Literarishe bleter · 1929-08-02 · 31 (2.8.1929) · p. Seite 598

ב?טם ר 012. /3 (174)?יטעד יעדיישע * 598 ״דיפ עדיך מאדיא דעמאדה װעגן זיך און װעגן זײז פויך הקדמרז צר דעי־ ײדייצער איבעייזעצרנג פדן ע. מ. יעמארקס ״,אריפן מערב־ פ־אנס קײן נײעס,/ ױאס איז דעי־״ביכען אין קלעצקין־פאדלאג׳ דואר״צע. אז עפ רועט זײן איכטערעסאנט פאר דעם לעזער צו באקענען זיך מיט די מאר געדאגקען, וראס עריך מאייא רעמאררהאט ארויסגעזאגט אין *דמרעסן ורעגן זיך און זײן ורערק. אין די אלע דיסקיסיעס ארוס דעם בוך האט רעמארק נייטט געהאלטן פאר נריטיק צו נעמען אלײן א וראיט עפנטלעך. ער געפינט, אז װעז א קינסטיע־־יסר ורעי־ק איז פאיטיק. האט דער מהיר גארני״סט מער צוצוגעי• דאס ורעיק איז ני״סט קײן געראטנס. דאן האט ראס י־עדן מצד דעם מהבי ודעגן דעס ודעיק קײן שרפ צרועק ניהרט. רואס יסײך ז״ן בוך, הארט רעמארק, אז פאלהר פא־הזטאנען האבן עס נא־ יענע״ וראס זענען לכתהילה אויסן געדזען, עס פאל־ט צו פאריסטײן. ,,דאס בוך איז אומפאליטײט. אין תהירה איז טאקע דער אײנד־וק געװען אינגאנצן אן ארמפאליטײטער. עי״סט צרליב דעש ערפאלג, האט מען עס איײנגעצריגן אין פאליטי״סע דעיאטעס. דעיבײ — מײן איך — װערט מער אטאקירט די גױיכע אויפלאגע, אײדער דאס בוך גופא. מען געפינט אויך דערייער אין די דאזיקע אטאקעס װײניק זאבלעבע קריטיק. און אסך װיסטע זידדערײען ארן פערזענלעכע אגפאלן. אן אלט מיטל: װען מען קאן ני־סט באקעמפן א ודערק״ פױורס מען דיסקרעדיטירן דעב מהבר. דעייײ טרעפן זיך ייז גאר קאמייטע סיטראציעס. למײול: די אײ• גענע צײטרנגען, װאס האין תחילת געיראבט באגײסטערטע רעצענזיעכ דריקן מיט א פא־ וראבן *ספעטע־ פרנקט דעס היפך דערפון. איער אט דער גאנצעד טאיא־־אס איז דעד יעסטעי יארוײז, אז דאס ירך איז נייסט :אגבדא: :אטיע מאריא י־עמאי־ק , איז אין דער :אטיצן די פאי אין דײט־סלא: זיד פונאו און וו ע ט ױעביארק הד־ס־ה נײסט געקיקט דעױײג. איז די פאי א״ ־ע־ ״פאסי׳סעי צײטרנג״ גערוען זײע- ־*;ג איז געװא־ן :אך גרעסעי, ורען זײ *־עמא־קס ײעי־ק איז געױא־ן דאם פא־־ספ־ פא־ דע־ ־עצטע,־ עייט, אין די ער״סטע די־׳ דע־געגאנגען אין א האלין מיליאן עקזעמ: *סגאבע, זראס זענען ארזיכ אי קאנ״סע טײנדי*נצי י*ז ״ ״מען וראלט נאך געקאנט יאטראבטן דאס ברך פרן דער פאליטי״סער ז*״צ, ורען עס װאלט געגעבן אן אביעקטיװע אפ״סאצונג און אן איגעמײ־ גע יאיטרײבונג פון דער מלהמה, איער קוקם נאר אן מײן בוך #ן פנױת עס באגרענעצט זיך בביװן ילויז אוי,? א גאנ״ן קלײנעס אויסיסניט פון קייג. װען איך װאלט אריסן געזרען אנצר״סרײבז א ״בוך װעגן דעד מלתמה״ — װאלט איך דען אלײן נײסט געמוזט מודה זײן, אז מײן איצטיק בוך איז זײער :ײסט פרליסטענדיק? פיסוט דערפאר. װײל עס *סילדערט בלויז די איבעילעברנגען פרן עטלענע יונגע •סילע־־זעלנער ארן ז״עדע פרײנט. יעת מעננדסן פון אנדע־ע פ־אפעפיעס און פון פאי־סידענע י^דן האין געהאט פרנקט אזרינע •סרוערע אדער נאך •סװערערע איבערלעבונגען; עכ דע-יצײלם בלויז װעגן איין טײל פון מיליטער: אינפאנטעריע ארן ילויז װעגן א י י ן פראנט; עס נעמצ אױם אינגאנצן א צײמ פון עטלעכע חדיסיס פרן די צױ״ רעצטע מ־המה־יארן, בעת די עריסטע מלהמה־יארז זעכען אן ספק געורען רײבעי אין אייערלעבונגען; עם זעט די גע״טעעני״טן ילויז פון דער ענגער פעיספעקטיײ פון פ־סוטן זעלנער אין *סוץ־גרוין. מיליטערי״סע, פטדאטעגי׳סע׳ פאליטי״סע, סאציאלע. רעליגיעזע קוק־װינקלען װערן ני־סט גענומען אין אסט. עס קרמען ני־סט פאר ק״ן אפענזױועם, קײן פאימאריס, קײן באװעגונג־קריג״ ילויז עטלעבע װאבן פון