Literarishe bleter · 1929-08-02 · 31 (2.8.1929) · p. Seite 601

ןײג 601?'כ7ר$ר'?7 בלדבדר;זכ. 31 (274) כטארעס צ־ען זץ־ און טונואן פױזעט ארום. כידוינגט אינז דורך דאס יעט־יע, נאננדע געװײן פין דעס פ־יפ; פון רער עין־ — דאס אייואויפדעייעיע געװ״ן ײי פין א פאדאײרן יןיני — װזןוס זובט אדוס דעס האפנם ברוסט און רעפ האפנס כוייד טאטעריק אוינ. דעי דיבסעי איער ראזט זין־ נ״עט פאיפירן פון דער פאד• צ״טיקער טיזע דעד נ׳עטה-קארט״עענדיקעד טענטיעיעבע־ װײ. ויאס ־עדטראנט זיך צו סאנדיודנן פין יערן וי נהי פון דער גרויסע־ יסטאט, און דאס יסטאא־ אץ אײזן־נעבראזנערײ פון •;:•האגא. פאסט ייד ני־עט צוס פאדדבההטן נעזאננ פון רער פאדצײטיקער טיזע אין א־ינעס פון זײנע ע־יעטע רי.״עד ״טעסעסי, דעדיצײרט עי אונז װענן דעס האנפייהט, װאס איז אננענאננען אין זי*ן הארינ. צװייבן רעס אאטן ריבטעדי׳ען װענ און י־עס אײננא־טיק; סאנדייר־ גי׳ען, ׳סיקאנא-דיכטער״סז יסטײנער עס דעדצײרט אונז פון דע־ טעטאטא־פאזע פון דיבטע־ װאס האט אים געטאבט פאד א דיב־ אן אנ־ פאיימיטרטן אז; נד קעגן דעס איט;, טעי־פײאפעט. א יןעטפ: זאגעי־ כ־־ין גײע ײעאטן;עב״־ן געװארן *יצי' איז ו יצײיט אונז, אז ער דער די־בטעי דעי .1 .1 1*1 י ־כ״גה״ט עז די פין אין צ• באזיננ דע• :״ג*נג צי געניסן איז עד די איעטע. פין ־עיזען דעס עינט ײערט. האט עי אבעי צװ״בן איכינעגאננען נ'1 פאייביפעבעך ,.בי בהביח נעװאײן ז״עי איז ני• רויטן דעס ביייע אינ־עס אוז י־ בעינ, האב נעזען י' געיייין דע־יסטוינט: איײ־ רעס יס-ירענ, װי דע־ אײביד-אוטאײפ' העי־רעבער יס־פרוס יבפ־יט י'־, אין איר יין אין הײייקער ׳עטיר־ ק״ט נעיבטאנע;, איך יין נע׳סטאנען אונטעד ד• ״״׳טערן אױי דעד פדײרי. האב ציגעקוקט, .װ• דעד הערעד ׳בטערן יױנט זיך אייעד רעס האריזאנט-נדאז און איך בין נעווען טיט טהיבבוה-- — נאד אײן טאי דאי איך דעדזען פנ־ס אי פניס די אדעטע, ד• טיריאנען א׳־עטע, די געדוי—קע, רי פאריבהראפטע.• נערואדיקער וױ רי פעאזן, יס-פאוסן א־ן די ־ב־טעדן — אן א צאא, יעדואדיק. װי ד• פ־נסטער־ נ־־ב פון נאבט - - צעב־אבענע, ענװותדיקע הודיית פון ד• פעי־ רעד..״ — האט ער ײעגן זײ געױננען ז״נע עייבטע נעזאננעי. טיד האין אפט דעס א״נדרוק, אי סאנדיורנ הארט ז־ך ציי ־יק מ־ט ארע יחות פון ױננען עי װיא זײ, דעד זאנעך דעד טנ־ד װי קען עס א טענטיב, װאס האט פא־ זיך דערזען דעס אפגי־ונט פין טענטיברעבע ר״דן, זיך יבפ־רן ט־ט ׳ב״־נק״טיי דעדיבעי־ דערצײאט ע־ נא־ ײענן טדי נאבר־עררי דזאטאנ• נ־טט•, װעייבע װ״זט זיך יעדן אינדעי־פײ נ״ן א ז״נע־ אוי־ז פעאדיא נאס, טיט א פאק יבפענער א־בעד איר קאפ, א־ן א־דע א־־נן זענען נעװענדט נר״ך פא־ױס צו געפינען זיך א װענ פא־ א־דע איטע פ־ס ע־ ד־עדצייאט א״נפא־ וו־ פיבוטע ט־ענטיסן דעדצייאן ז־ך אויס ז״ע־ע צ׳־ות, װענן דעב רעבן פון דעד אאטעד טי־ס ־זיבא־ ״א־נ־טט־ א•; יװענן א־ר יבנוך ־ע־ ױנגעד טדס דז־באװאננ־טט•. ־ועיבע א־ז געבא׳בן אן אאטנה נאך א טונער-אויפד־־ס ע־ ענײקט זאננד־ך ״א־ך העד א״ט זאג;. אט איז נוטעד ־בטאי פא־ א דאטאו. א־ן אפ־בי־ קען טען נאד כ־אבן דערפ־ן א גיט־ע ־־אטע א־ך זאנ אבעך סיא־ז נאך נ־־בט נעבוירן נעװא־ן דע־ ד־אטאטורנ. ויאס זאר קענען אי״נפאסן א־ן א די־אטע אי־ײן ד• אאטע ט־ס נאבר־עאר־ ־זיבא־ואנניטטי טיט א־ד פאק ׳בפענע־ א־בעד איר האפ, װי ז• ג״ט ־עדן א־נדעי־פי— נ״ן א ז״נע־ א־בע־ פעא־־א נאס״ דעד העדיבנ־ער טאן פ־ן זי־נע אידעד צו יענעד צ״ט א־ז ס־טפאט־ע און רהטנות צ־ אאװ און צ־ ארעטע;. װאט רי־דט א־ן ײעײט דער״טטיקט א״ר דעד ײעייט. עי דינ״יט דא; א־יױל ײ*; פיר־ פאיכ״קן ־אכ אין פאיאבטינג צי די, ױאכ אינטערדרייזן דעט טענטיט־ ייעבן דין, װעאבע רדיבן ב״ דיעיע ב־־ידעד אײעח דאכ *עכט אוי״ נאייז, אױה ייננט־פרײד א־ן אײנעם פין זיינע קרעפטיקכטע אידעױ פון יענעי צייט. ״זײ זוערן ז*נך, יזעיז דיי; ראש איז ראט ערגטטע״ ײאס מען װעצ װען װעגן מײן •דטאצ זאכן: דו דאכט קלייגע קינדע- פון דעי זון און?ון דעם מיי צוגעגוסען— פון די פוגקען. װאם *טפידן זיך אין ג־אז. אונמעי דעם בײײמן היכיי6. פון דעם זאיג־אזן י־עגן: דאסט זיי צװי״םן װענמ א5גע*כ*אבן. צו •גקיאפן׳ צעביאכן אין דעי־יכםיקמ דוע־ן, שאי• ייויט אין ־וין. ^.•״*•}•^ן •י",ו* א*ז צ* *כטאי־ן ײי״ ״,**ר^**־ פאי־ א קדײן ־יכ־ געדט און פא־״ א £אי* *גבת־צו־נאבמםן. אוטעטוס זעט ע־ פא׳־ זיך טידע, יןײד־קע פניטעך ט־ד פץ פאדראננען, אויסגעאײדיקט פון חיצוטיית. עד געזעננט זיך םיט די חאפיס־יבפיציקע װערטער פאי־׳בעלטן רי נדויםע יבטאט פאר דעס אוטרעכט, װאם זי באהאאט אין אירע פטאעם, און דאך װאקכט זײן ׳בטאר׳ז טיט איד קוטט, ײייזט טיר נאך אזא יבטאט. טיט קאפ אויפנעהויבן, ײאס זינגט אזוי ־בטאאץ טיט א־ר סאטע אעבן, רוי, ׳בטארק און כיטרע זי איז ר^ך: דזירים־קצב פאי• דער װעלמ. װעקצײג־־דאפער, װײץ־צונויפ׳צאיעי• •=—־ א*י־ *צניל איז אײזניאבען — פייאכט־מייײכעײן פא־ די פעלקעי־, *כמו־בזריק, קרעפמיק, הןיייײיךזק •— *טנואמ פון ברײמע נלײצ״;,;אנדבורג איז פוא טיט התפעאות פון איר אעבעדיק־יט. פון איר ני־ײטקייט צו טון ארן אױפצוםין. זי איז פאי א־ס די פאדקער- פעי־ונג פון רוימ־באוט, פון איבעריבױטענדיקער ענע־ניע, נד״ט ז־ך אויסצוגיסן אויה טויזנטעראײ אופניס. דער ריז, יביקאנא. יעבט ט־ט יעדעס אטעס-צונ פון יעדן טענטיב;, פון יעדער באיבעפענ״ב. װאס רעבט און יעטפט אין איד סאנדבורג ׳בפירט ד• יברעק. װאס דעד י־װ ױא־פט אן טיט זײן דיזיקײט ער פירט אבער אויך די מריטיטװוע גוטסקײט, װאכ *כטעקט אין א־כ עך