Literarishe bleter · 1929-07-26 · 30 (26.7.1929) · p. Seite 582

ל'סער>)ר'שע בלסםער נ*ם. 30 (273\ זײם 582 * (פון א •דמועם) יאנלול אדלער בע מעננדצן גלויבן, על פי בעות, אז עס איז זייער צײמ אדן זיי מאבן זיך *ברײפ. זײ עדייען, אז מיר לעבן, אין א טעבניזזן יאי־ הרנדעימ, זײ פעיגעםן׳ אז בעבנײבע דעיגרײבונגען איז ני*דב קײן ציד, נאר א מיבל. דעד ציל איז: די גײכביקע פאבענץ, די גײס* בינןע װײמקײט. בגוגע דעפ נייעם דרך אין דער מאדעינעי קוגסב, תאב יאג״ קעל אדלעד בעסערקב: פאר אונז זענען פאיאד צװײ חללפ. אײן חלל: דער רו ם׳ וװ איך מאך א *דריב און פיל זײן ממ״דות, זײן פאראנען זײן; איך יכביעק אויס ז ײ ן האנב און פיל זײן ביפקײמ. אין דעד צװײבער רו פ, — װאס לעבב אין מײן פאר־דבעלונג, און פו־ װעלבן איך צעי־, און װאב מען רופב: דעד געדאבטעי רוים. יאנקל אדלעי רעדב נאך פיל װעגן דעפ ר״דבעל־מלאבה־צן, װאס יעדער קינבבלער מוז באהעי״דן. איך ארבעב פון פרי ביז *דפעב. די קונפב איז נײטב ק״ן פאקוס און קיין לאבעריע. וײ עס קאן אמאל אפגליקן. עס איז א פאמע־עבע אױיפאיבעבונג, א בפדידיקע פארםולקאמונג פון פאך יאנקל אדלער האב׳ װי באקאנב, יעצבנס באקומען א רײע אליפ־ צײבנונגען, װי א גאלדענער מעדא־4 אין דיפעלײארף, א״ן זייין♦ יוייר- ז~- נען דערװארבן געװארן דורך מלובדדטע מוזײען פון בערלין, מאסקװע און פיל אנדעיע. אײן װע־־ק, װאס מיר רעפיאדוצירן דא: ״די ײדייטע סאידאבן״. גע־ פינב זיך איצב אין אינענטיגע, אויך אן אויסיטבעלונג, װאס די דײכדיע מלובה• י־י״ א״י איז דײם״דטאצן פיז אמעײקע. דאם יילד האם איויסבערופן פיל אפייפן אין דער ד״םידער?יעםע. און אויך אין די ספעציעלע פאך־זיטורנאלן פאר קונסב. יאנקעל אדיער איז א לײרנ־טאפבלעבער רײזנדער. נאך אין יאר 1012* איש ײנגעי בתוד (ער איז געבוירן אין 1805, אין לאדז) האט ער *טוין באזובט די באלקאן־לענדער, װו עי איז א צײט געװען גיאװײעי אין קע־ ניגלעבן הוי־־ אין בעלגיאד, *טפעטע- האט ע־ אײניקע ס*ל באזובט פאײז; א קורצע צײט איז ער געװען פיאפעבא- פון מאלערײ אין מאינץ, אבע- א הו־סב איז ער אין דיסלדארןפ, װו ער האט אויך אדוי־בגעמאבט זײן *טבודיע, בײס פרא פעסאי ג ו : ט א װ װ י ב י בטעי. אוי- איפ װארב *טוין זײן אבע-יע, אויף נײטב־ גאססע, מיט א רײ אנ־ געהויבענע איבעבן. ער נעפינב זיך אין דעי גליקלעעער לאגע, װאס עי האב א גרויםן קונסב ־ הענדלער, װאס פאיזינעיט אים זײן היונה, און ער, דער קינסטלעי, קאן רויק ד-יעבן. יאנקעל אדלער װערב *טוין פאירעבנב אינם באיטבאנד־בײל פון דער ױנגער דײביטער קונפב. איז דעי -י״״ג' ײדישע םיזלדאפז ב*י' איז װא״־ע האם געוד״לם, אויפן װעג פיז ז״ן ה״ם ־ םםאם דאדז לן״ן דיפל־ דאיז, יאנקל אד־ יעל. ז״ן :אםען איז •=•״; יאעא:ם :יםם ילויז איז אויםלאנד, ווו א :א:צע רי• מדוםה־ מוז״עז האין דע־ ראבעים ז״:ע וועיד״ :אי אוין אין או:זעי ״די- •בעי םםיב־ -ייז אינם עלא:: פדן ז״ן :אםעז: יאנ־ל אדדער איז דא א 9יא:ראם א ־אםא־ כונג פון ז״ן פאלעםםיסדעבע״ם. 8ונ?ם, װי ׳פאגאל •בםאמם פון •םלום־ עליבמען, אזוי *בבאמב ׳אנד,ל אדלעי פון פרצו, פאלעםםימלעבע פיאםםע״ם און הביד״בעי יבווונג, — דאב איז ז״ן װעג. אין פוילן איז :אך גום אין זברון יאנקל אדלערם ז״ן דא, מים בען יא־ דוריק, ודען ביאיז געגרינדעם געװארן ״יונג־״ד״ב,■, און פון ז״נע, בעל״בם־געמעלעי, װעלבע יבלום איב האם ריבםיק אפגעיבאבם אלם באאיינפלדםםע פון עד גיעקא. איצם רעדם אדלער סים א געװיםער צוריק־ געהאלםגק״ם װעגן יענעי צ״ם. עם איז געװען נאבן קייג, אדן א גע־בד״- עבא האם נאבגעקלוגגען אין דעי דופמ. מען איז געװען איבעל עמפינד־ *\ מיי האבן דאםאיב געםיאגן די גיםמה אוװ־ דעי האנם, און יעדן זי געװיזן. הײנם פילן םיר נייבם װייניקער, װי דעמאלם, אבע־ מײ װייזן :׳•בם אפם די :•במה פאר אלעסען. ז־ער אויבדריק פון אדנזער איצםיקער ציים איז: די זאבדעבק״ט. די װירקדעסקײב. מיר זענען אנבי־פאבעטיקער. עס איז דא פיל *טײנס אינם װאננבאג. איצב זובן סיר : ר נ ג, אמאל האסן מײ־ געזוסב נאי די *ט ב ׳ די *ט 5 א נ ו נ ג.. אמאל, אז מען האב גע־ זאגב: גאב, פאבעי-אנד, מוטעי האבן כליר גע־ גרויבט. מיר האבן גע־ גלויבב אויפן, וואיב. דער הײנטיקער מענט־ט ײיל װיסן די אורזאך פון אלעם. עי אונטעיזובט, מען איז אדורכגעדרינגען מיב קי־יביציזם. איך באצי זיך זײע- קייבי״ט צו דער -ײסע- רעליגיאזיבעב פון ס־א-ט, פרבבא- איז באקע גוב. ארס פלעגע פדן קערפער, אבעי ני*טב אלס רעליגיעזע באװעגוגג. ״איך בין איבעיצײגב — זאגב דוײפעי יאנקער אדיעי אין *טמזעס, ־־־־ אז עס איז *טוין נייטב װײב די צײב, װען מען װעב אײכזען, אז די פאייבי׳טע דע-ג-י-נונגען מאנן נייטב גייק-ע- און זענען נײטב פון דויערנדיקן װערב. די גײסטיקע דערגרײכונגען פון א פאלק פארמאגב. די גײסטלאזע אדן פלא־ ם״דלעו