Literarishe bleter · 1929-07-19 · 29 (19.7.1929) · p. Seite 559

זײם 559 י ■;׳ל 29 (272)* 9 י זיך םפעציעא אױ־ז צו ׳;!טערן דעם ״ארפאאק זיך טעםשן ד־ט די נעזער אגב, כדי צו טטערן דעם פארפאאק, טאכן זײ ׳עוין דדױויייל אויך יידיעע פאנראטען, ׳עאאגן זיך יעוין אין אײנװעגס טיט באא׳עע■ װיקעס... און טוען בכאא אזעאכע זאב;, פון װערכע כײפ פא־פאאק קאן פיאצן די נאא. דער ױננערטאן האט אביאו אטאא א גוטן װיאן צו העאפן ד■ פאנראטירטע הייטאאזע, נאר דאם ױננע װײבא װיא בעםער, ער זאא באײבן אין דערהײב א.; זיך ~עסטן .עז דער ױננערטאן דערצײאט ײענן זיך, אז עי איז אן אררעטער, נאר. אז איר װעט אים ני׳עט נאו־ב;, װעט טען אײך דערפא־ אוי־י יענער װעאט געװים ני־עט ׳םטײם;, װײא אין זײן נאנצן בזזנעטען זיך, אין ז״ן נאנצן קוק און רעאנירן אויפ די נעיםעענייען איז נייטטא אפיאו קײן זכר פון קײן ארבעטע־ אין או״ו—►יוזיו דער ױנ־ערטאן דערצייאט אײך, אז אין ׳כטעטערע אין די הארבאיניעב זזרבעטן ציזאטען ט־ט אים נאך אנרערע ײדייםע א־בעטער נאר ארע אי אײם- נאם זענען זײ עפעם טאדנע פארצײטיקע, ײאם פאםן זיך א־״ן א־ן אן א־דיאיע פין בניטין היםאיים־ם צײט;. זײ װאאטן גייער נע■ ראיפט קנעטן פא־ פםח די ״ט״רע״ א״־ טצות, איידער זזויםא־■ בעטן אעדעד ״א״נטאר טוט ז־םר רער ריטװאק א קוק זיך אום. צי קײנער פו; די בער-הבתים דר״ט זיך רא נייעט ארים אין הוי־6 אין טוט א זאנ פון ז״ן נרו־ער, א־םיקער בארד — איר פא־יכטײט, הכ־ה און רער נרויער חבם טיט ר־ איםיקע ברעטען יע״נען בײ א־ם פון א נעראנק, — אט, זאנט ער. האט איר ב״ פ״יעקען פינפ תינדער און בײ ח״טען פינ:* קינדער פי״םקעם עאטערע ױננ־עד זיצן אין קיעװ אין נוטע ״קאטנאטעם״. ז״ ׳םטודירן און ה״טם א־ז בײ דעם ערטערן אזא נוטער ק;זפ. און ער האט א־ם אפגעגעבן צו ער? יאר פאר א יעוסטער!.. אױ־ װ״םט ײאם׳.׳ א־ר האט אקאריטט נעזע;, וו■ טען האט אייםנעבויט ײ־ יםטאר פי; פ־־יעקעם בהטה ױעג;־. זאר א־ך קרענק;, או־ב בײ;•יה האט ט־־ן װ־־ב אזא ״־איעקאיע ׳, װ־ ב״ א־ם ז־־ן בהטה״. ״או; ד־ פאי־גר־ײערטע הא־אװע הענט — א־; א־־נ־;ר הארט ער דעם האיז פ־; קארעך א־ז ט־ט דעי צװ־־טע־ נעטט •׳־ אראפ א יעט־קר טעזדרע פו; בא-ד — כא־- א־; ר־ ברעטען זענע; ב״ א־ם פא־קרוטט ער ױא־ט: זארן ה־ ־וננעי־־ט ענטפערן. ער ו אט ־אך ע־יטט־ א־ו־םנעזאנט א גע־אני .״ א־ז ־ו־ נעפערט א־־ך א נע־אני פי; א ־־־־״״•; ארביזטער א־; >>ל#>1■-.׳ זעט ער נ־יטט א־־ם װ־ םענהעי־י פ־ז ״ינ־ט־ז הרזר״ע״ , װעטעז ראם װ־־ב האט אנ־דעי־געזעצט יעי־ר; קארטאפי־עם•.׳ ױ־ ר־כט־ק א־; ק־נםטרעי־״״־ אזעיכע פ־גורן זענען א־נם כוך נ־יטט נענער.;, בי־־ב; ז״ האך װ־ א ר־־נע ״םיא־־עיטנע־ אננערעננה־יט״ עם ײאיט אבער נעה־־ם; ׳אונטע־יטאצ; ײ־ װערט פ־; אט העם זערט;-טארענטפי־רן בוך, װע; טעז זאי ז־ך יא אפיעטערן אי; נ־יטט באטערקן די נ״ע, צאפיר־ק-פר־־־״־ע טענע־ ־ואם ק־פנ־ם האט ראך א־ן רער ײד־יטער ר־טע־אטו־ א־־־ננעב־אבט ־־ ראז־קע נ־־ע טענע־ אנטפרעקן ז־ך דװקא ־אן. װע; ק־פנ־ם טוז צ־טרעטן צ־ כאטאי; אזעאכע געיעטארטן או; בירדער פא־ ־ועיכע ר־ פי־־ערד־הע ״־.