Literarishe bleter · 1929-08-02 · 31 (2.8.1929) · p. Seite 609

זײס 609 חן?יםזזריזר^&ס בזטםסר 011. 31 (274) י ן ״ה ב י מ ה״ יעדעיער האט געיו׳טנט א״ניקע •טטריכן זײנע, אבער קײן א״נעד נ״טט ארע טטריכן טיטאטאא. באױענט פון דער א־דעע, איז עד טוחא אטנונען. כװחא, װײא ״ייעדאא נויטיקט זיך אין דעב כה פון זײן האנט״. כויטן אפואנן זיך פון דעי אידעע, א; דיט די קרבנות, װאט די אידעע האט געקאסט, ענדיקט ז־ך ״בתר דוד״. ד• ״. ..״טה״ האט כ־יט ״נתר דוד״ נ״צט נעװענדט אידע אוינן עוס פובאיקוס. און אין דעס איז די גרויסע טעאה, אכער אויך דעד חסרון פון דער פאדיעטעאוננ. די גרויםע טעאה, װײא אנדער־כ װאאט סען נ״עס נעקאנט צונײן ע־וס תנ״ך. כויט זײן קראס״כער קודצקײט, אאקאנ״כקײט און קאנצענט- יירטקײט, פאיטאנט דער תנ״ך אזא טעבטיקן דיטס און טעספע־א- כוענט, אז יעדעד דור קאן א־ײנא״נ; אין איס ז״ן אײגענעס נײעס אינהאאט. עד דאד־ זיך נ״סט כאננונענען כזיט דעס, װאס עס נײט טען דאיױ דעריבער באנייסן די ״העזה״ פון ״הביכוה■■, װאס האט נעהאט כװט צו נעבן תנ״ך נ״סט װי ״פאדגאננענהײט״, נאד ארס ״איצט״, און ארײננרידעד; איס א־ן אונזעד תקיפה, נעבן א־ס אקטוער. רויטן גײסט פון דער צײט, ארײנגעבן אין איס איצטיק י*רייו ^סווו און נאך דער איז צו באנדיסן די ״הביטה״ פאד א־ר נאך- נרעסע־ער ״העזה״ צו געבן דור הטרך, װאס א־ז טעד פון ארעטען פאדהייריקט ב״ ייד; בײ ײדן האט טויזנטעד יאדן נעאדבעט די פארקס-פאנטאזיע און אױטנעװעבט און פאױועבט דיד הטרך טיט טויזנט נעיעטארטן. עס איז דעריבעי אוטנעהו־עד יסװער טעאטדאר צו פארקעדפעי; דוד;, — ־אס ה״כט אױיסיסײרן אײן נע־סטארט פץ זײן טויזנט געיטטארטיקײט. אוטנעהויעד ־טװעד, װײר אײנער פון די פיט־טסטע טעאט׳־א- יע אטתן זאגט; די גע־טעענ״טן דארפן זיך או־־ דעד יינע ק״טרען א־־י אזא א־פ;, דעס צוקוקעד זאא ז־ך דאכטן, אז אזוי טוז עס ז־־;, נ־יטט אנדעדיט. ־עדצו אבעד טוז די פאנטאז־ע פונס צוקוקער נ־־טט ז־־ן ניעסעי פונס אקטיארם פאנטאז־ע. א־ן א־ן דעס פאר ט־ט דודן •טט״ט דעס צוקוקעי צוהירי דוד־ת פארקס-פאנט־אז־ע, ב־־טעת דעס יטפ־רע־ יטטי־ט צוה־יי נאי זי־ן סצענ־־טעד ק־ע־פער אפיטד װארטי א טעאטעי נע־איפט נעטען א־־ך ז־ך די אויפ- גאבע א־ן א דײ פאדיטטערוננען א־ן טיטך פ־; ראננע ,װאבן, א־ן אפיט־ ה־יט־ס און אפיטי