Literarishe bleter · 1929-07-19 · 29 (19.7.1929) · p. Seite 560

?יסעדיאדי׳סע 3?עסעד ב*ס. 29 (272) זײס 560 באקוטט זיך דאך אין דער אעצטער שורה דער םך-הכל, אז יאס בוך ״חר׳עיש און טענ״ איז א נײ בוך װענן א ײדישן בעצ-טלאכהיטן ׳טיכט, װאם ײי נאר ער האט צוזאטען טיט אלע אנדערע *טיכטן הארעפא׳טניקעם דערפילט אונטער זיך• א פעםטן עיואנאט״טן באדן און האט אננעהויבן פרעטענדירן אויוי פאאיטי׳עע רעכט, אזוי באלד האמ ער אויםנעטײאט פון זיך א ׳ערײבער, ער זאל אים פאר׳טטעלן פאר דער װעאט און זאא דערצײאן װענן זײן אײנן איבע: ״ עם איז דען אויך דער ײעאט עפעפ ביאכערם, װי הארבאר- נייועם? אדער ׳טכאדיקערסץ עם איז דאד אונזער חױנה״ אין רעם אינט די נײע געזעאשאפטאעכע באדײטוננ פון קיפ- גיםעס בוך ״חד׳שים און טענ״ אין דעם באײבט זי, ני׳שט נעקוקט דערויח װאס דאם בוך האט נאך חוץ דעם פיא אנדערע זײער;אענצנדיקע זײטן. טען קאן ני׳שט פאר׳שװײנן די זעאטענע פארבן, טיט ײעאכע קיפנ־ם גיט אינם קאפיטא ״טיטװאך, דאנער׳טטיק און פרײטיק״ רי ׳עוידערהאפטיקסטע פאנראם־ביאדעך ער גיט זײ ײי א פאאקם-דערצײאער ײי א טין אוקראיני׳טער ..קאבזאר״ און דערפאר טאכן זײ פיא ״ער אײנדרוק אײדער אאעראײ ״צער און צארנם״, ״צאטם״ און אאערא״ באזוננעכצן און באװײ- נעכצן, װאם זענען אויך דער זעאבער טעטע ביז קיפניםן אין דער ײדישער איטעראטור געיטריבן נעײאין. קיפניפ צאצקעט זיך דא נ״טט ער ־ערצײאט טיט אזא אויפריכטיקעך הארציקער פ׳טטות, אז ארום א־ם קאנעז זיך אוים׳טטעאן אי; נאה פ׳טוטע טעגט׳טן און הערן ער איז איצא״נם ״אעבאעך״ םײ צום ״׳טטיאן ײדן״, װאם ראנדאט טיט אויםבאהאאטענעם זאאץ. סײ צום ׳טטיאן פויער״, װאם יאקוטט איז די צ׳יטן פון פאנראם א נרװם נאוםטענייט צום יידנס פערך אוז דערפאר האט בײדז קײנער ני׳טט אנטפאעקט אזוי טיף, װי ער האט זײ אנטפאעקט אינם קאפיטא ״טיטװאך, דאנער׳טטיק און פרײטיק״ אונז דוב. פון קעפא נײט א רויך — טע ניט אפ א זאפאך רער ז׳טוראײא אויםן ברונעם הויבט זיך און אאזט זיך אראפ הויך טיט א זטרא. און דאם װאםער אויפט, אויפט בארנ אראפ א׳בער דער אאנגעד קארעטע, װי דער׳טראקן פון דער פאוצ׳טדיקער היטא-׳ט״ן נאך אײדער עפעס פאראויפט, פאראויפט זי גאײך צוריק אין טונקא- קײט — צום קעםא אין בויך ארײן״ ״בײם אאטן פעםער זאטנען איז ־ער טדוקענער װאר׳טטאט אין ׳טטוב אוי־ז װוינען האט ער צװײ אאקעראעך טיט די פענפטער צו קא׳טע;, און די קיך... אין קיך או׳פן אײװן