Literarishe bleter · 1929-08-02 · 31 (2.8.1929) · p. Seite 599

ליםער^רי^ס *לעםסר נ?ם. 31 (274) * *ײס 599 כזארק האט זײ?ױין יא גע״דמעקמ, האבן אן •צום *עיעםאניעס געטענוזצ אז איך בין א פי־אנצויזידזער ײד. װידער אנדערע הןןבן גענוי געװוהס, אז איך הןןב אנגע?וי־יבן מײן בוך החילת װי א נאציאנאליסצײגן מענדעגץ־ יממאן. און ביהןןב עש שארגעלײענט א ״יעבמן י פארלעגער און ע*?ומ װען ער האמ עם א&געװארםן. הןןב איך עם איבעיגעארבעמ 5אציפיסמי?ו םאר אולתומײנען. און אזוי אלץ־װײמעי אמאל זענען ד$ם געװען מעותיב אן בייזע בװנות, אבעי־ סיױב פ״מומע אויסמראבמענײמן מימ א בא•?וײנפערלעבעי פניה. מען האמ געזאגמ, אז איך בין איצמ אלמ ער״גמ 25 יאר אין בין קײנמאי נײממ געװען קײן זעדנעי, יןדער אז איך האב געדינמ נײממ אין דײמתון, נאר אין פיאנצויזײמן מיליטער, אז איך בין געוגען בדויז אויפן מזרת־פי־אנמ און קײ:מ$ל גיתומ אויפן מעי־ב״ פיאנמ — און נאך אסך אנדעיע זאבן, װאס איך געדענק אפילו נײגמ. נאך אנדערע האבן געװוסמ, אז איך האב געדינמ אין די מאגאזינען, בין אלמ איצמ 55 יאי, קײנמאל ניתומ געװעזן אויפן פיאנמ אדן ה>וב דעריבעי קײן הימגה נײממ אין די איבערלעבונגעז פון צװזןנציקיעײקע זערנעי *יער ניימש, איך האב באארבעמ דאס מאג־בוך פון א געפאדענעס הבי אין איך זאל ה>ןבן אגגע־מײבן אויך עפעס א באי־דעל־יאמאן. דאב אלץ איז אויסגעמיאבמ. איך האב אין מײן מאנוסקײפמ נייממ איבעיגע־ אנדעייממ קײן אײן *מורה, ני״ממ פאי־ א ..יעבמן״ און נייממ פאר א ״דינקן״ פאידאג. איך האב אים קײנמאד נײממ פארגעלײגמ א רעבמן םאילאג. פון א מאג־בוך װײס איך אזוי־װײניה צו זאגן״ װי פון א יאידעד־יאמאן. צו אבצן יאי־ בין איך אװעק אין מדהמה. ביהאב געדינמ װי א פימומער זעלנער אויפן מערב־פ־אנמ, בין עמלעבע מ*)י פאױװני״יס געװא־־ז, איינמאד אזוי יממאי־ק, אז איך לייד :אך רערפון ביז ציש היינ־ מיקן מאג עב איז אומזיניק צו ענמפערן אויה אמ די אלע אויסמראבמע־ ניימן. מען איז אפילו געװען אזוי נאי־ײמ, אז מען האמ מיר פארגעװאי־פן הלמאי איך האב פײעיי געימײבן ערגעי, ווי איצמ מען האמ?ײער אסך געמימימ װעכן רעס, אז איך זאד האבן געימײבן א בוך, װי אזוי מען מאבמ קאקמײל־דיקער. אין דער אמתן האנדלמ זיך װעגן א קלײנעט אי־• מיקל, װאס איך האב אנגעימײבן מימ פיר־פינ.? יאר צוריק פאר א זימו־־־ נאד. איך האב ניימט :אר װעגן דעס געימ־־יבן, נז$ר אויך װעגן גומענע לעדע•, אוימאמאבילן, מאצאי־ן און אי־ן גאמ װײסמ װעגן װאס אלץ. פימוט דערפאי, װײל איך ה*ב געמוזמ לעבן די״ינגון. אנדעיע, װאס זענען מער באהאוונמ, האבן אפילו דעיצײלמ, אז איך ביז א זון פון רײסע מאמע־מאמע און האב געפיימ א בײימ לעבן. איך מוז זאגן. אז איך אדײן האב װײניק געװוסמ פון די אלע גליקן, איבעמנדיק ווי א פאלקסימול• לערער, בובהארמעי■ קאיעספאנדענמ. אננעיממעלמע,־ אדן ז־מורנאדיסמ ,,איך ײײס, אז אמ דאס בוך װעמ פאיבלייבן נאר אן אײנמאליקעי;ײ־פאדג װי אזוי האב איך געקאנמ וויסן. אז איך װעד װערן אזוי־צו־זאגן די יממיס