Literarishe bleter · 1929-07-26 · 30 (26.7.1929) · p. Seite 576

^יסזזרזזריזזזזז ב?טםער 1(ם. 30 (273) .זײס 576 7 נאמע;), און צו דעם אהעט זענען ז״ נעװען טעכזפעראדענעגאז״. אט די באיטיידנקייט, די אױפריכטיקייט איז כאראקטעריטטייט פאר זיין גאנץ שפעטערד־ק יטאפ;. א נאענטער פריינט פון נאלםװארטי דערציילמ מ־מ באגייס- טערונג װענן רעם קעבן און װעגן דער װונדערבארער גע׳טטאימ פונם ד־כטער. צוריקגעצוינן פון דער רוייטיקעד נרױםיטטאט, רעבט נאיסװאד- טי מיט זיין איבערנענעבענער פרוי אויר זיין פארם. די פארפער ארום רעדן װענן נארםװארטי, װי װענן א הייריקן. ער ארבעט מיט זיי אין פערד, הערפט א״נזאמרען אין ׳טניט-צייט די תבואות, יטפירט מיט די קינדער אין קראקעט. מיט נרויםע ריבע הארעװעט ער הינט און פערד. ער רייט ארום א פך. זיין ר־בע צו די יטטומע באיטעפעני׳טן און צו ארעם, װאפ רינגרט א־ם ארום, איז אומבאגרענעצט. חוץ זיין פרייםיקער יגיריפט- ׳עטערערי־טער אדבעט, געפינט עד אויך צייט צו פארברעננען מיט ז־י און זיך פאדנעמען מיט זיי מיטן גאנצן הארצ;. אין אװנט, נאך א נאנצן טאנ ׳כעפעד״טער ארבעט, הערט ער זיך צו צו דעם יטטירן יטפירן פון זיין פרוי אויפן קראװיר מוזיק איז פונקט װי בײ זיין נרויפן פר״נט, דעם מײםטע־ פון ״ז׳טאן קריםטא־ •, א נרויםער באיטטאנדטייר פון זײן א־נעררעך- קינםטרערי׳ען װעז;, נישט נעקוקט אויך זיין איבער זעכציק-יאריקן ערטער, יטט״ט נארסװארטי אין דער םיט פון זיין גרויםעד יטעפעריישער ארבעט, פור מיט גייםטיקער און פיזי׳טער פרייטקײט און קדאפט. אבער נייטט בינויז יטאפן גרויםע קינפטרערי׳טע װערטן איז זיין אויפגאבע. ער האט נאך א ציר פאר זיך. איבער זיין יטרײב- טי׳ט האט גארםװארטי אויפנעהאנגען א טאװר מיט אן אויפיטריפט. עם איז די מאטא, װאם גארסװארטי האט זיך נע׳טטערמ צו זיין אייגן רעב;: ״איך װער דורך דער װערט נאר אײנמאר װאנדרען. אויב א־ך קאן עפעם גוטם טו;, א מענט׳טרעכן װעזן אדער א יטטומער חיה ריביטאפט באװײז;, זאר ראס גרייך גע׳טע;. איך טאר עם ני׳טט אפ- רייגן אדער איננאנצן ני׳טט טון. װארום איך װער איבער דעם װענ מער ׳טוין קיינמאר נ־־טט װאנדרע;••. דאם איז דער הייריקער רעבנםציר פון גארסװארטי. זערטן געפינט מען אזא הארמאני׳טקייט פון װערטער און טאטן, ײי ביי אים. וױ זיין הירער אין ״די װערט-בדידער״ און אוערװין אין ״מענט׳טן-פרײנט״, איז עי געפײניקט פון דער אידיי, אז אזויפיר ארעמקיימ און עמט איז דא אויף דער ײערט, און װי זיי איז ער בא- פרימט פון דעם נעראנק צו הערפן דעם ריידנדיקן מענטיט. און דאס טוט דז׳טאן גארםװארטי אין זיין אײגן