Literarishe bleter · 1929-08-02 · 31 (2.8.1929) · p. Seite 602

ליסעדעדי^ע ב?סםער נ1ם. 31 (274) זײש 602 קוטע;, און טיזאר ני׳פט דארפן צארן דירה-נערט און פאר קויק או; פאר קרײדעד או; דעט קרעטער, װאט טאנט יעד; טאנ טזוט; פאד :עבערעך או; פאר פרויטע;.- אװדאי זענען טיר ניעט נעװוינט צ. אזערכע רידער, נייעט אינהארטרעך און זיכער ני׳צט םטיריסטי׳ע. זײ זענע; פונקט דער היפוך פו; יענע געװ״נרעכע רידער, װאפ באזינגען, טע׳טה װאירדפ- װאירטה און ראננפעײא, די הײאיקע ׳צ״נק״ט פון דעפ א־דירייג•; פאטיריען־רעבן פו; דעפ פארקס-טענט׳פ;. פיאיז אבער אין די רידעד פאדא; די פיכטות פון דעפ באצװינגענדיקן טרויער, װאפ װירקט אויך אונז אוטטיטירבאד, אפ׳ער ניכער װי דער געהױבענער פאטאכ פון דער טדאדיציאנערעד פאעזיע. (םוף קוסט) טענטיע;, װאפ װעד; פאד׳פרונגע; א•; דעפ פרײען פריטארנ; אי; די פא־צױײפרטע, אפענע פאבריק-טיר;, װ׳יר פו; דארט קוטע; ז״ ׳עוין ני׳עט צוריק... דעדצײאמ ער װעגן די זאכן אזוי ר׳דנד-אײנפאך, או; איר האט דאפ געפיר, אז פיװארט נעװען פ־אפאנאציע פו; טענט״״׳רעכע רייד;, װע; אט דער גיהנופ-טאטעריאר ײארט באפוצט נעװארן אויפז געװײנרעכ; אופ; פו; דער ט׳דאדיציאנערער פאעזיע. זינגט ער דאפ ריד פו; דעפ פ׳פוטן ב׳ער-ודפ אזוי פ׳כוט ײי ער ארײ; ײארט עפ דעדצײרט. זיננט זיך איינער אז אנאניפ א טאד- נע טין ריבע-ריד צו ז״; ײייב. זאנט עד איר; הרײאי װארט; טיר זיך קײנטאר ני׳עט געטראפ;, טענג. הרײאי װארכטו טיר קײנטאר ני׳עט נעױע; געקויפט א חהונה ״רײסנפ״ און א װײפ הופה-קרײד פא־ דיר-הרײא• װארט; די קינדער קײנטאר נייפט געװעז יי נ פ ע ד (ב ו ז י י ן קוסע / ק י י ן א י י ר א פ ע ו ו י ז פון יידי׳טע יכרײבער אין אטעריקע. נאך 15 יאר יכאפ; אין אטע- ר-קע, איז ער צוריקנעקוטע; קיץ ״ױראפ״, און ער פארט טאקע אץ זיין ׳טטעטר טריפק זיך אפצופרי׳ט;. און נײט ״ראנטעדט זיך פאנאנ- דער, װער האט טער רעכט אויח װײנפערן (או; אויף טערערע אנ- דערע אץ אונזערע רײען): טריסק אדער ניו-יארק? אין טריםק איז נעבוירן געװארן דער חרום צי װערן ״א ׳טרײבער ביי ײדן״. אץ נױ-יארק איז ער טקו״פ געװאר;. * # * איך בץ זיך טודה: זיצנדיק אזוי טיט װײנפערן בײ א טייכר אוך דעפ טוטרדיקן ריטעראדי׳פן װערט-יאדיד אין פאריז, אויף טאנפאדנאס, בין איך אד״נגעפאר; אץ אן אוטנאטיררעכן טאן און נעהאט םיט אים, װי דער יטטײגער אױ, א נעעפרעך