Literarishe bleter · 1929-07-19 · 29 (19.7.1929) · p. Seite 570

^?יסעדז^די׳עע ב?סםסר נוס. 29 (272) ז״ס 570 7 אין ד י מ ע נ י ע מען :י־טכ אייס׳ :אי־ כײם ״ךיעי פון טעאמעי־ *בי-ײבט מען אן מיט צי:: אוװ־ א בויגן סא?יר: ד״יינט װעי־כ;ע״צפילמ ..דאס אין דאם״. א חוץ דע= זעגען :יאיאן כפעציעי־ע אזוי-גערופענע .,*עײיערס״. װעלסע יסי־ײען אויכ א*ן די;אסן ני״צט נאר זוען אזן זואס די ציופע *דפילט. נאי־ ::ױ פא— ־ד־-דענע גײעסן, ידיעות א א. װ. אט כרע־• איך אין א ־דטעטי נאג־ין א חויך, ־ײיכ־ב״ניקז ײדן מיכ הערע אויגן און גרויסע װײסע פרעמען. אלײן פון פאך א מעל־צרענער, רופן רופכ מען איס ״פוימען׳' והײסן הײסכ ער פנחס, נאר זינס ער נא׳לעפמיקם זיך אלס אויסיגרויער, חאכ מען איס זײן :אמען פא־צוינן פון?נתס אויף פוימען). גײם ער אין מימ גאס. •ככע־כ זיך אפ יעדע 15״0צ יבפאן, פארקנײציסם דעם יבםערי מיכ די;רויסע װײסע ניעמען צוס הימל און ׳בי־ײם מים א הײזעריקן קור נזה ה־יבון: ײדן! דער פיעפעקצ (סםאראסצע) הא־ז גענעמן א־עמען קזסען 5 א זײגעי אין ״סול אי׳־ז (ס־איז געװעזן די װאך פון די װאלו צי א •ײ*ר יעגירונג). הײנצ •צוילם די ײדײצע ציופע ״מאצקע גננ״ פון ־ב־מהנען, א אינצעיעסנע ־בפי-יעל... ז־סעניסם־סיגעס נעזפלאצנע פא־צאג גײצ אפ דער יוקס־אויצא נאך צ־בע־נאװיץ, סיפאיקויפם זיך קא־צן נײ מרדסי •בוסצע־!" גיאד גײצ פאייײ דעי קאמיקעי פון דע־ צרופע, װײזצ אוי־* אים אן דער *ברײער: אצ. אצ, גײם ער אויו״ אן אמת!"?וימען האצ װאז״בנע ״בםיקלעך. ער איז א מסוכגער לץ; ער צע־ דאנצ זיך א־ײן הארציק און ״בטעקצ דערנײ ארוים זײנע צװײ גרויסע פאדעי־בםע קרומע צײן. אין א צװ״צ •בצעצ־. ליפקאן, איז דע־ אויס- *ביײער א זקן, נלינד אוין״ נ״דע אװגן. גײצ עי אינעי דעי גאס, *בצונצ דעצ װעג מיצ א ־בצעקן, •בצע־צ זיך א? יעדע עצלענע מינום און *בי״צ נאד א ״בװיץ... די ײדײבע םױפע •בפי־יעלם א אינםערעכנע *בפי־יעי ״די װײסע *בייא־ע״ (•בקלאפןו מיצ געזאנג און צענץ... נײ יענקר קזינ א״ז דא חרי״ב פלײ־ב צו אנצ לעי א פונצ.. פון זונצאק אן גיים דץר אוי- צאמאניר :אך בריצ״באן מיצ וד״־סע געזעסז••• א א- ױ. אין א דריצ ״בצעצי. :אװאסעיעץ. א״ז דעי אויס״ב־ײעי :אך גא־ א ױנגע־מאן פון א יאי 17—18, זײער קלײן געװאקסן, צ־אגצ א היםל נ״ז אינע- די אויערן. װעלסעס עי צוצ ק״נמא־ :י״בצ אויס ״בײיען ״ברײצ עי נאי אין די קאיצע צעג, עי זאגם. אז אין די הײסע צעג װעצ ער ני״בצ אויס״ב־י״ען ווען מיגיצ איס אפי־ו םו״זנצ ־עי פא־ א״ין גע״ביײ. ער פאי־ענצפעיצ דאס דעימיצ װ>ןס די ניענענדע זון װיײקם ״ב־עסצ אדיף זײן קאפ אן האי דעי־פאר אנע־ אין די קילע צעג ־ד״־ע־צ עי זיך אױי,־ אוײ־ די ציעפיע־ פון װעדסן :ײבצ איז לזיעמי מיז *ב־ײצ מיט א הידסיק קולעסי: ״עולם! הײנצ *בפילםדי ײדי־בע צ־ופע ,ד־״ המונות פון א״ן כלה״ מ״צ א ־יסציקע מא״בין (דאצ צעאצע־ אין :אװי־ סזדעץ האצ אן אײגענעצ עיעקםײ-בן ב־אםאי, װעלבער נרענצ :י״בצ אלע מאי ייבציק׳ו, אנהײנן װעצ מען ד-״נצ ני״בצ *בפעםעי װי ח1 אװ:צ• װעד סיווי־, אז סיזאי זײן א זנא־, זאי קומעי פינקצ־עך!... צאמע־ אנץ־ מאנצ אים װע־ פון דעי םרופע א נאמערקונג, אז ע־ ״ב־יים :ײבצ גוצ אויס, און אז מװעצ דאס אויס־ביײעז אװעקגענן דעם קלעפער פון ד־ פ־א־אצז, ״בצע־צ ע־ זיך אװע־ אין א פאזע מיצ די הענצ אין די צא״בן, יאזם א־אפ דעס קאפ און הײנם אויכ די אויגן און זאגצ נזה הל״בון: װאס ־עדצ אײ. העי מײצצער. יענעי װעצ א״יך אויס־ביײען, װעם איר יה־וצין ני״בצ האנן קײן ״זנאר״״. איך װײס, װאס איך יעד... אז איך האנ אײך נעסטן אויסגע״ב־יגן, האנ איך אײך געגענן א זנאי: צא װאס־ ז־בע האצ אײ צו מיי? און װאס גײצ אײך אן״ װי אזוי איך *םרײ? אײ דאיפצ מיך :י״בצ לערנען, װי אזוי צו ״בײען... אז איך װעל א״ך אויס־ב־ײען, װעצ איר א־עמאל האנן זנארן, אז מ־װעצ פון אײך רײסן ־בציקער!... אצ יײ אזעלסע אומ״בצענדן *בפי־צ מען אין דעי רומעני״בעי פיא־ װינץ צעאצע־! דאך פילצ זיך דעי ײדייבעי אקטיא־ אין דער נעסא־א־ נע־ פ־איויגץ זײעי גוב, װײל דער עולס קומצ זײער גערן צו זעז א גוצן א־ציסצ מיט א גוםן רעפעיםואר. און דע־ מאםעריעלעד עיפאלג אי< אויך א געזיכערםער. איך נין אינעיצײגם, אז ניי א רעיעלער, געניצעי אנפירונג און געזונצעי איגאניזירונג, איז רומעניע א גוט א־צ פאי ײדי׳ב צעאצע־. ױני, 1929. י צ ה ק ק ד ע? ס ־ע ־/ ײדיש ט ע ז* ט ע ד די ־עצצע יא־ן האצ דאס ײדי״בע צעאטעי אין יומעניע געמאסצ זיך ענד־עך אױרגעזען, און די יעצצע סעזאנען אכגעהו״נן אנגאז״בי־ן א־ציא־ן־גאסצ־א־יא־; פון איע עקן װעיצ עו ז*ך אין ־אכד. װי ־ךצב, נא־אצאװ, מי״בא פי״בזאן,;עלי קעסמאן, אננא יאקונאװיצ־ב און ־עצצנס ־ידיא פאצאצרא צויאמען מים די נאקאנצע איציסצן מ*בה ליפמאן, יצהק ר־ע־ראן. :אצא־יא ־יפמאן א א סיאיז נדאי זיך אפצ־״בצעלן בקיצוי אוײ־ די גאסצ־א־ן פון יעדן נאזוכדע־ נן־צני נא־אצא״ האצ אנגעהוינן ז״נע גאסצ״בפילן אין נו־ קא־ע־בם מים א פ־־נעס יעפעיםראי: הינקעמאן. דעי פאםעי. די ג״סצעי• גאם פין נקמה. מאסוקע דזײ. אײפעיזוסם א. א. עי האם געהאם אגױיסן דאיאי־־בן עיפא־ג. דע־פא־ א־ע־ א ז״עי יב־עסםן. ניםע־ן מאםעײעלן ע־־פא־ג. אײ האנ אמא• נ״געװוינם נא־אםאװס א פא־יבםע־ונג א•ן נוקא־עיבם: ,,גאם פון נקמה״. און אין זא־ האנ איך אפגעצײלם 11 מענםיבן. אין קאסע איז געװען י*י׳'> ־עי <*><: גילדןו הסנסה... איך האנ זי־ *בםא־ק פא־ינםע־עסײם: אזא נאגאנםע־ א־םיסם, ווי נא־אםאװ, זא־ *בפי־ן פא• ל״דיקע הײזע־ אין דער י־עזידע;ץ־*בצז>ם נוקאיעיבם׳' האם ני׳בצ ־ינ קי־ן ד־אדאציצ־בנע זא=ן!"