מיבעלער קאמף־ טעטיקײט. דאס דרינגט יסרין ארויס פרן טיטל גופא,׳. ״דער עיקר איז געװען די ־סילדערונג פון דער װירקונג, רואס די מלחמה האט געהאט אריה די ױנגע מענטשן. אונזער דור איז אויפגע־ װאקסן א:דער*ס, ררי אלע ױױת פא־ איס און נאך איס. די יעמארקסטע אייערלעירנג פרן ארנזערע מענג״סן איז געורען די סלהמה, אלץ אײנם, צי זײ האין געהאט צו איר א פאזיטױוע באצױנג, צי א נעגאטױוע. צי זײ ה$ין זי באנרמען נאציאנאליכטייס, פאציפיסטי־ס, אװאנטוריפטײצ. רעריגיעז אדעי סטאײס. מען האט געזען בלוט, גרויל, אומקום, קאמ,־' און טריט — דאס איז געװען די *אלגעמײנע מענטיסלעבע אייערלעבונג פרן אלעםען. און אויף אט דער א״נער איבערלעבונג האב איך מיך באורופט־ זיניק באגרענעצט. די װינציקע רעפלעקסיעס, װאס זעגען פאראן אין בוך פאינעמען זיך בלריז מיט אט דעד רײךמענטיסלעבער איבערלעבונג פוך דער מלהמה. זײ מײדן אויס יעדע פאליצײסע, סאציאלע, רעליגיעזע אדעי װעלכע ס־איז אנדעיע *סםעלונג. דערצו האלט איך מיך פונקט אזדי װײ־ ניק בארופן, װי אנצװערײבן א גע״סיכטע פזן קריג. איך האב גערעדם בלויז ײעגן *סרידער, װ$ום אלע האבן אייערגעלעבט, װעגן גרויל, װעגן איז ז־אס בוך *סוין איבערגעזעצט גע׳ױא־ן איי;? פראנצויזײס, האלעגדי־ס. *סױעדי־ס, דעני*ס, נאױועגי׳ס, ארנגאיי*ס, *ספאנײס, ט־סעבי־ס, פוילײס. איטא־יעני־ס, ־רסײס, לעט״ס, פיני־ס, יידײס. עס איז געררא־ן דאס פאפר־ אט־די אויסע־געװײנלעסע פא־יספײ־טינג איז דער בעסטער באװײז, ױי אזרי דאס ברך האט געט־אפן צדב הא־צן פון די לעזער׳ סײ פרן יענע. .ױאס האבן זיך באט״ליקט אין קריג, און איצט האין זײ געפרנעז א*ז נרך זײע־ אײגן פײן און לײד, סײ פון אזעלבע, װאס זענען אל״ן ני־סט געלעגן אין די *סוץ־גױבנס ארן װאס זײ האט דאס ברך געעפנס די אריגן ארי־כ דעט אמתן פ־צר־ג פרן דער מלהמה ני״סט אזדי אײנה,יטיעך איז געװען דער קבלת פניס מצד דעד קייטיק. טײל קריטיקעי האבן געפונען גרויסע ליטע־אײ״סע ארן :אך גי־עסע־ע מענט״סרעסע מעדות אין װעיק, אנדעי־ע הא־ן אױיפגערוקט אסך סאריא־עני־סן״ ארן נאך אנדערע הא־ן אינגאנצן ארזעקגעמאסט דאס ברך. וואס סער עס איז געױאקסן דע־ טײאז״ס פרן סרך. וראס מעי די בארימט־ ק־־ט פין מהב־ — זי איז אזוי װײט דע־גאנגען, אז מען האט אים א־ריסגעױקט פא־ א קאנדידאט צר דער נאסעי־פ־עמיע פא־ ״כלרס — אלץ אפטע־ האבן זיך געלאזט הערן די *סטימען פין קעננע־. װי ארמעטום. איז אריך אין דער ליטעראטרר־ביאנז״סע קנאה אן ענין. הגפ דער מהבר האט זיך אין זיין קירצינקעי הקדמה בפירריס בא־ װא־כט, אז זײן ברך האט נײסט קײן •סרס פאריטי״סע טענדענצן, האט מען גא־ גיך — װי דע־ ״סט״געי איז אין אזעלסע פאלן — דעט יסװערפינקט פין די דיסקרסיעכ אריבע־געט־אגן אריפן פאליטי״סן יאדן. מען האט גע־ גוסען קוקן אריפן בוך. .ױי אויף א מיטל פון פ־אפאגאנדע. האט א טײל געזען אין אים פאציפיסטי״סע טענדענצן, אנדעיע ־ מיליטא־יפטײסע. א גאנצע פאדעמיק האט זיך צעפלאקעי־ט אין צײטדנגען און זיסורנאלן ארופ בוך און מהבי־. אדן װי די טבע איז פדן פאלעמיקער, האט מען באיד ארײנגעצדיגן אויך דאס פע־זענלעסע לעבן און די פריערדיקע טע־ טיקײט פון מהיר אין דעס *סטרײט. עש זענען גע״סאפן געװארן לעגענדעס, אויסגעטראבט געודארן בבא־ מע״סױת, סאי־״ספרײט נעװארן סרערלײ רסילותן. דער אײנציקער פדעל־ױצא פרן דער נאנצע־ העצע איז נעװען, װאס דער טיראז־ס פון בוך איז נאך מע־ געװאקפן, דער נאמען פדן מהיר איז נאך פאפרלערער נעװארן. מיר האדטן זיך אפ צו ברענגען דא װעלבע נײסצ איז קריטײסע אפהאנדלונגען אין מײנוננען װעגן װערט פון בוך. מיר געפינען אבער׳