Literarishe bleter · 1929-07-12 · 28 (12.7.1929) · p. Seite 541

ליעעדיעדיישע ב?עם?נר נ)ם. 28 (271) * 54/ טואיציע און ׳טאפוננם־כוח פו; טחבר האט איר נ־יטט ״ורא, אז אץ די גרויסע מאגיפעסטאציע פאר ײדיש אײ װיל קודענריק; •אר װעט איר האב; ישװעריק״טן דצד דער צענזווץ■ דאט יידיידע װין געדענקט •דזין ראנג :יידצ אזא ׳ום־שובדיקן טאו. ווי עע איז געװע; זונטי־, דעם ווזז־טן ױני. דעי א:דע:ק פד; דעע טאג וועט פארייייין יאנג אין זניון. אויענוצנדיק דאס אנקונלען פון דער יידי-ע- דעדעגאצ־ע צו < פען־קאנגיעם, ראט דעי קבדת־פנים־קאפיטעפ, װא= וזאט זיך ארגאניזיר:: אין װין, איינגעארדנט א סאטינע דעבוד די ײדיזזע •דרײיער, וואט זע■ נען געקודען קײן װין. די בידענזן גופ פייבוארגן זענען אדע געװען אויב- פאיקויפט, און הונדערטער טענטיטן, װעדבע האבן געװאדט זײן אויפן פײטאיגן, האין קיין בידעטן :׳•טט געקראגן. דעי זאד פון דעט קאטעי־ ־.פ —טעאטע־ איז געװען געפאקט. טהאט געט־אפן דאיט דאט טענטטע פרן ײדי־ז װין דעט פײטא־גן ראט געעפנט אין :אטען פון אויפנאט־קאט־טדט דע־נא־ האט זיטן יייזען געיעדט טיט ג־ויט פאטאט .װעגן דעײ ייה•״: ־.א־יטן א אדיפט: אדיפן א פײא: ײדי״ד־באװעגונג, װעגן דעס שויעי־ן קאד־*, װאס סיקומצ אויס צי פי~ז פאי דעיי ײדי״גע• שול, •פאײ דעם ײדישן טעאמעי־. :ער האי־אװיץ האמ געדײענט א סעיײע דידעי־ ,.פי־עמדע י־ד;", פרן ,,דאס פוך םרן ערד״, װאס האמ געהאצ י,־: עודש עי־פא-ג. נאך ד״י פויזע האצ :המן מײזיד גערא״צן א דעגגעײן רעזע־יאמ איבעיי דעי־ ײדײצעי־ דימעי־אמור פאי די ײעצטע :אך־מדהמה־יארן אין א״ע י־ענדעי־. ער האט זיך אפגע־דטע״מ אויך די :*אי״נ• י*ע:ע י־אנד־דימע־, יאטוין אין אנגעװיזן אוי־* דעד װעג. װאס די ײדי״דע יייטע־־אטו• דאנצ אדוי־ך. דעם ייעפע־־אט האט דע־־ ערדז אויסכעױע־ט מ ב;װיס ײע־ן״ און א הודאי־עסקע ,,גא־־נײצד״. די בײדע זאפן זענען געדײענמ גע־ װאי־ן בײ אן אודאויפהערדעבן און איץ־שדײגנדיקן געדעכנגעי־ פון דעס גאנצן עילס. די אדע י־עדעס און י־עצימאציעס זענען באגדײמ געװאי־ן פרן דעס פו־געפאקסן זא־ דיס הײסע, •אנג־דויעינדיקע א^אדיטמענטן ׳דן די געקא: צעגאן קן דעס פיידא' אונסעי־ן איז אי א אזא פײנעי־ אין ווי ןײחי•״ אןי־ז א ־ן גע^רא דײס־פ־־י ־אס ן״״ה*. ארן יא־ זינגעי*, צו גייסס אוי? די באגייסרנגען און י־עדעס האבן געענספעיס דיס הײסע רעדעס נהדן מײזיל און זימן רייזען. װעדבע האבן גערעדס ררעגן דעי יא־־ע פרן ײדיש ארן יידי״צעיי ייסע־אסוי• אין יידישן דעבן און רועגן ךײל פאי־װאר־־אזסקײס פון ײדי״ס אין װין. די י־עדעס פון םײזיד אין רײזען האין געסראפן אין סאדע פינסי־ ארײן. סיאיז געװען א דין בא־ שודדיקונגס־אקס קעגן דער ײדישעי אינסעדיגענץ אין רוין, און א ױי־ צו אקסיװער קודסוי־־א־־יעס אין א געהויבענעי, הא־־ציקער ־ססימרנג איז דען זיך צעגאנגען פון דעס יאנקעס, ררערבן דיװעס •אנג געדענקען. װ י* ,< י £ י ס ק א ט א ר: איך נלויב נ״טט, אז דע; זאר א־; די טאפ- נעבנדיקע קרייזן זיי; אזוי נאר״ט, דװקא אויפ; קיהטור-פראנט ארויםצורוםן בויט ברוטארע בויטאע; א קאבו־ װאס װאלט נייטט נאר דעס פראאעטאריאט. נאר אויך אאע פרייהייטרעכע עאעטענט; נעבראכט אי; א יעארפער סתירה צו רער טאוכה או; װאאט גע־ יטאפ; א דויערנדיקע, אאץ-סיפערע, פאאיטייצע באאובורייקונג א י ה ע ר' נ נ: אבער