רעבן און אין זײנע נרויםע ריכטערייטע װערק. ׳ט־רדערן די געזעריטאפטרעכע ״ױםטיץ״, װאם איז אויפנעבויט אויר ברוט און ריידן, אויפ פיין און אומרעכט. דער בעםטעד באװייז איז ראמען ראראן, הײנריך מאן און םינקרער רואיס. דורך זײנע רראמען ״אורײארד״, ״אנטרינען״, ״םענםאציע״, ״פענםטערי און די ׳טוין דערמאנטע ״ראיאריטעט״, האט נארםװאר- טי באװיזן זיך ארם ער׳טטראנניקער געזער׳טאפטפ-קדיטיקער מיט גרו־סן םאצ־ארן אחרױת-נעפיר. א־ן אלע זײנע ׳טפעטעודיקע װערק, אין ״הערנהױז״ צ• א-ן ״פאטריציער״, אין די ״טונקערע ברום״, צי אין זיין ״מענטיטן און יטאטנפ״ — מאניפעסטירט דער דיכטער די בעכערע טײק פון רע־ מענטיטהײפ, נעהאמערט דודך העכפטער עטייטער קדאפט. דעם אפאגײ האט גארםװארטי דערגרײכט אין זײן ״פארם״ט- םאנא״-ציקר, אין ײערכן עפ גײען ארײן ״דער זירבערנער רעפר ׳, ״די ווייכע מארפע״ און ״•טװאנען-נעואננ״. רא האמ זײן קינםט- רערייטע נעיטטאיטונגם-קראפט זיך פארמאםטן אןי■־ דעם באלזאק- װערק און געיטאפן רי עננרי־טע ״קאמעריע הומאן״ אין מ־ניאמור א-ן דער ״פארםײט-םאנא ־טירדערט גארסװארטי ראפ גאנצע ביר- נערטים אויפן פאן פון צװ-־יארהונדעדטער- -מ-ט רייכטן יטפאט, ־ער־בע מארט ער א-בערצײננריקער ־אם באזיץ־הוננער-קע און מאכט־נ-ריקע ענגראנד מיט איר גאנצער היפאקרימ״טער מאראר, םנאבייטק״ט און ריננערי׳טער ױסטיץ אין דער נעזעריטאפטרעכעד אדדנונג. מיט דער ״פארםײט-פאנא״ האט גארםװארטי זיך גע׳טטערט אין א-ן ריי מ-ט ד- נרעםטע נעיטטארטעד פון דער װערט- ריטעראטור. מערקװירדיק און באיט״דן צונרייך, פונקט װי זיינע װערק, א-ז דאם רעבן פון נארפװארטי. ביז דעם 28־טן יאר פון זײן רעבן;עד איז געבוירן דעם 14־טן אויגופט זסאנן איז אים נייטט א״ננע- פארן עפעפ צו ״טרייבן, ער׳טט זיין פרוי, ארא נארםװארטי, האט א־ם אנגערענט צו ריטעראר״טער טעטיקײט. דעד דיכטער ארײן דעד- צײרמ װענן זײגע ער׳טמע פרװון: ״ײען מען װערט דערצוינן אין אן ענגרי׳טער ״עפנטרעכער ׳טור״ און יטפעטער אין אן אונױוערםי- טעט, אז מען האט ריב דעם כפארט און ראם רײז;, און מען האט צו דעם א גענוגגדיקע הבנםה, װערכע מאכט א מענטיטן אומאפ- הענניק, און מען איז נאך דערצו אן אדװאקאט אן ׳טטענדיקער בא- ״טעפטיקוננ — נעמט מען די ריטעראטור נייטט ערנםט. דאך טוט מען צוריב עמעצ;, װעמען האט ריב. א־ך האב אננעהויבן צו ׳טר-בן. אין כרטך פון צװײ יארן האב א־ך אננעיטריבן ס נע־טיכטעפ. ארע האבן ז״ געהאט די פערער;, װאם זענען נאר מענרעך זײער פטיר איז געװען פדימיטױו. די טעמעם עקםטראװאנאנד, ז״ זענען נעװען װײניק נעפירפיר און אומפילאזאפ״ט (מיט