דערהערט דעכ איראי־טן גערעכטער, ויאכ קריננט אפ פון אים טינוטנװײז. עד האט אאץ געזען. ״טען זאגט ט•׳־. דו ביפט ײנדיק. נאױב א־ך זײ. א־ך האב נעזע;, וױ דײנע אננעפא־בטע פיויען פארפ־דן אונטער די נאז־אאטפן ד• דאדפס־ײנגאעך. טען זאגט טיך דו ב־סט פאדראדבן, ענטפע־ איך סיאיז אטת. איך האב צונעזע;, װ• דעד טעדדעד טאדדעט אין ב־י־יבט פרײ װידער צו טארדן. טען זאנט טיך דו ב־סט ברוטאך אװ ט״ן ענטםעך אױ■־ די פניטער פון פרויעז און קינדער האב א־ד נעזען ס־טניס פון צואאזענעס הוננע־״. און דאך — פאי־ע־וננ און יבטאדקע סאנדבורנ״בע איבע. װײא דער ר־ז איז דעך װאס ״טיט הויאן קאפ. יבארט עך ברעבט אײן. פאאנעװעט. בויט, צע״בטערט און בויט װידער אויך אײננעהיאט אין רויך דאס כוייי פול *ככויכ *ככזןלכ ץר אדײס רי ןײיײע צ*ין י*•*,6 י״ייט גץ־ אעכמעד■־. אטת, אונטער דעד יברעקיעכע־ אאסט פון נירך אבעד ער אאכט דאך װי דעי ױנגער טאן יאכט.. עך דעד ריז, באדיטט זיך אין אאיט, ײײא אונטעד ז־ינע אדע־ן אװ ־א א ״בטארקע־פ־אס און אונטע־ זײנע ריפזא־ז דא דאס האדץ פין דע־ טאסע דעד דװ האט פאדטידט סאנדבורנס דױזיע. זײן אירע, צ• נא־ ז״ן סאקסאפא;, טדאטבאן אדעך פױק, דיאט אננעהױבן וױב־ידן צוס טאקט פון גינאנט אינטער דעס א״נפי׳וס פון דעס טאקט זע- נען אפנעיבױאיט נעװארן אין אפיבר פאד א צ״ט פא־י־בט־טט נע־ װאדן, די א״דעיערע, יי׳־״בע טענעך ״עיכע זענען א באד ט״א פין דעס דיבטעי־ס איר״בעד פע־זעניעבק״ט. אינטער דער װיי־קוננ פון ז״נע יביקאנער דע־פאדוננע;, האט באנדבודנ אנגענוטען א טענאעב;, קרעפט־ק־רױען סט״א. פון צ״ט־ צי־צ״ט ר״סן זיך ־אך רורך א״ניקע ז״ער-איר״בע אידעך די אפ־ ט״אונג ״הענדפואס״, אין סאנדבורנס עריבטן בוך ״״ביקאגא•־, ױי או־ך א היפ־בע צאא אידער אין די ׳בפעטעדדיקע ייבעך זענען א נאנץ-יבטארקעי יאױ״ז אײה כאנדבודגס נײגוננ צוס ריינעס. יביע־ נ״בט קאנװענציאנעא־סוביעקטײון איריזס נאר אויך אין ז״ טע׳־קט זיך דער א״גנארטיקער סאגדבורג׳״״־עד טאן -- די אפגעהאקם־ק״ט. דאס טי־־זעענדיקע, דאס איבערראיבנדיקע. ער ענדיקט א״נס פין די אידער פון יענער סעריע: ״נעדענק טיך, אײנעס פדן דײנע איבהאבער פון האוטות״, א״ניקע אידער פון יענער סעריע ״בטעאן אײעק סאנדבורנן צײ״בן די סאטע נרעסטע איריקעד פון אאע צײטן. אוטפארגעסאעך פאר זײעד יבענקײט פון פאי־ס און אינהאאט, פאר זײעד ביאדאעס־ קייט און ניבטהד־ק״ט זענען אידעד ׳װ• ״אאסט״, ״פאנ״. א״ סעננ״ אין אנדעדע, אזא איד ײ' ״יאסטך א״נס פון ז״נע סאטע עי־׳בטע, זאגט ׳ב.״; אן או״= דעד יבאדפעד ׳־איה פו־ אונזע־ זעער־פאעט. װאב פאד נעפ־א פון פאראו־דנק״ט, פא־װאראאזטק״ט און ני״ב- צײט־ק פון באהא־צטקײט, װײזט אינז אן דאס בייד פון דע־ ׳ביך װעאכע געפינט זיך אײנע אאײן אויץ דעס ברײטן טײך, װי