גאי ־אד;, געבן דוד הטרכס פא־יט־ידענע גע- יטטארטן. נעבן הן ,תנ״כ״טע, הן אנדותייקע נעיטטארט;. אפיטד װאיט זיך דעטאיט א־ן סך-הכי פון ארע פאדיטטערונ- נען באקוטען דער ״דוד טרך ״ט־דאר ה־ וק־ס״, װאס א־ז גע״טאפן און ניאד־פ־צ־־ט געװאדן ־א־ן ט־טך פון דודות. אבעד א; דעד צײט פון תנ״ך א־ז דוד נ״טט גע־וען דאוי ־צו בו־ען דעס בית-הטקד׳ט, א־ן צ־־ט פון תנ״ך האט נאך דוד גע- דארפט קעטפן פאד כבוד פון דוד און בית-דוד. ד־ ״הביטה״ האט נענוטען או־י זיך צו געבן דודן ארס ״זקן בא ביטיס״, ביטעת עד טדאנט יטוין א״ זיך די פארנן פון ארע ז״נע פד־ערדיקע נעיטטארט;, געבן א־ס צ־זאטען ט־ט ז־־נע וין, װאס טדאנן א־ן ז־ך די קעינדרעך םון אט די אטאר־קע נע־טטארטן זײנע. און כד־ ־צו נעכן עס, האט די ״הב־טה״ נ״טט נעװענדט א־דע או־נן צוס עור־ און א־ן דעס יטטעקט, װי ט־ר האבן יטוין נעזאנט־, ד־ גױ־סע טערה, אבעי או־ך דער חסדון פװ דעד פאדיטטערונג דעי חסרון. װאס ד־ ״הב־טה״ חאט נענעבן צופיר פרי־יט־ און צו-װײנ־ק ברוט װייר טען האט נ־־טט נעװענדט די או־נן צ־ס פובריקוס, רעדט ד־ פאדיטטערונג טער צוס פאדיטטאנד, א־־דעד צוס הארץ פ־נס פארק, אין װײר טען האט נ״טט נעװענדט די אויכן צוס פ־בר־ק־ס, ״כ ת ר ד ו ד״ א כחד־דוד <דודם הדוין) ט־אגעדיע אין 3 א־נזן (8 בילדער) דרי~ קארדעדאן דע . רא בארקא, ליטעראייײ באאינעט דורך 'צהק רטי!. דעזיטי א ד. ד־קי, דעקאראציעם און קאכטיוסען — ט. יטט־־ט־, פוזידן — ׳ט. דאזאװסקי. די ״הביטה״ האט ט־ט א־ר לעצטעד או־פפ־דוננ ״כתר דוד״ א יטפאן נעטון אוי־ א װײטן טהרך פונפ לנ-טן ב־זן ס״-טן יארה־נ- רערט, און נאך או־ד א װ־יטערן — פון תנ״ך ביז ט־עאטער די היסטארייטע דדאטע ״אכ־טרוטס ראקן״ פין דעס יטפאנ״ט; ־דאטאטורג דאן פעדדאקארדעדאן דע רא בארקא (פריער הויך-דראטאטורנ, פאדװארטעד פון הװ־-טעאטע־ און יטפע- טער גײסטרעכע,־) א־ז אנגעיטר־בן א־נגאנצן א־נס גי־סט פון ז־־ן צי־ט, פונס?ן-טן ־ארהונדערט. רויטן גײסט פון רעה צ־־ט, א־ז דע־ צונאנג צוס תנ״כ״טן יטטאד (אטנונס פאדברעכן קענן תטר, ־אטנונס טארד, אב־טױטס או־פיטטאנד קענן דוד הכירך) א דער־נ־עז-דאנטא- ט״טע־ עס פערט דער היסטארי׳טער הינטעדנרונט איס פאקטא־ די נעיטעענ״טן זענען א נעװער א־ן ד־ הענט פון א העכעדער געדעכ- ט־ק־־ט. ביי די אײנצ־קע נעיטטארט;, בײ די הערדן, װעדט