מיט ארע פי- ט׳כעײקעם, טיט פראגן און ענטפערם, כטנהנ-העורם. אבער איך װיר זיך דאסטאר ני׳טט יבטערן אין אזא פאזע. דאס איז א זינד רנבי דעפ נאטירצעכן ײײנפערן, דאס איז א חטא פאר זײן געזונטער קערנדיקער פ׳צטות און פאר דער אוים׳טטדארנדיקעד װארעטקײם, ווערכע עד האט מיטנעטראגן טיט זיך פון טריסק קײן נױ-יארק און פירט איצט פון נױ-־ארק קײן טריםק. דאך װער איך אין א פאר קורצע װערטער דא איבערנעבן, װאס ער האט מיר נעזאנט פאר די ״ברעטעד״ װענן אטעריקע, ײעגן דער ײדי׳טער ריטעדאטוד אין אטע- ריקע און װענן זיך. — האבן זיך די יידי׳טע שרייבער אדודכנעבראכן אין אטע- ריקע צו ד• טאסן? אין דעפ פואן זין פון װארט איז עם קײנעם ני׳טט נערונגע;. טע; איז נרײכגירטיק, פ־עטד צופ ײדי׳צזן ׳טרײבער. איז פארא; א ׳כטארקערער אינטערעס, א נאענטעדער קאנטאקט, איז עפ ניכעד א פארט״-עני;; דער עױפ נעטט בעסער אנטײר אין די קאפע-טעיצױת פון ״די׳כן ריטעדארייטן ײערטק אין אטעריקע, װ• צו אינטערעפירן זיך טיט זײער יעאפן. .־אכ א״נציקע ארט, װו א יידי״יער ׳כרייבער נעפינט הארץ און אויערן, און איז דער יעור־בא- װעגוננ. אין קעטפ ״בויבעריק״ פאדזאטרען זיך זוטער די ׳עור־טוע־. ייד־יעע רעדעד, יג״רע־ סתפ-ייר;, װערכע עפ ציט צו א יידייצ װארט — אץ דארט איז א ה״ם פאר א ײדי׳טן ׳צרײבער, דארט א־ז דעד רעזערװואר פאר אונזער זיכודנאר ״אויפקופ״. איר פרענט־: און װאכ איז טיט דעפ ״אוטבאקאנט; רעזער״? ער איז דא אין אטעריקע. איך האב אים געטראפן אויח ט״ן טורנע, ײאם איך האב ני׳טט ראנג נעטאבט, אין דעטראיט, קריװיאנד, ׳טי- קאגא, טאדאנטא, טירװאקי. ער איז דא, דער אוטבאקאנטער רעזער, װאם װיר קויפן אונזערע אויםנאב;, אבער דאם פארקויפן איז אזוי יצרעכט אװעקגעיםטערט, די, ײאם פארנעטען זיך דערטיט האב; א נייכטיקע באצױננ צו ״דייכע ביכעך יםטערט אײך פאר אזעיכע קוריאזן, װאס זענען, ר״דעך דער הינער אטת; עפ רעדט-צו אזא אגענט צו קויפן א בוך, אבאנירן א יידי׳שן ז׳כורנאך ניט ער א הײ- (סוף אויף זײמ ז. וױינםעי דער דינטער און עבײאיכט, איז גוט באקאנט דעט ײריינ; רעזע־ עד איז באקאנט די רעזער פון די ״ריט. ברעטער״ רױט זײנע אינטעדעטאנטע פארטדעטן פון די אננזעענסטע ײדי״־ע *עריפטיעטערער אין אטעריקע, װערכע ראבן זיך געדרוקט אין די ״ברעטער״. ז. וױינפער אבער איז איצט א פניט־הד״טות אין ״ױדאפ״. עד איז טאקע אן אונזעריקער, א געבױרענע- אין