Literarishe bleter · 1929-07-19 · 29 (19.7.1929) · p. Seite 569

1"ס 569?יסעד^די^ע בל^ססר ג^ס. 29 (272) \ ש. שװסרדש$רף1װ8רשע װער איז פארט דער מחבר פון .װײבערישע הניפל־־עך״׳׳ :אל ב־ר ארב אויעאד פון דעב דער״אנטן א־ט־הר דעדרו״בט ז"| צו דערקרער;, פון װאגען דער טעות :עכוט זיך א־־דער א־ך קאב באקורוע; דעב או־פבראג צונו־פצוזאכורען פרט־ב װענן רעװ־- זאנען פאר דער ריטערארייעער זייט פו; ״היינט״, דאב א־ך נייעפ נע- האט די טינרסטע אנונג, װער או; װאס רעװ־זא; א־ז נעװע;. א־ן?5 פארהערטנ־סכועש־ק קורצער צ־־ש ראב א־ך נעב־אבב באזוכ; בי־ זיי; פרוי און קינדעך ב־י ז־־נע פר־־נב, װי אװך ב־■ רער יעו־;- ־ע־נואנטער ערטעדער ראנוע. װאס איז נעװע; באפר־־נדעט ד־ט רעװ־זאנע;. זי האט ני־ר געזאנט, אז רעװ־זא; האט איי נער־יענט ד־ ״קנ־פרעך״ נאך א־ן בתי-יך רו־ט אידע דערקדערונגע;, ־־־ א־ט ז־ א־ז נעװע; דעטארט און װי ארט ז• א־ז י־־נט, א־ז ב־• נויר א־־בגע- קוטע;, אז די קאטד־ע האט נעדא־פט ־.עיב־־ב; װע־; אדו־ ״יסין. נו, נ״ װ־יכ, אז א פרוי פון נוטע ווך יאך האט נאך באראיטן ד־ װ״בער״עע ׳עװאיק״ט צו טאי; ז־ך ־ונגע־ ך ״עכ א־ז קלאר פון פארגר״ך פון ב״יע װאר־אנט;, אל רער אר־נ־נאי-טעקכט א־ז דע־ ריטװייבער ך ה ײארטאנס — ט־־; באטערקונגו״. יאב א־ז נא־נ״עט אזוי קיאך א־ז דאך ז. רייזען אר״; טודה. אז די ״ענדערוננען ןך ה דער פ״ר״בער װאי־אנטן האבן פאיבע- םערט אין נעטאכט רעבעדיקער װארטאנכ נואטע;״. אויך ב־ כ כו־־ נעפינען ז־ך אי; פויר־יסן װאר־אנט פ־ר יבט־ערן, װאס ״געבן צו דעב פינאר טער רעבעד־קייט און כב־בה-קאראד־ט״. א־ך דעררויי טיר צ־ באהויפטן, אז רא האט נעקאנט האב; אן ארט נ״צט א פא־בעבערונג פון ט־עקםט דורך א פוירייען פיאניאטאר ןרעװיזאז••.׳ ), נאר א קאריע- טאכונג דורך א ריטײ־יב; פראנ־אטאר ןװארטאן!). אזערכע פארן פון איבערארבעטונגען און ״או־סבעסערוננען״ זענען נוט באקאנט א־ן דער געיטיכטע פון דער ״די׳טער ריטעדאטוך 4. ״ייעראר טא־ר װארטאן א־ז פארט־ געװען א ״ר״עע־ ישריפטיפטערעך א פארפאכער פון א נאנצער ר״ װערק אין י־ד״ט. ביבעת װען םון רעװיזאנען האבן טיר נעדרוקט ברויז א; אוטבארייטנ- ד־ק טר־צה-ביכר אין העירע״ע, װאכ אז״ל ״ד״ב האט עכ נעדארפט איבערזעצן אן אנדערער ןאון טאקע װארטאןן.״ ז. רייזען איז דאך אריין טודה א־ן א צװייטן א־ט פון ז״ן אדטיקר, אז װארטאנכ ״ד״ב א־ז ני־טט נעװען קיין גאר געהו־בענעך ראקענן פון רעװיזאנען א־ז נעבריבן ןא־ן בתב-יח א צװי־טע קא- טעריע ״׳גיר־אטקע א־ן פ־אס״. אויפן כטך פון אן או־בעדפ־עכער דורכברעטערוננ פונס כתב-יד קען טען באהו־פטן, אז או־ך ד ־ ק>י- טעד־ע א־ז געיעריבן טיט כצעניען נעייװ ןװ> די ״װייבער״״ע קניפרעך״) און א־ן א ברי־טעך פארקסט־טרעבער יעפיאך א־ך װיים אויך פון די דערצ״אוננען פון אעװיזאנכ פר״נט. אז ער האט נערעדמ א װונדערבארן ייד״כ. און ״ד־יכ א־.