איין כא- ־אקטער-״טטר־ך דערפ־רט צו א רײדני־טאפט, װאס נ־יט דורך דודך ארע נס־ונות. אויב דוד הטרך א־ז ב־י קארדעדאנען ״דער בעסטעד פאטער פון ארע פאטעדס״ — איז עד און בר־יבט פאטעי און נאד פאטע־ פון אנהויב ב־זן סו־ ס־י בנונע צ־ס פארז־נד־קטן אטנ־;. כ־׳ בנוגע צו אביטירוטען, און אויך בנונע צוס נאנצן גאנג פון די געיטעע- נ״טן. ער בצייבט, װ־ אביטרוס זאנט װענן א־ס, ״נאר פאטעי־, נ״טט טער קײן קענ־ג״. אננעיטר־בן א־ז די זאך, אויבנץ נײסט פון ־ענעד צײט, א־ן דע־ פארס פון ראנגע טאנאראנן מיט א ראטאנט״טן הו־ך א־ן און א־וס ז״; נעיטריבן ט־ט די אויגן נעװענדט צוס פובױקוס. אזוי ענד־קט זײן רעצטן טאנאראג ״דעד טער-באזינטע־, װי ז־גע־״, דוד הטרך, ט־ט די װערטעױ ״ט־ט דעס סױ־ ענד־קן ז־יטיטוחצ פאד ד־ פ־ר הסױנות״. אכע־ נ״טט געקוקט אייר דעס ארעס, פאדטאנט ה־ דדאטע א יטטאדקן א־נעררעבן טעטפעדאטענט אויך פא־ א־צט־קער צײט ־און יטטערט פאה אפירו פאד א־צט אויך א נזטע סצענ־יטע סבעטע און װי א כצענ״טע סכעטע, און נא־ װ־ א סכעטע, האט ד־ ״הביטה״ ז• אויסגענוצט. װ־־ר קארדעדאנס דדאטע א־ז אין א סך ״אסערן פונס סנ-טן י״ה נעװאיטן נעװאד;. א־ידער עס האט ז־ך באקוטען די טראנעדיע ״כתד דוד״. פד־עד א־ז די דראטע א־בערנע- ד־כטעט נעװארן א״־י דײטיט, יטפעטעד האט זי פר־י פון ד־־טיט א־בערנעזע־צט אײ■־ העברעייט יצחק לטד;, װאס האט א־ײנגעפ־רט א סך תנ״כייטן ׳טטאפ און דעדב״, און דער עיקר, האט ד־ ״הב־טה״, ־ו־ ׳טטענד־ק, אױ־ נײ געפורעטט דעס נאנצן יט־טאח און האט א־״נ- געפ־רט א פדאברעס, װי א הוט-היטדרה פון רעד פאדיטטערונג פון דעד נעיטיכטע ט־ט תטר (א הויפט-זאך א־ן דעד פ־עסעו א־ז בײ דעד ״הביטה״ נעװארן א בײ-זאך. עס א־ז או־ך פאדקרע- נערט;עװארן ד־ נאנצע נעץ-אינטריגעם פון ױאכ און אהיתפי אזן אויפן פאדערגרונט איז ארויסגערוקט געװארן רי פיגור פון דוד הטרך, איס טרענער פון דער העדיטאפטם-פדאברעס אפימ די הו־פט- פ־גור אביט־רוס ד־נט בײ ״הביטה״ צוזאמען ט־ט די א־בעריקע. װי א פאן פאר דוד הטרכס העריטאפט-אידעע, װאס איז בײ א־ס עננ צוני־פנעבזנדן ט־ט א ט־פער זאדג װעגן פארק און ז״ן ק־וס. פון דעד א־דעע און פון-דער זארנ פארן פארק קוטט ד־ יטװערע פדארע אװק דער ערטעד, װעטען א־בער־צונעבן די טרוכה פון אט דעד א־דעע קוטט אויך זײן באצױנג צו די זין, װאם