״. מי־בא פי״בזאן האצ דװקא יא געמאסצ גע״ג״פצ, דולינ צװײ טעמים: ע־יבצנס. װײ־ ע־ האצ זײנע גאסצ־א־ן אנגעהוינן אין קײבענעװ, וװ ער איז פ*ן ־אנג ־אקאכצ און נא־ינצ. און, צװײצנס, *בפילצ מי׳בא פײב־ זאן א הוץ ..ד־אמאצ־צ־בנע״. אויך ..קאמיציבנע״ זאסן. נע־י קעסמאן האצ געיבראגן דעס ..־עקאיד״. זי האצ אייע גאסצ־ ־א־ן אנגעהוינן אין נוקא־ע־בצ אין א געװײניעבן זומע־־גאיצן, און גאנצע ד־״ ״ד־ב־ס געיב-י־ם אײן פיעסע. ,,דאס הזנװ1" אןן אלע 90 פאי־ צ־געצ־־גן די א־ פמע־קזאמקײם פױי קא־א־אװא, װעלסע האם מיםגע־ *בפ־־ם אין דע־ פיעסע נא־ד :א־ נעלי קעסמאנס גאסם־א־ן האנז סײ אנגעהוינן אונזע־ע גאסם־א־ן אין נוקא־ע־בם מים דעי פאםאצקא. דװקא אין א נייעס, *בײנעם רײנעם צעאםע־, אין א זײע־ גוםע־ געגנם מים א ־ײנעם, פײנעס ־עפעי־ צוא־. אנע־• צום נאדויע־ן. האנן מײ;א־ אײן הודיב *בפי־*. פאיענדיקט א־נדע־ע גאסצ־א־ן אין נוקא־ע־בצ מיצ א דעפ־ציצ. אונזע־ אונצעינעמער, הי נ. זא־אצא־עװ, פ־עגצ מיך אדאי: ,.פאױואם קומצ ני״בצ דעי עוים צו אונזעיע פאייבצע־ונגען?" האב איך אים געענצפעיט קויץ: ,,זאל ־ידיא פאצאצקא אװעקװא־פן אי־ע ליצע־א־ייבע ד־אמאציציבנע פיעםעס, װעצ אײ מאבן גוצע געיבעפצן! ״ דיי זענען פון נוקא־ע־בצ געפאין אויש א םוױע אין דער געגנצ צ־אנצילװאניע. מײ האנן אויך פא־נ־אנדז־בעם אין דע־ יבצאצ א־אדיא מא־ע גױיס־װא־דײן) יאון גע־בפייצ דא־צ נײ לײדיקע הײזעי ־עדן מיר זי- אזוי אדו־ך דיםן ־עדאקצאי פון אן אדנגא־ײב־״ד״בע־ צ״צונג א־ן געװא־ם העין ז״ן מ״נונג. גים ע־ אונז צו דעיק־עי;: זעען ־זי העי־ דײע־םא־. פאהע־ װאה־ היעי די יאקונאװיםיב. האם זי געיבפײם א״ן •בציק ״גע־צ. לינע אונד ״באנדע״ און דע־נײ האצ זי געזונגען עצ *באקלצ זיך... יאסל, אוי אוי י*סל... װאהי דאס זא פיענציק, זא ־בײן... זא ע־האנן... אך װי גום עס װאהי... העין זי מי־ הע־ די־עקםאר, גינן זי או־ זא־סע פאה־ ־בםיקע, וועידען זי אוך גוםע גע־בעפםע מאנען... די ־ויםע האנען דאס זעה־ געינע . א פ״נע עצה פון א ״קו־צו־״־צ־עגע־ א ־עדאקצאי פון א צײםונג גאנץ אנדע־־ב איז אין דע־ נעסאיאנע־ פ־אװינץ. דעי עו־ם גײט ז״ע־ געין אין ײדײבן טעאצעי און דװקא צו זען א נעסע־ן איציסצ מיצ ־*. נעצעין יעפעיצוא־ (דע־ נעםא־אנעי עוים זענען מנינים אוין״ אצע־). אנע־, ליידעי. *בפירם דען דאיצ נײ זײעי •בי^עסצע נאדינגונ־ ן, הן מצד די צעאצעי־נםינים וקײן אניבצעכדיקע־ צעאצע־־ננין איז׳ א הוץ אין קי־בענעװ, אין גאנץ נעסא־אביע :י־בצ פא־אן), הן מצד די צענני־בע זײצ (אזעלבעס עקזיצצײצ גא־ני״בצ) אין הן מצד די אנפירונג גופא!... אצ, לכ־בל, האנ איך מיצגעמאסצ אין עצלעסע נעסאיאנע־ ־בצעצ־ יע־ אצ־װאס: די פאי־בצעלונגען װערן ני־בצ רעקלאמירט. קײן פלאקאצן קלעפצ