Literarishe bleter · 1929-06-05 · 27 (5.6.1929) · p. Seite 530

ל ססר))1דסוס 3? 10021 012. 27 (270) * 530 *> א צװײטע ײדענע האט דערבײ באםערקט; ״וװיא צו מיין םאטע, װאס םען האט זי איבערהויפט ני׳שט חו׳שד נעװען״. בקיצור; עם ה^*ט זיך עפעם באװיזן אופן קיטערארי׳ען הימא אין גאאיציע. צי זענען עס ׳םװאאבן, אדער נאר קראען? די צ״מ װעט עם אויפקלערן. ם׳םוגעים קינסטלער און קינםטאער מ׳טוגעים םוף פון ז. 522 פערטן ׳טיכור, זײ האבן פון זײנעטװענן געהאלטן לײװנט און פארבן. פאר א פאע׳טא װײן, װ$ס ער הזןוט אויםן ארט אויסנעלײדיקט, האט ער געמאאט, זײער ׳ענעא, עפעם א פ״זאזש, און אויף אזא אופן זע־ נען צונויפנע׳טטעאט געװארן נאנצע קאאעקציעס, װאם האבן בא- יטײנט די װענט פון די באעײדענע ׳טענקען. און אצינד האבן די דאזיקע ביאדער גאר קײן פרײז ני׳טט, זײ זענען אפ׳טר דאם בעםטע, װאם אוטריאא האמ נע׳טאפ;. די טעמע זײערע — א פײזאזש פון די פאריזער הינטער-נעסאעך אדער מאנמארטר, די ױרדים פון דעם טרויעריקז מאנמארטר א אאנגע װאנט מיט זײער מיאוםע פאעקן. א ׳טענק, א פארדעכטיקער האטעא מיט א רויטן אאמטער;, א פאבריק- קוימע;, א קאײן נעװעאבא, א ברײטער און באאםער הימא — אט ראם זענען די עאעמענטן פון אויטריאאם א געםא, װו ער איז זײעד אפט א.ײף די נאסע מראטוארן און טויט ׳טיכור אפנעאענן אין דער קעאט נאנצע נעכט. פון אט די אײװנטן װײעט מיט אן אומענדאעבן אומעט. דאם זענען באמת ד• פ״זאיטן פון די ״דערנידעריקטע און באא״דיקטע■׳. און דאס מערקווירדיקםטע בײ אט די ב־אדער איז ד• מײסטעריטאפט און דער צויבער פון זײער פארייקער גאמע, ר־ א״ננעהאאטענע, װײס-גרויע, װאם גיט אזוי גאענצנד א־יער דעם ״נ״סט״ פון דעם .נענעבענעם פײזאדט. ׳טפעטער ער׳טט האבן זיך נעפונען פאר אוטר־אא; אונטעד- נעמער זײ האבן אים פארשאאםן און פאר א שיבו׳ט צוגענומען ב״ אים אאץ, װאס עד האט געצײכנמ. פיאיז געװען נ־שט קיין נריננע זאך אײנצוהאאטן א קינםטאער. װאם דורשט נאך װ״ן. גײט דער־ נאך װידעי א סדרה פון װאנדרעװען איבער די שענקען. די איבהא- בער פון מאאערײ האבן ער׳טט פאר דער מאחמה ״אנטדעקט״ אוטריאאן. סיהאט זיך אנגעהויבן א יאגעניש נאך ז״נע ביאדער, אין רי אעצטע יארן איז ער געװארן װעאט-בארימט, און םיהאבן זיך באװײזן א םך, װאם נעסינען זיך אונטער זײן װירקוננ און מאכן אים פשוט נאך. אצינד װעט איר מער אין זײנע ביאדער נישט נעפינען דעם מאנמארטר — אט די תקופה פון שאפן איז בײ אים פאר- שײונדן צוזאמען מיט יענעם ארט אעבן זײנעם—איר קאנט טרעפן ב״ אים נאר קאויםטערם און קירכעס. ער פאענט אפיאו אין דער ױגנט פרװון מאאן קאויסטערם, אצינד אבער ניט ער זיך אאץ מער אפ מיטן צײכענען די דערהויבענע בנינים םון רײמם, שארטר, םען- דעני, די בא׳טײדענע קאויםטערס אין דער פראװינץ און די קאײנינ־ קע קאפאיצעם אין א דארף. אפנים, אז אין דעם שטיאן שאטן זײערן נעפינט ער א בארויקוגנ פאר זײן קראנקן נײסט. אוטריאא איז איצט זײער רייך. אט װוינט ער אין א פראכט- פואן שאאם הינטער איאן צוזאמען מיט זײן מוטער, אט װוינט ער אין זײן אפנעזונדערטן הויז, אט געפינט ער זיך אין א בוידעם- שטיבא אין מאנמארטר, װאם האט זיך פאר דער צײט א שײן ביםא נעביט;. ער איז איצט בײ פופציק. םיאיז נעקומען זײן רום, איז גע־ קומען אויך די עשירות. נאר בײ פארהאקטע טירן אין א צימער פון זײן הויז, װאס איז מיט נרוים קאמפארט אײננעריכטעט, שטײט אויױ די קני א הויכער מענטש מיט א אאנגער בארד און שפיאט זיך מיט א קינדערשן צוג און איאאקעם. צײטנװײז זעט אזוי אוים אט דער נעניאאער דיכטער םון די טרויעריקע הינמערגעםאעך און די מיםטישע קאויםטערס. אוטריאא האט נישט אאנג באקומען אן ארדן פון ערן-אעניאן. א נרופע קינסטאער