׳־״־ע ׳טרײבעי־ צוזאטע; ט־ט זי־ן ר־בםט; דב־; ׳ער־ם-ער־כם האכ־ א־ם ק־־ן ירו״״יה נ־יטטי א־בעינעיאזט ק־פנ־כ ׳־״־טאטט פ־נם ײדי״״ין בעי-טיאכה ער א־ז או־םנע- װאקסן א־; דער יער-טיאבה־עער םב־בי, או; יע־־יער א־ז זײן •־״־טים א־ן ע׳־נעץ נ־יעט אז״ יםטאי־ק א־ן זעיבםט״״־טענר־יי װ־ בעת ער ג־ט אט ד־ םב־בה ״די ב־טן טי־־ב; ז־ך דרײ טאר א טאנ. ה־ זאיעם ר־־נךז־ך א־בער איע טאנ רא פאגעװעט טע; א״•־ יאז; א־ן ױב אר״;. רא ייאקירט טע; או; טע פארטיקט א־־ם םה־־ה פא־ט־עם ט־ט פאי- ט־עם באנענענע; ז־ך אטאי א־; טרוקענעם װאר״״־טאט. אטאי א־; נ־אם;״. ר־ זענען פץ הרר ארו־ם. נ־־ען ד־ צ״״טע-אהץ א־״;. און ט־ט יעדער פעי באזונדער יערנט טען אפ ־־ םהרה ב־ז; םו־־: טע; פארפעיט נ״י״־ט, טען פאי־נעםט נ״־״־ט אזו־ פ־י טאא ט־טן טופאק אזו־ פיי טאי ט־ט דער קאםע, ט־ט; פאי־ז אץ עריטט או־פן ט־״״־ צענעטט טען ז״ ד־ ב״נרעיעך ט־טץ העפי און בראטער-א־־זן״ ״נאטם נ־םיעך -- זאגט אונזער ׳־״יבנה - א־ז נ־־עט א־בער- צוקנאקן: טען נעטט אר״ן א רו־ע, טרוקענע פעי און טע; טויםט־רט ױ אזוי יאננ, ב־ז זי טויג א״־5 נוט;, װ־־ב; ׳טוכױאדג״ ״פץ ׳־״יאפע הערט ז־ך ארע טאר א טאפקען אוי־ איץ ארט, א טאפקען א״נם נאך א״נם טיט א םקר־פ . דאס קצאפט טען בײ נעװוינט א־ן אונזער פארפאיקי״״ץ צ־טער. פארװאס דען נײםט? ט־ר זענען דאך א פארפאיק, א־ך און זי״... די שפראך יטטאטט פון ׳םיום-עייכטם ״•עיר הם־רים״. ״טיין טאטע האט פץ טײנעטװענן א נאנין צעטי טיט הרטה־ אידער: ער האמ ט־ך נ״עט נעדארפט יערנע;, ער האט ני״״יט נע- הארפט צאין דעם טיטד נעיט פאר טיר״. — ״אז טע האט א נארייען זון — זאנט ער — איז או־ב ער קאן ז־ננען, װ־יס טען אין דער אנדעדער ״״־טוב, אז ער א־ז א נאי־; אויב ער קאן ״״־פיין, ײייס דע; א־ן דער אנדערער גאם... און אויב ער קאן ״״•רײב;, װי־ס טען א־ן דער צענטער ״״־טאט, אז ער א־ז א נאר״. טיט רער זעיבער יםפראך האט זיך נעקענט אויםטענה; טאטי פ־־ם• העם חונס ״״•װענערין ברכה און אפייו טנהם-טענדים ־םװינער ד־ •־״־פראך האט נעטוזט גענוטען װערן ב״ •־״•יום-עי־כטען. פארװאם? אי־נפאך װײי דער נאנצער א־דעאיאני״״־ער צונאננ ־צו קאםר־יעװקער װייטיקן פון 1019 איז פונקט דער זעיכער. ־ואם ד• א־רעאיאנ־ע אי1 דער צונאננ פון ׳םיופ-עייכטע; צו קאםר־יעװקער ריות פון בערך סויאן. איז א־־נטאי, צוייב װאם זוב; א; אנדער יכפי־אך. און צײייטנם א־ז נאך א פראגע, צ־ ״זוכן״ ײעט הא הערפ;. װײי א־דעאראניע טיט איר ־עפראך איז נ־״״־ט װײניקער נעבונד;, װי דער פי״״״י־קער טײא פון א ׳עיידקרעט