אײן אדער צװײ אויפ- מ ש ל י ם א ד ע ד ד ־ ד י, 3. צ פ ז ר / װ $ ר ש זז פ א ב ע ל ן פאר מ-ר רינן איצט מערערע ביכרעך ײד״טע פאברען אדער צו װערכער איך ג״ אלעמאר צו מיט א באזונדער הכנה. מיר יטטײט נאך פאר די אויגן מײן ארטיט׳טקעך רײכט-געבוינענער פראפעסאר, מיט זײן ריזיקן פריך אין א רעמר פון ראננע נרוי-זײדענע ראק;, וואם פראטערן װײך איבערן קארנער פון זײן ׳טװארצן אויבערראק, מימ זײן ׳טפיציק, צאפ־ש בערדך מיט זײנע געדיכטע ׳טװארץ-װײסע ברעמען אננערענטע אויך א פאר גרויסע, דיקע בריר;, װי א פאד נרעזערנע קוראקעם, װאם זיצן רײטנדיק אויד א מאםױוער אדרער- נאו; איך האב נאך פאר די אוינן ראם בילד, װי בעתן טענרעכן ׳טפא- ציך אינם פאריזער לוקםעמבורנער נארמן, ציט ער ארוים פון דער קעיטענע א קרײנעם, נר־כי׳טן עזאפ. אדער א ראטײני׳טן פעדרום, אדער א פראנצויזי׳טן ראפאנטען, עפנט אים מיט א באזונדער כװנדי, ראננזאם, װי ער װארט מורא האבן חרירה, די ברעטעד םון ׳טרא־ ני׳טט אויפצװועק;, פארטיפט זיך עטלעכע מינוטן איבער א נעדרוקטן זײטך טרייםרט פאר זיך נופא א פאר מאל מיטן קאפ, אלס צ״כן פון הפכמה, און דערהויבנדיק ז״ן מאפױוע אדרער-נאז מיט די רײטנד־קע נרעזעך װענדט ער זי ראנגזאם אין מײן ריכטוננ, און זאגט מ-ר מיט א גאנץ ערנםטן טאן: — ״יא, ױננערמאן, פאראן ב״ ז״ א פך צו רערנען■'. — עך דער ארטיט׳טקער פראפעםאד פון פיראםאפיע, רער װיר- כדטרים, װי די מהברים זײערע רופן זיי. אייניקע זענען ׳טוין אביםל פארערטערטע, אנדערע זענען איבערזעצונגען און מער-װײניקער נעמננענע נאבאמונגע;, א פאר זענען נאנץ גײ פארעפנט־רעבטע, זײ פארמאגן א-ן זיך עפעס אן אריגיגערן קראנג, און עפ װארט כראי געװען זיך בײ זײ נענויער אפצו׳טטער;. בײ אונז װערט אכער די פאב? באטראכט פאר א מין ריטעראר-׳טן אנדרונינוס, װערכן מען װײכט ני׳טט צו װאפער א ריטערארייטן ״נעשרעכמ״ אדער ז־טאנר צ-צורעכענען. מען קאן ז-ך בײ אונז ני׳טט דעצידיר;, צי איז ד• פאבר דאוי צונעראזן צו װערן צו אן ארט, װו עם נעפינט זיך ״ערנםטע דיכטוננ״, אדער צי דארר מען זי האלטן א-נם תחום פון א קרומען- יטפ-נך פון א װ-צנבראט, אדעד נאר צו באצירן די רינקע זײטיעך פון א -ערלעכן קאלענראך.. אזו• האט אמאל געקאנט אײנער פון אונזערע אנגעזעענםטע נאװעריפטן, רעדאקמאר פון א ריטערארי- יטעד אויכגאבע, ענטפערן א ױננן טאראנטירטן פאבוריםט, בעת יענעד האט א-ם פארגערײנט אפצודרוקן א פאד מ׳טרים: -- ״מיין זיטורנאר איז ני׳טט ק״ן װיצנבראט״. א-ך פערזענרעך האב ארעמאר צו דער פאבר א נעװיםע ׳טװאכ- קײט; איך באטראכט זי פאר א מין ליטערארי׳טער דער-קאטעפע,