ז א־ס בכיי נעװען ז״ע־ ריב, נאכטער דאדורך, ײאס א־ן דערהייכ האט עך דאבט זיך נ״עט געטארט זאנן ק״ן ״ר״ט װארט און אץ ־ער יעטארסטיקער ״נט־נא כטאראזאקאנניך״ אװדא־ און אװדא־ נ״עט, א־ך רעכ;. אז יעו־ן ברו־ז ״׳עריאטקע אין פאס״ קאן דינען איס גענוננרער באװי־ז. <׳.. ״םון װארטאנען ארב טהבד פרן די ״װ״יעדייטע קניפרעי רעדן אזערכע אויטאר־טעטן, װי ״-־. ר. ציטרא; און א ייטװי;, װע־- כע האבן י״דע איס פעדזענרעך געקענט און געדענקען אר״ן יעס רויטם פון זיין קאטעד־ע, ביטעת װע; פי; רעװיזאנען װ־־כט טע; א־; ז״ן נעבורט-יטטאט איכארוט נארנייטט .״ איך האכ נע־עדט טיט פערזאנע;, א־ײ װערבע טע; קאן ז־ך פארראזן ןדי ה״ה פינקעריטט״ןן און ז״ װ־יס; פון רעװיזאנע; ארס טחבר פון ד• ״װ״בער־יטע קנ־פרעך״. װ־־טער װעי א־ך טיי דעררויבן פון רייזענכ אפהאנדרונג נופא איבערצוהזדי, אל יעקב ד י נ ע ז אן, װערכער האט רעװ־זאנען פערזענרעך געקענטי. האט א־ס נעהארטן פאר דעס טהבר פון ד־ ״װ־־בער״טע ינ־פ־עך ראכ, װאכ ארטע זאטאיטטיטער ווייסן נ״טט פון רע״יזאנע;, איז ק״ן וויגדילר נ״טט: ער איז אװעק פון זיין געיירט-יטטאט א־ן ד• נאר ־ונגע יאר; דער בנין פון זרטן רי־זענס קאטעגארייטע באהויפטוננע; או; באװ״ז;, אז רעװיזאן א־ז נ־יטט דער טהיך א־ז. ארזא. נ״טט י״ן פעםטעך דער באיטיידענער באאטטער םון זיער ײאייטעװער ייד״טע־ קהרה, רודוויק רעװיזא;, האט זיכער זיך נ״טט פארגעיטטערט, אז ר.ט יאר נאך זײן טויט ײעט א ייד״טער רעזיטיםער אנ׳טטויםן זיך אויך זיין קאטעדיע און אויפפירן זי אויך רי ברעטער פון א ייד־יטער ב־נע. אויך רעװיזאנס יטטארק-פארפוירייטטע פאטיר־ע, װאס האט נאך זיין טויט נעטוזט פארקויפן זיין נרו־סע ביבריאטעק, און דעס פאק א־בערנעבריבענע כתביס אין רער אוטפאדיטטענדרעכער פאר זיי ייד״טער ׳טפראך, אװעקנעיטאנקן א פר״נט, — או־ך די פאטיריע האט זיך נײטט נערעבט, אז ז״ער פאטערם קאטעדיע זאר אטאר אויפנעריכט װערן. עס איז געיטען א טרויעריקע, דאפרט-טרויעריקע זאך ביי דער נ״טט פארטענרעכער פאטיריע איז דערװעקט נעװארן א האפנונג — טאנטיעטע, פראצענטעך נ״ או־פראנע. ד־ קאטעדיע אבער איז, ריידעך נ־׳טט אװעק נוט. און פון די האפנונגען האט זיך אויסנעראזט א טייך און נאך טעך צו דעס ארעכ איז נאך דער- ײעקט נעװארן די פראנע, צי איז רעװינזאן בכרר דער טהבר פון די ״װייבערי׳טע קניפרעך״? זרטן רייזען האט אפנעדרוקט אין דער ״יידייטיער װערט״ (סעפטעטבער 8טו>1) אן ארטיקר ״ד■ װ״בערי׳טע קניפרעך און זייער טחבר״, װו ער באט־ט זיך צו באװייזן, אז דער אויטאר פון דער קאטעדיע זאר נאר האבן געװען דער טיטביא י