאר׳םארפטן אינטערעם צו ״כתר-דוד״ האט זיך אויד פאריטא־פט דער צונאנג צו דער פארשטעאוננ נ״םטא קיין טיטן טען אויבט ׳םטארק, אבער מען יגיעאט שטארק. די ה־נע פרעםע האט א ׳טאמ נעטון טיט רעצענזיעם. ארטיק- אען, אפהאנדאוננען, ויכוחים א א ןן אױך יייע סאראד־עם. פאט- פאעטן און נאך און נאך יטוין נישט רעכענען די זידאערייען פון ,,כתובים״ און די פראטעםט-דרשות אין די כתי-טדריטים אבער ני׳י״׳ט ראפ איז דער חירו׳ט. אויף צען טענט׳טן זענען רא פאראן א טנין תנ״ך-פארשער, און דעריבער איז פאר״״יטענדאעך. ווען אנשטאט טעאטער-קריטיק, האבן זיך פיא פארנוטען טיט ביבא-קאטענטאריעס רער הידויט איז, װאם (א הוץ אייניקע אויםנאטעןן פאדערן איע , ײדישע הויה״ ןקעננװארט), איער רי ״די׳טע הויה האט זיך דאד נעיעפן אין ״גאות״, אין אט דעם גאות, װאם זיי װיאן זיך אזוי ׳טטארק פון אים אפטרייםאע;. קיין אנדער ײדישער קעננװארט אױ דערװײא נישטא ׳•״•װעבט ני״״יט אין איד רער ג״םט, װאם רי פאיקם-פאנטאזיע איז אנגעזאפט טיט אים יצװעבט נ״עט רער אדי-הױך פון דורם אטעם. אבער ־ע־ הם־ו;, די צופיא טטיעותריקײט, איז רער חסרון פון ־ערן אנהויב און רי ״הביטה•׳ האט טיט ״כתר-דוד״, א חוץ רעם אנהויב פון תנ״ך, נעטאכט נאך אן אנהויב פון טראגעדיע אין העב- רעי־״•; טעאטע־ אין תנ״ך זענען נעאײגט געװארן יםודות פאר איע פעאקער. און אן אטתע ׳ידיעע פאדיעטעאוננ דאדיל טראנן אין זיך אויך אי- טענט—״יאעכע ״״•ט־יכ;. רעריבער איז נעװים ריכטיק רעי װענ, װאם — ״הביטהי• טיט ריקי האבן זיך געיאזט א,ײ־ל א־ם ני״״־ט ריכטיק• א־ד נאר אפ־ער דער אייםנאננם-פונקט. װ״י כר• ־אם אאטענטיעאעכע זאא ז״ן ארנאנייע און יעטא׳־ק. ־א,־־־ טען ארױכ פונם נאציאנאין, דאם הייםט דערהויבן דאם נא- צ־אנאאע צו רער הויך פון אינטערנאצ־אנאאעפ, צו דעד הויך פון טראגער״ע אין אויב אפיאו ראם אאטענט׳עאעכע אױ נישט ביזן פוף אר- נאנ״ע ביי דער ״הביטה״, פיאט זיך ראך רער ברייטער אטעם פון ײראנעריע פונם ער׳עטן טאטענט, װאם רער פאדהאנג הויבט זיך אוי־ אכע- װ״א רער רײך-אנגעװארפענער ׳עטאף איז נייעט בױן םו■* אננעדאפט טיטן ־יטכ און טעטפעראטענט פון תנ״ך, פאםט ער ז־ך נ״עט כיזן םוף אריין אין ד• ר״ן-טעאטראאע גרענעצן. דעי .־עז״עיכע־ איז אוטגעדואדיק, ער ט״אט נ״עט גא״כ- טעםיק פאנאנ־ער ד• כהות און ׳עיט איץ א־ו־ם פון אנהויב. װונ- רע־באר און טיט א גרויםן פארנעם זענען פארטראכט איע אנהויבן פו; רי א כיירע־ אין א םך •עו־אכע־ — איע פופ;. ע־ פירט און ־עיפ—ט נ״עט זײן םצענ״ען נעדאנק ב־זן םו־ •עטעאט נ״עט ק״ן םצענ״ען פונקט. אזוי אױ אויך אין אאנעטײן ד• ער־עטע גיעפערע טײי •עטארקער פון -ער קיענערער צװ״טער װונרערבאר נעבויטע טױאנםצענעם אין רעם פינפטן בייד. טט•■״• א-ן א ־אכ ז״ אר״נ- צ־פאם;, םצענ״ע זייער ••״•טארק ־אם זעקםטע בייר, און א םי •ע־ואכער דאם זיבעטע טיט א־רע טױאנםעענעס, וואם קוועאן נ״עט טעאט־אי-יאנ״ע א־ױם פונם עצם-יעפיא, נאר װערן פ׳עוט גע״עפיאט. א•; ••״•״איע- - יאם אעצטע, יאם אכטע ביאך אין נ״עט אויטן ליטע םיז גע־דמאקבררע הילעס), דאב ברך באװײזצ. אז גאשליבס דיבטערייצע• גאננ איז א זיבערער ארן אזרי ״;י־ײזט ער, ..