טריקענען זיך אפט גע׳טװארצטע ױכטן, נאר א ׳טטאא םטעז׳טקערע. װאם צװישן אויװן אין צװישן רער ײאנט טיט רער פאאיצע-״טאפקע, פירט אין צװ״טן אאקערא״ הארבארעפ קװעאן אן פון פר״״ער קארע. ײעז זי טריקנט זיד אין הוי״ פרי׳טע קארע ׳טטעקט זײ בעבער פון אעקעך טרוקענע טעא — בעםער פון געבראטנפ און דז״טענעבץ — בעפער פון עפיי- ײײז״ ״טען טראנט קארען װער טיט א ׳טטדיק, װער טיט א האנטוך און װער גא־ טיט רי הענטן אוטעטום טראגט טען זי; א-ן הויז. אינטערן קעםא ארונטעך אין שטאא ארײן צו רי בהטות, צום פערד און אונטערן ׳טאפע — טע דאר״ ארויםראטעװען די קארע פ־נם רענן״. אין ערנעץ רעדט קיפנ׳ם ני׳טט טיט אזא פאטאם, אין ער- נעץ צע׳טפיאן זיך ני׳טט אין אים אזוי ׳טטארק די ״געבאיט;״, װי, אז ער רעדט װענן דער הארבאדניע און װענן דער אויםנעארבעטער םעא, אין װעאכער טען דאחי נאך אויםפי׳איויח אן ארערא. רא בא־ קוטט ער טיטאטאא אן א״נן א׳טון. ײאם איז ײײט ני׳טט נעראטז אינם א׳טון פון זיין רבין — ׳טאום-עאיכטען. רא איז ער עכט. ני״טט נעפארבט, אינאניש און זאפטיק—אך װי זאפטיקן און ־וי ער היט זיך ני׳טט, װי ער פאײפט זיך ני׳טט צו פארקעדעװען יעדע נע״טעע- נישט צוריק צ־ם ױננן פארפאאק, צו פאניאטען און צו קאזיר־ זירקא;, ד״ד ס.?7 ײ כ ע ד ס /?7 זן ד ש ע עדװין פיםקאטאד אדיפן שײד־װעג טארם רעז׳שיםערי׳טע פעיקײטן. װער עם האט נעזעז א״נע זיי עיז- אעכע או־פפירונגעז זײנע, פאר דעם איז קײז ספק נישמ, אז פיס- קאטאר איז א״נער פוז רי טאאענטירםטע אוז אינטערעכאני׳יזי׳ע ר׳זז׳טיהערז בײ הײנטיקז טאג, ער באהער־טט אויסנעצײכנט די בינע, עי־ פיאט-אויס יעדן סצעני׳טן טאטענט ט־ט באװענוננ, ער האמ אז א ׳ט׳עור א־יגפאאז. װ־ אזוי די אויפפירוינ צו באאעבז אוז אקיז־- װ־רז ער האט פײנט דעם יטאבאאו, זורט נײע טענאעכקײטן פון םצעני׳טער װירקוננ צואיב דעם האמ ער אר״ננעצויגז דעם פיאם. נ־״טט פארייודנדיק אים טעכאני׳ט טיטן טעאטעך נאר פרײונדיק צו נעפינעז א טיפערן צוזאטעגהאנג דאס װיכטיקסטע איז אבער זייז פר־נצ־פיעאע ׳טטעאוננ. זײן טעאטראאעד אנ־-טאטין. ער זעט איז טעאטער א כאי-זיז םון פאאי- טי׳טז קאט׳5 אוז טיט יעדער אויפפירונג ז״נער איז ער אויסז צו װירקז דערציערי׳ט איז פאא־טי׳טן זין, אין יענער פאאיטי׳טער ריכ- טונג. צו ײעאכער ער רעכנט זיך אין דער קאטוניםטי׳טעך ער איז וי׳טט נעבאיבן יטט״ז בײ דער באוױער טעארעטייטער פארטואירוננ. ער האט זי אויך גענוטעז פראקטי׳ט אדורכפירן