פון אזוי פיל מענמ־מן. איך בין געװען צוס עיפאלג במעמגלײב* גילמיק. נאך מע־־, דער ערפאלג ריאמ מיך געמאבמ אן א *מיעור מױיעריק. אומבאהאלפן״ מרה־ימחורהדיק. פױצלינג בין איך געװאין מפוי־סס. א־ך האב געמוזמ אנטדויפן פון בעילין, בדי :ײממ ארײנצופאין אין די ימװעי• סמע דעפיעסיעס. מײן גאנצע אי־בעמ איז איצמ צו ענמפעין אוי? ד־ יריװ, װאס איך האב באקומען. אוי? דעס װיל אי״ נײממ מװתי־ זײן דאס פאדע־ס פון מיר אויך די הבי־מאפמ״ ,,אהוץ דעס׳.' עס װעמ זײן *מװעי נאך אמ דעס ערפאדג :אך עפעס אנצוימײיבן. אפימי װעל איך ימוין מעי• גאינײממ ימיייבן. צו װאכ ז?,־ איך פאיגיעסעין נאך די מתנה פון יענע.װאס *מײיבן ציליב גאװה. נויס אדעי־ ד־־אנג:' עס װאלמ זײן א די־במע זאך פאױייק צו מאבן :אך א 5א• מדהמה־בינע,־. קײן ־ממא־* פעימ דאך ני־ממ א:.ער ראס. װאס א ־ האב געהאמ צו זאגן״ איז ימוין דא אין אמ דעס יוך יעדעי מענמ־מ ה*מ זײן אויפגאבע מײנע איז אפ־מ־ באיממאנען אין יעס איך זאל איבעי־געבן :א־ די אײנע איבעידעבונג. איך האב באקומען אס־ פאי־ימדאגן. אױיסצומי־עמן עפנמלעך, צו באאיבעמן אן ענגלי־מע מיהמה־פיעסע פאי־ דעי דײמ״מע־ יינע. און :אך אזעלסע זאסן. אבער איך װיל נײממ א־יסנוצן די קאי ניוקמוי. דאס װן?דמ מיר אויסגעזען. װי פאיאמ״ סארלאג 3. קל?1קין■ װארש? פרצעס בריװ אוז רעדעס אויטנןקליבן אין איגערועזט טיס א"־נ6■'; ווון דןדקיעי־מנן. נחמי מײזיד־• סיש עילױןד ױן #*וקם־םיליען) — םרײז 8 גילדן — דעם פארצװײפלמן, אפם רויען דראנג צו דערהאלםן דאס לעבן קעגן מוימ און פארלענדונג״. ״די סימואציעס אין בוך זענען אמתדיק און איבעי־ געלעבמ, זײ זענען נײממ אייערגעמריבן, נײממ אין אײן זײמ און ני־ממ אין דער צװיימער״. ״פאר הונדערמער טויזנמער מענמימן איז די איבעילעבונג פון דעי מלחסה ארייער, װי א מו־מ פון װאסער. אנדערע זענען לבל־הפחות אױיס נײממ צעבראבענע. נאך אנדעיע האבן זיך אפילו אזוי צוגעװוינמ צו אײ. אז זײ האבן ־מפעמעי נײממ געקענט לעבן זןז מדהמח. אבעי װיבמיק זענען די אייעריקע, די אומגעצײלמע צעײסענע, געמיאפענע, ײאס זענען מסוגל געװען איבערצולעבן די מלחמה און װאס זענען דערנאך געװארן קרבנות פון זײערע איבערלעבונגען. אמ די האין עריממ איצמ אנגעהויבן צו גע־ פינען דעם װעג צו זיך. דעי בעסטער באװײז, אז דער יחיד האמ נאך;ײממ גובר געװען ביז איצמ די איגערלעבונגען פון קריג, איז דאס, װאס אין מ־מך פון כמעמ צען יאי האמ קײנער נייממ געװאלמ אפילו העין עפעס דערסון. עס איז נייממ געװען מעגלעך, ני־ממ געװונמ־מן, נײממ דרינגלעך, צו ־מרײבן וועגן דער מלהמה. װי א מאמענמ פון פאײטײמע דיסקוסיעס האמ מען די מלהמה פארמ״מפמ אדער פארהײליקמ, אבעי־ די פערזענ־ לעכע איבערלעבוננ האמ דער יונגער מענמ־מ פון אונזער דור װײמ נײממ גובר געװען. זי האט אין אים װײמעי געװירקמ. געדײקמ איס װי א קא״ממאר, ארויסגעױפן א מצב פון אומױיקײט, סקעפסיס, האי־ט־ קײמ און װאקלדיקער צילל>)זיקײמ״. ,,מימ מיר איז אויך גע־מען דאס א־־גענע. ני־מצ די ײרדעי. די װיזיעס