טיט איר פעראטוטעינעם דעק. עם איז פון אי־ן זײט א גבורה צו רעדן א־ן 1)191 אוי־־ רער יםפראך, ײאס ׳םיום-עייכם האט גערעדט אץ וו9א1 און נ״םט זיין באנאר ואיע, װאס האבן ביז קיפניפן עם נעפרװוט טון, זענען דורכ- נעפארןן, און עס איז פון דער אנדערער ז״ט א גרויסע ״״־װאכקי־ט פאײ א ױנגן װאנ־קן טאראנט פון 1919—■ןס(>1 ני״״־ט האבן ק״ן אנ־ דערן א־דעאראנ־״״ין צינאננ צו א יםטעטי װי דער א־דעאראנ־״״־ע־ צו־ נאננ פון ׳םיום-עריבטען אין ססאו. א־ן טאקע רא ר־נט ד־ ם־בה. פאױואם ״קיפנ־םעם .םר־אװעיענע״ טוז האב; א פ־ר ערנער ר־טערא- ר־יע טזי, איידער ••״•רום-עריבטס קאםר־רעװקע: קאסר־רעװקע האט ז־ך באקוטען א םינטעט״םע. װ־־ר אץ דער א—עאראנ־ע, ט־ט װער־ כער ״״־רום־עריבם א־ז צ• איד צונענאננע;, האט ז־ך אױ־םנעװ־זן די א־דעאראג־ע פון א־ר דרותה־קער צ״ט. און ״סראװעיענע״ טוז פארברײבן א ראקאיע. װײר א־נם אידעאיאג״ם; צונאננ צ־ א־ר א־צט, אין אונזער רעו־ארוצ־אנערער צ־־ט, האט ז־ך א־״םנעװ־ז־ נ־״״־ט טער, װי דיותד־קעד צ־גאננ פון ־או־טאר ארזא, אונז א־ז צונעקוטען זי־ער א טארענטפור בוך, װאם וועט ברײבן אץ דער ר־טעראטור. ט־־רײײז קאסר־רעוודיק-א־זאר־רט: רי קינסטיערי״״־ע ז״ט פון אט דעם בוך—װ• גרויס זי א־ז—נא־ אז טעז ײעט צוטרעטן ז־ צו כאטראכטן. װעט טען דאם טוזן ט־ן ביו־ז פונם ׳עטאנ־פונקט. פון א־נעײ״ניקםטער קאסרירעװקעד־קער פראפאי־צ־ע — טעז ו־־יט דערביי טוזן אפייער פאי־נעס;, אז עי־געיל װ־־ט אױם דעם געים־י־עי־ט־; ׳־״־טעטערע , םיא־־ע״״־נע״ זענע; פא־־אן באנע; און בי״בן בײ דער הנהה, אז ״טיט םיאו־ע״״ינע ענד־קט־ זיך די װעיט״. א־ן די פאנראם-־א־ז פון?יוסו—1919 האבן אינם ״״יטעטעאע םראװעיםנע ױנג התונה נעהאט א ױננערטאן טיט א טײדי התונה נעהאט בפירו״״־ טיט א ה״םנה הנאה צו האבן וױפ־י עם װעט אץ זי־ ארי־ן פון ז־יעי־ אײנענעם ױננ-פא־פארק־יעז ײעאטי פונקט ט־ט דער זערבער היעגה האט ראס זעיבע פארפאיק געקאנט התונה האב; צוריק ט־ט א ״״■אק יאר;, אהער ראטיר זאנ;, װען איר װ־רט אפ־י־ אץ ה־ צי־טז פון הורבן בית יענ־ ט־ט א־־ן װארט־ — א יע־ר- הים־ר־טד־ק פארפארק, װאס האט ׳־״־טארק איי דעם באזונדעד; איקער, װו טען קאן אויםבאהארטענערהײט אנדר״ע; א־ינער דעם צװײטן די אויערן און איבערטעסט;, ב״ װעטען איז די נאז א רענ- נערע און אז טע; האט י־ב ־אם ײ״ב. האט טען אויך איב אירע הרובים — באװײזט זיך א טאטע בא־טיע־ק. װאס איז ״אונזער ב״דנס בטותפותד־קע טאטע״. און נ״עט נא־ די קױבים באקוטט טעי ייב, נאד אפיאו דעם בעי-הבית, בײ ײעטען טען וװ־נט אין •־״־כנות — ״א נעזונט זאי ער זיי;״, א־ן אפייו די יםװארצע בהט־ װאס טען קויפט זיך אױסצוצאי;. און אפ־רו האם נאנצע ׳עטעטעיע, ״א נעזונט זאא עם זײן״. טרעפט זיך אבעי אן אניעיקעני״״׳. אין געננט באװײזן זיך די באנדיט; קאזירזידקא און סאקאאאװפקי, באװײזן