מיכ עלנב־זאק אריף פלײןרעי/ ..א באי״״צמרנעגער אין ס'״ריע,*" צר *סגריי*•• סלר ב״ייע״ װײמן י*אש בעסםע אין בוך איז אפםי די א2טײלרנג ,,פרן *סםעטל צר *צסעםל״. דא זעט איר דאס יידײס־ליטררי״סע *בטעםר מיב איר לימװישע יאנד״דאפט ארן לישורי״סע *בליאבן רעאליסשי״צ־ברלם אין אריגינעל־גע־ גיאםמע, דיבמעיײמע •טוױת. איך *בלענג דא א באראקמעײסםי*- ליד ״ון ברך: פ ו ן ג ו ד א ע רו ע ב י ז ראסײן (סון ברך .,גאנג״) פון גודלעװע ביז יאסײן און פון נײעמאג• ביז אלימע- פעלד ארן װײכן, װאלד און *מנײ, מײרן מרנקערע פון לימע. פירן שליאבן-װיסמ און סרום. £ארן פויערים און שיקסעס. ־ממײען יאדלעם אויסגעפוצמ אין ברוינע אויערינגלעך פון *מײמקעס... ק״קלען גלעקלעך זיך אין *דנײ... אין די װערבעס רויזזן װינםן, אויף א מאביק־אלטן בויפ < אײגגעהויקערמ *מלאפמ דער װינמער... 4 שפײבלען ר*בן — *מװארץ ווי נארס ־ אויף די נאקעטע בעריאזעס... ל־טערארישער ױמע איז לימעי-א-ײמ לחלרמין אפגעריסן פרן דעי־ ײדיימער װעלמ זעלמן ררען דערמיאגמ זיך צר ארנז דעי פ־לס־הױיאג פון דער ײדיימער לי־ מעיאטור און גאר ורײניק ררײבמ מען־אין דער ברײמער ײדײמער דרעלמ *רעגן די אויפגעװאקכענע דיבמעל און פי־אזאיקעי אין לימע. פון װערבע א מײד האמ *מרין באװיזן פאי* דעי־ צײמ זיך צר צעפליען, װער אין צפרן־ אמעײקע ארן דרעי־ אין דררס־אפי־יקע. אבעי אמ האבן ד*י געהאמ צרריק םימ א פאי ר׳ד־מימ נדעמ א װאך פון יי1־מן ביזן 28־מן אפ־יל״ פון אמהע לימעראי־ימע מעג. אין װןךבע די קליינינקע מימפהה היגע פען־םעגמ־מן האמ געױממרבמ אן אײגענעס הבי״ צרפ דעי״מײנען פון זײנעס א •■ידעי*־ברך, ארן אין װעי״בע מיר זע־ נען כעקימען אין א רעבעדיקז קאנבאקמ דימן ־ידײמן *מאפז אין גאי דע״ דעס 18־מן ױני האמ א נױפע הבייס ארן פיײנמ פון ױנגן דיב־ מע• נח־יצחק גאמליב א־־אנז״מירמ א לימעיארי״מן אװנמ י־בבוד זײן נײ־דעיימינענעס לידעײ־ און פאעמעב־בוך ״גאנג״. נח־יצחק גאמליב איז א צוגעקומענער דיבמער אין אונזער לימערא־ 1־'•מע!־ מ״מפחח. ~ר איז נײמט געװען פרן די, רועמעס עי־יממע דיכמער־מריט מען חאמ נאבגעקוקמ און געהימ, װי, למימל. ױדיקא, דוד פיאם א. א. אין די *4ימע-ארי״מע קרײזן חאמ םען געװוכמ, אז אויף די גאסן פון ,.דעי־ חײב־ימבאמ מאליקער אין לימע״ ביאנקעמ ארום א דיכמער, *מלײבמ א־ײן, און זובמ אן אויסדױק פאי־ זײנע *מפירונגען און זעאונגען. ער איז צוע־־״ממ אױיס מימ א חעפמע^ע לידעי — ״בלויע גנ$ד", — פ״אבמפיל אויבעי־לעך און אינמעי־עסאנמ אינחאלטלעך און אזוי איז ער געװא־־ן א מימג״יד אין אונזער קלײגיג-עי פעדעי־מימפחח. און אמ חאבן מיר איצמ ״מוין דאכ צװײמע בוך לידער און פאע־ מעס פון :. י. גאמליב ״גאנג״, *מײן ארויפגעגעבן (זאל דא דעימאנמ װערן דעי־ מאיעי־ ױדל שעי־נזןזן, װאס האמ געמאבמ צו בײדע ביבער שײן־