װארין, אין טריסק. אבעד דער;עטיטרעכעד טריכקער ױנגעדטאן האט זײן פײעד-פרוװ אין דעד ײדייצער ריטעדאטוד אדורכגעטאכט אין אדעריקע. טיר האבן פאד זיך א ײדײטן *טדיפטיטטערער װערכער האט געבדאכט קײן אטעריקע אנרעגונגען, •עטיכװננען, רויען ריטעדאריינן טארענט פון דער ארטער הײט, און עריטט אין אנועריקע איט פאנאנרערנע־ װיקרט, און דערנאך אװעק ״טיטן יטטראט־י פון א ײדיינן דיכטער אין אנועריקע. װינטער 1912 האט ז. װײנפער זיך יטױן ארוטנעדרײט אין װא־״כע טיט אידער אין די בוזעפ-קע״כענעס, אבע־ ני״כט נעװאגט צו פארעפנטרעכ;. דער גירר האט אים אץ 8ח>ז פאדיכרעפט ק״ן אטעריקע, אץ רא האט ער יכײן טוט אץ אין א יא־ ארופ אדויכ- נענעפן א זאטרוננ אירער ״ײאאי;״. װײנפעדפ ״ער״כטאיננ״ איז װא- רעפ אויפנענוטען געװאר;. ער הויכט ז־ך אוי־ פון רעפ אטערירא- נער תהופ און צעז-נגט זיך נאד װעגן ״גארר און נרין״ (אזא בוך- אירע־ האט ע־ ״כפעטער ארו־פגעראזן), ״װענן דעפ נירדענעפ האן״ ןא זאטרונג הארציקע רידרעך פאי־ קינדעך װאפ װערן געזוננען א״ די ײר״כע ״כואןו. אט הערט איר נא־ פון איפ ארץ-״כ־אר-טאטיװן אין ז״ן בוך ״פון אוגזער ראנד״ (ײען ער טאכט אר־רך רי קאטפאניע ט־ט רעפ ״רייכן אעניאן אין א־ץ-״כראל) און אט נ״ט ע־ אױעק אין ־ער פאעטע ״יאטטיא״ אין רעפ צויבער בון א־אב״כע פענ- ט־טענטז. א־ר טרעפט איב בארר צוריק ״:ײ -ער גרעבר־ע״, נ״ע רי־ע־ פון װארי;, װערבע בערגערפאן רריקט אפ אין רעפ זאטרבוך ״איקראינע״. ז־צט זיך װײנפע־ אין נײ-יא־ק יכרי־בט רידעך דער־ צײאונגען, עפ־יען, אנער ראפ אױ נאך ײײניק פאר זײן איטהויקעך נא״וך װײנפער ט־ט זײנע הפ־־פ יכאפן .־עפ ״אויפקופ״, אץ רארט .זוכן א תיק,ץ ר־ ״ױננע־ע״ פון אטער־קע און אפ־או אויך רי אונ- זעדיקע ״ױננע״, פון פויא;. ״או־פקופ״ װערט די ה־יפ פון א נרויפער גרופע ״קאאפ-טראטעיפ״ א־י־ יי ײענן פיז דעד ײד״כעד ר־טע־א- טוך און װײנפער הארט כ־ז איצט ראכ פענדר פון רעפ נעצערט. אר״נפעטנר־ק אאעטען, ײאפ וויאן טיט א ^ויטער האדץ אויפיכר״ען פ.ץ רעפ א־ט ז״עד װײ און פרײד אוי־ ארע פיד עקן פון דער א־ז איצט ז. װײנפער נעקוטען פון ״יענער זײט יפ״ טיט א נײ בוך אונםער רעם נאטען ״א־יגנם״. אין דעפ כוך גײט אר״ן א נ־עםערע פאעטע פץ ײר״כן אעבן אין אטעריקע, נײע אידער און פיר אײנאקטערם, ררײ פון זײ — פאר קינרער-פאד־כטעאונגען. און ־אן ג־ט ער או־ך א־צט ארוים א בוך טיט צװאנציק ״פארטרעטן״