און דא האט ער זיך אננע׳טטויםן אויך נרויפע, ני׳טמ-פארױםנעזעענע ׳טװעריקײטז, װאס האבז אין רעזואמאט דערפירט צו א האאב-טיאיאניקז באנקראט פון זײן אײנענער אונטערנעטונג שוין נאר א־יז אײנציקן םעזאז כא-זטז פיפקאטאר האט אויפנעפירט פיעםעם אין פרעטדע טעאטערן, איז ער פוז צײט-צו-צײט נעװעז געצװוננען דורד דער די- רעקציע אדער פארװאאטוננ צו צויטעז זייז פאא־מי׳טן טעטפערא- ט״נמ ־אקענן האט אים די נע׳טעפטאעכע זײט ני׳טט אינטערעםירט אזו־ װ• ר• אויפפירוננען זײנע האבן נעהאט ני׳טט קיין קאענערז און אטאא אפ־או א גרעסערן ערפאאנ פוז אנדערע פיעסעם אין יענע טעאטערן — האט טען זיך ני׳טט נערעכנט א־בעריק טיט די הוצאות. א־ן די ער׳טטע פאר חר׳טים פון טעאטער-םעזאן—8י.־י!1. װען ערװין פיםקאטאר האט ארויכגעבדאכט אין ז־ין ״טעאטער אם נאי׳ענדארה-פאאץ־• עטאעכע אויפפירוננען טיט ערפאאנ, איז דער נאטען ז־ינער טפורםם געװארן אויך אין או־םאאנך אין ר־ טעאטע־- קרײזן זענען ׳טוין פריער באקאנט געװען זײנע ררײםטע אויפפ־- רוננען אין בעראינער טאוכה-טעאטער ךט״אערם ״רו־בער״ ׳אוז אין רע־ בעראינער ״פאאקם-בינע•־ גארקיס ״אויפן אפגרונט״ און ײעאקם .,יטטורם א־בער נאטאאנד־־ן. א־ן ד־ ברײטערע קרי־זן א־ן ר־־ט׳ט- אאנד א־ז זײן נאטען ארײננעדרוננען א ראנק רעם ׳טאדפן סכסוך ײאם ער האט נעהאט טיט רער פארײאאטוננ פון ד׳ער ״פאאקם-בינע״ צואיב ד• צ־-בואטע פאאיטי׳טע טענרענצן פון ז־־נע או־פפירונגען. דער דאזיקער םכםוך איז גאר ניך פון רעם פארײאאטוננס-צ־טער נעװארן ארו־םנעטראגן א־ן נאם און האט נעפונעז א ״טטארקן אפ- קאאננ א־ן רער גאנצע־ פרעםע. בפרט יענער טײא פון רער נרוים- ׳טטאטישער פרעכע, װאם איז אהוט אויה םענסאציעם, האט א־ן ענין-פיםקאטא־ נעפונען א ראנקבא־ע טעטע פא־ ״קאטשקעם״. עם איז ק״ן ספק ני׳ט־ט, אז א טײא פון ז״ן פרםום האט פ־םקאטאר צו פארדאנקען אט ־ענער פרעםע. א היפ׳טן האק האי• או־ך דער אוט׳טטערבאעכעי■ ײירנעראעכער םנאב, ־ואם ־אנט זיד ־טטענדיק נאד דער פאטע אעצמעך טאדי׳טםטער זאך פון װאנען ז־ זאא נישט קוטען ביי פ־םקאטארן האט א־ם נאך םפעצ־עא א־טפא- נירט רי ררײפמק־יט, טיט ײעאכער טען האט א־ם נע׳טפינז א־ן פנ־ם אר־־ן. פון ׳טטענריק אן אעכצט רער םנאב נאך אזעאכע טינ• עטאציעס רעכנט טען אבער אפ ר־ ראזיקע באנאײט-רעריט־־נוננ פון ענין-פ־כקאטאך באײבט נאך גענונ א־בעריק, עם זא,* קאנען פאד- א־נטערעם־רן א״ך רעם ערנםטן טעאטער-פרײנט. קודם-כא פ־םקא-