פון די מלחמה־איבערלעבונגען האבן מיך געדײקמ, :אי• דער אדגעמײנער מצב פון פוסמקײמ, סקעפסיס, אי־מױ. עס איז מיר פײעי קײנמאל נײממ אײנגעפארן צו ־מי־־ין װעגן קײג איך בין דעמאלמ, פאראיארן פײלינג געװען פאינומען מימ ואנץ־אנדעיע איבעמן. איך בין געװען אנגעיממעימ װי א בילדעי־רעדאקטאי־ בײ א ז־מורנאל אין די אװנמן האב איך מיך אפגעגעבן מיצ פאי־מידענע זאבן. אװי האב איך. ־מ־מד, נעמאבמ פאי־מידענע פױװן אנצו״מײיבן א פיעסע. אבעי דעיפון איז װײניק־װאס אױיסגעקומען. איך האב געליםן פון *מװעיע אנפאדן פון יאו־מ. װעלנדיק זײ בײקומען, האב איך פאמעלעך׳ באװוסמזיניק און סיסמעמאמי־מ גענומען זובן די סיבה פון מײן מיה־־מהורה א דאנק אמ דעם באװוסמזיניקן אנאליז, בין איך צוריק;,עקומען צו מײן מלהמה־ איבערלעבונג. אן ענלעכן צװממאנד האב איך באדעי־קמ בײ אסך פון מײנע פײינמ און באקאנמע. מיר אלע זענען געװען — אזן אפט זענען מיר גאך — אומױיק, אן א ציד״ אמ עקזאלמירמ, און אט גלייבגילמיק, אבעי אין אונזעי מיפכמעי ציפעני־מ — צױיעײק. דעי־ ־מאצן פון קײג האמ געהאנגען איבעי אונז און דװקא דעמאיימ. װען מיר האבן אפילו װעגן דעס;ײממ געמי־אבצ. אין דעס אײגענעס טאג, װען דער דאזיקעי געדאנק איז פאי מיר געײא,״; קלא־, האב איך גענומען ־מײיבן׳ אן א לאנגן י־מוב־הדעה. יעדן אװנט, װען איך בין געקומען פון בידיא. האב איך גע״מײבן, דאס האמ גערויעי־מ זעקכ װאבן און דאס בוך איז געװען פאימיק״. ,,איך האב געפילמ. װי װיבמיק עס איז גע־וען. אויסצוגעפינען די סיבות פון מײן מצב קענעז א צו־ממאנד — איז דאס בעכמע מימי צו באפרײען זיך פון איס. דאס האבן ־מפעטער אויך באיממעטיקט אי; די בריװ צו מיר אסך מענמומן םון מ״ן עיטעי וײ איע האבן אױיס־ געפילם פון דעס בוך ני״ממ פעסימיזם, נאי :אפי־־ונג״. ״אין רײן־לימעראריימן זין תאב איך תהילת נײמט געהאט קײן ־מוס צוטױי צו מײן ארבעט. װײל איך האב צוס עיימצן מאי געימײבן אוי־ג אזא ימטײגעי פריער פלעג איך גאנץ אנדעיימ איבעטן. איך האב געמאבמ עקספערימענטן, האב מיך געפײניקט צו געפ־נען א סטיל. אבעי• איץ איז געבליבן בלײך און אן פאיב, און קיינמאי בין איך גי־ממ געװען צו־ פײדן. דאס האט זיך גענומען דעיפון, װאס איך בין פײעי געגאנגע: אינגאנצן אויך א פאל־מן װעג״. ״דער כתב־יד איז געלעגן במעט א האלב יאר אין מײן ימיײבטי־מ און איך האב נײממ געפרװומ פאיצולײגן איס װעמען סיאיז. מײנע פרײנמ האבן אבעי ני־ממ אויםגעהעימ מיך צוצורעדן, און איך האב זײ געםאלגמ. דאס איבעײקע איז צוגעגאנגען גיך. און דער עיפאלג איז נע־ װען פאר מיר אן אמתעי סורפריז״ ״די באקאנטע סלחםה־װעיק פ*ן אניי באיביס און פײץ אונױ האב איך נײממ געלײעכמ״. ״עס זענען פאי״מפרײמ געװאין יעגענדעס איבער מײן בוך או, איבער מיר, מען האמ געזאגמ, אז איך הײס קיאמער און מען האמ גע• האלמן דעס פסעװדאניפ פאי א געװאלםיקן חמא, גלײך װי מען װאלס קײנמאל נײממ באנוצמ קײן פסעװראנימען אין דער דײמימער לימעראמור איך האב קײגמאל נײמש געהײסן קראמער. אנדערע, וואס דעי נאמען רע־