ט ײארטאן. אין דער דערטאנטער אפהאנדאוננ פון זרטן רייזען װערט דערטאנט טיין ארטיקר ײעגן רעײינזאנען (געדרוקט אין ״היינט״ ניט. 188 1928). חוץ דעס הארט א־ך פאר טיין הוב רגבי דער פא- טיריע אויפצוקרערן דעם אטת, *טוין ני׳טט רעדנד־ק דערפון, ײאס דאס איז װיכטיק פאר דער ר־טעראטור-נעיטיכטע, — איך האב זיך טיט דער זאד נענטער פאראינטערעםירט. איך װיר דא טאקע טיט־ טיירן ײענן די רעײרטאטן פון ט״נע פאריטוננען. ווערכע האבן — איך יטטרייך עם אונטער — א טער רעפארטער״טן כאראקטעך ײי א ריטעראטור-פאחטערייטן, ראטיר ניין כםדך איר דעררויב טיר ־<יי יאנוצז ר״זענס רע- זוטע און פון דיזערבע פונקטז, ײאס דינען אים ארס פיירן קעגן רעװיזאנען. ארויםציעז אנדערע אויספירן: 1. ״עם איז ני׳טטא קייז אייז אויםנאבע פון די ״װייבערייטע קניפרעד״. ײו אעװיזאן זאר פינורירן ארם טחבר דאקענן ז״ועז פא- ראן אויםגאבעס, וײ עם װערט בפירו׳ט אננענעבז דער טהבר און רווקא י ט ײארטאז״. הי א פינקער׳טטייז, ײערבער איז נעײעז י׳עװיזאנם א נאענ- וזער םריינט איז ט׳טד םון פיר יארז, האט טיר דערצ״רט. אז טיט די ..װ״בערייטע קניפרעד״ האט טעז רעװיזאנעז עפעם נעהאיז אפ- נעטיז א . יטטיקר״ די קאטעדיע האט ע ט ע צ ע ר והי פינקעריטטיין נעדענקט נישט װערן ביים טחבר צונענניעט אוז ארויסנענעבז ואונוז׳זר ז״ז נאטעז אדער אז א נאטעזו אויר ד־ ה״ה נח און נחטיה פינקער״זטיין, די רעדאקמארז-ארויםנעבער םוז ..הייניי״. דערןיייי׳ז דאם זערבע איד האב אויד גערעדט טיט א נעײיםער עריזערער דא- י־ע װאם אעװיזאן איז בײ איר איז יטטוי נעװען א אערעך און אויך זי נעדענקט. אז רעװיזאז פרענט פאררייענעז וער האט נעקאנט נר׳ינזינד פארי׳ייענעז. ״נאכטאכן״ אוז דערצײלז — א ״זטריך ײאכ דערקרערט אפ׳טך פארויאם די ״װ״רערייטע קניפרעד״ זענעז אזוי סצעני׳ט) די ״װייבערייטע קניפרער״ א^ה זייז איינענע זאד און דאז — רעװיזאז אוז װאי׳טאז זענעז זיד כייטט נעױעז איננאנצז פרעטך אט האט דאר וואלטאז איבערנעזעציז רעװיזאנס . נדר יפתה״ אוים יידי׳ש. אנב, האט ער דאם נעטאריז אז רער דער- רייבעניש פון טהכך אין איינעם פון רעװיזאנס ברױו איז דא אז אויסררוק: ״הנײרה יטא װארטאז״ — ױאאטאיס נידעררזרעייזיקע ײאט רעװינזאז איז נעײעז באקאנט װי א רורבוים-פיינער אוז ארניז- *עכער טענט׳ט דאקעגז ביי װארטאנעז זעעז טיך אז ער האט אפ- יעטוז דעס זערבז רעװ־זאנעז א״נטאר א ״נײרה״, ײעז זיי ביידע זארז יוזטי־ז פאר א נעריכט, װא8ט דער ריכטער אננענוטע;. אז װאר־ טאז האט יטאנסז״ אפצוטו־ אויד א צװייטע עײרה .2. ״רויט די ידיעות פוז ׳ט, יטװערד׳טארך א־ן ״ה־ינט״, האט רעװיזאז נע׳טריבז די ״װייבערײטע קניפרעד״ ארום חאאן טיר האבז ׳טוין פאר דעם רכר-הפהות צײיי אויםנאבעם פון דער קאטעדיע״