ד• צענזור טאריעירט. רװקא דעד עי־ פאמ פון אקטועאן טעאטער האט נעװעקט רי קענז־כוחות. נארס אייך נ״עט; די צענזור איז נייטט אויס; צו באיעיצ; די ביארארייע- קייט ארער צו פארװער; ד• אויםנעראסנקייט. עם א־ז א קאכיה פאר ביאבט, טע; וזיר זיך יעאפ; א; אינסטרוטענט, צו רעגואיר; ראס טעאטער און ביאכ; עם אפהענגיק. דעריבער אװעק בייט דער טעא- טער-צענזור, אויך טיט רער פאריערייערטער,׳ איינצייטיק בייט ד• רעדזקציעס פזן די נרװסע נאזיעעס ־אי־ טע; פו; ־אס נ״ דיענוי־ד; די פדאגע פיז קאנצעס־עס. ד• קאנצעסיע קאן אויך זי•; א טי; צענ־ זור, א טרוקענע צענזוד א רדוק-דיטר. צו רעדװייטער; פו; טעא- טער ביענט״ע;, פאאיט״ע אדער קינסטאערייע נייעט כיע־ע פיפקאטאר: װאס איר זאגטי. איז פואקוס ריבט־ק, א״ב איר זענט אויס; נעזונט צו טאכ; רעס פירנעראעבל טעאטער-אפאראט, אבער פאר א טעאײעך װאס איז אויט זיי; ציר געװענדעט קעגז רער ביאביענטאאער פאדס פו; דער געזעאיעאפט, הוידט זיך אן רער טדאניעער קאנפאיקט א*ז בואבוענט, װע; עס װערט בבאר אױעקנע־ יטטעאט פניפ אא פניס טיט די עקאנאבי״עע באדיננונגע; פו; רער היינטיקער צ״ט נעזונט טאכן אזא טעאטער איז ביענאעד נאר רא;, ,װעז עס װעט אויסנעטראנ; װערן פו; א פובאיקוס, װאס איז בויט איס פאי־בונד; רורך רעס ײערט-באנעס, ך ה פון ד• ארבעטנדיקע טאס;. ראס דאזיקע פובאיקוס איז אבער — װי עס ײייזט זיך ריי- דעך יסטענדיק פונדאסנ״ — ה״נטיק; טאנ עראנאב־״ס נאך צ• ״סוואך. א י ה ע ר י נ ג• קוביט אויס, אז רער פאקטאך װאס בא- יסטיביס די נ״סטיקע האאטוננ פו; ה״נטיק; טעאטעך איז רי קויה- קראפט פו; צאאנדיק; פובאיקוס. אבית, ד• פארינטערעסירונג בו־טן טעאטעד איז װידער אויסערנעװיינרעך נרוים. ריזיקע ארנאניזא- ציעס פו; פובי׳יקוס. טיט הונדערטער טויזנטער בויטנאירער זענעל יעב; דער ״פארקם-בינע״*) דװקא אי; די אעצטע צעז יאר אנט- יסטאנע;. טע; ראי־ אבער נ״סט איבעריסאצ; דאס ראזיקע אנזאבי- אעז פון פובאיקוס. בוען רארך זיך נ״סט צופדידניסטער; או; אר״ס- רריננעז דערפו;, אז ראס טעאטער אװ װידער נעװארן א ג״סטיקע טאכט. א נ״פטיקע טאכט איז ראס טעאטער נאר ראז. װעז עס פאריסװ״נט נ״סט די וויכטיקסטע פראבאעטע;, װען עס נעטיי ׳סטעאונג צו דער צ״ט. װי דאס טעאטער האט געטון אץ אייע גרוי- סע עפאכעס פיסקאטאך א ג״סטיקע טאכט? א טאכט-פאקסאר קא; דאס טעאטער נאר ראז ז״ז, זזעז די ציא; ז״נע זענעז;עזעריסאפט- פירנריקע אזעאבע ציאן האט יסויז נ״סס דער צאאנדיקער יסיפט פו; הינטיק; פויריקוס, או; ער קא; דעריב^ר נ״סט האפן זיי; טעאטעך אזעאכע ציא; האט נאר נאד דאס טענדענץ־טעאטעך װאס איז איז אנהויב פון איצטיקז ״סטועכ אנאאיזירט געװאד;. ײי װייט ־אס בירנעראעבע טעאטער איז אויפנעײאכט צו א בטו־רעב;. פא־דאנקטי דר ראס קודס-כר דער קאטפער־א״נ־ספדיצוננ. ײאס עס האט בארו- ״ע; רורכז פאאיט״סז טעאטעך אאטיר אאזן ראס פארױיירונג-טעא- טער ײענעטיר; איז יסאטז דער ײענ צו דער נרויסער רדאטע, ציס גרויסז קואטור-טעאטעך צו די נרויסע קינםטרער״סע פארטעז בכאר. נ״ט באויז איבער דעס געראננא טיט די נרויסע פאריט״ס-עקאנא- ט״סע פראברעטעז, יענעס געראננא ײאס פירט צו דער איבערקע- רענ״ס פון אאע פארהערטנ״ס; צוו״ס; טענטיס א״ וועאט.;א־ *) די עלטבטע ארן מעבטינובטע דייטשע איגאניזאצי טעד־באזרנער פרן כאציאליכטײדע און י־אדיקאדע עדעמענטן