איז נעקומען צו אים איבערגעבן די אויסצײכע־ נוננ. ער איז נעזעסן אויח א פאויט און נעקוקט אין דער ײייט. £*אס ענטפעד אויף די באגריםוננען, האט ער עפעם ארויסגעזאנט א פאר װערטער, די םוטער זײנע האט שוין פאר אים באדאנקט. זיך אפצושאפן די נישט-נאטיראעכע מחיצות, ײאם זענען נעויארן אויפגעיםמעאט פאר מכאומחעט באזונדערע ״די׳צע איטעראטורן. די אומצופרידנק־יט, ײ״א מען דרוקט נישט דעס אדער יענעם, איז נאך נישט קיין בארעכטיקוננ פאר םעפאראטיםטי׳סע שמרעבוננען. װער עס האט מאאענט, װעט תמיד געפינען אויך אין פויאן א פאאץ, וײ צו דרוקן און שאפן באזונדערע קרי־זאעך פאר טאאאנטאאזע, װאאט נעהייסן פארשפרייטן גראפאמאניע. דאך האט מען בײ אונז זיך נענומען דורכפירן דעם אאזוננ: ״נאאיציע מוז װידער שאפן ײדישע איטעראטור״. צו דעם צװעק איז פםח־צײט פארגעקומען אין אעמיערג א צוזאמענפאר פון גאאיציא־ נער ײדישע איטעראטן און דיכטער עס האבן זיך באטײאיקט דוד קענינםבערג, רחא ה. קארן, יעד האראװ־ץ, ױפף פאאק און א רײ ױננע, װעאכע זענען אפיאו נישט שטארק באקאנט אין דעד ײדי׳״ער איטעראטור, אבער זײערע אידער און שאפונגען װערן פון צײט־צו־ צײט נעדרוקט אין צײטונגען און זשורנאאן און א טײא פון ז״ האבן אויך שוין ארויפגענעבן בענדאעך אידער (נ. באמזע, ד שנאפער און אנדערע). דער צײעק פון צוזאמענפאר א־ז נעײען צו ארנאניזירן די איטערארישע כחות אין נאאיציע, דורך שאפן אין אעמבעדנ א צענ־ טער פאר ײרישער איטעראטור און ארו־סצונעין קודס-כא א איטערא־ רישע זאמאוננ און דאן צוטרעטן גרינדן א איטעראיייען זשורנאא ״גאאיצישע שריפטן״, אין ײעאכע עס זאאן זיך באטײאיקן נאאיציא- נער שרייבער די ערשטע אויפנאבע א־ז טאקע ז״ער װיכטיק, ײייא ייז איצט זענען אונזערע שר״יער געװען אפנעזונדערט א״נער פון אנ- דערן און דערפאר האט נעפעאט יעדע ־ראדוקטױוע איטערארייטע ארבעט דערפון נעמט זיך, װאם אעצטנס דערשיינט אין נאאיציע זעאטן א יידיש בוך, די ערשטע רעזואטאטן פון צוזאמענפאר זענען נעײען, װאם עם איז אביסא אייפנעװעקט נעװארן דעי אינטערעפ פאר ײדישער איטעראטור און עפ איז ארנאניזירט נעװארן א ש־ינער איטערארישער אװנט. אויך די פראנע פון א איטעראד־שער זאמאוננ און א זיסור- נאא איז װיכטיק, הגם דעריבער אאזט זיך פיא רעדן. נאר זאא שיוין יײז. און דא איז ארויסגעשױװמען א ז״ער ״שױוער פראבאעם״: איז װעאכער ריכטונג יארפן זיך האאטן די נאאיציאנעד שר״יער א־ן זייערע אויםנאבן? אײניקע האבן נעהאאטן, אז די ריכטוננ דארף זיין א פרײע אומפארטײאישיע, אנדערע ײידער האבן געקעמפט פאר א פראאעטאר־שער ריכטונג. עם איז נעזאנט געװארן, אז עס זאאן נישט טארן געדרוקט װערן קײן שוס שיאפונגען פון א נ־שט-פראאעטא- די־סער טענדענץ. אויך זאא מען נישט טארן דרוקן פון איטעראטן און דיכטער, ײעאכע שר״בן גא״כצײטיק העידעיש, אדער פויאיש איגטעדעםאנט איז, אז אט די טענדענץ האבן באקעמפט די אנעיקענטע און אננעזעענע שרייבער פאר דער ״פראאעטארישער״ ריכטוננ האבן געקעמפט גראד יענע, װעאכע מאכן קויס די ערש־טע שריט אין דער איטעראטור זײ האבן דאם געטון מער מיט א דע- מאנסטראטױוער כװנה, כדי נושא חן זײן א־ן געײיםע איטערארישע קרײזן, װו זײ האבן ביז איצט נייםט געקאנט האבן קיין צוטריט צום ארויסנעבן פון די נעפאאנטע זאמאוננען איז נאך ײײט. די דיסקוםיע ארום דער ריכטוננ, װאס איז פארגעקומען אויפן צו־ זאמענפאר, איז אבער כאראקטעריסמיש דערװײא איז גאאיציע פאוצים ״נעבענטשט״ געװארן מיט א שפאגא־נייעם ײדיש־אימערארישן זשורנאא ״אײראפעיש־ע שריפטן״ דער רעדאקטאר—ארויםנעבער איז א נעװיםער י. קראנענבערנ, אדער װי ער רופט זיך דא ד״ר י. פאנעאזאן דאס איז א פינור, װאם װערט אומגערן געזען אין איטערארי׳סע קרײזן, צואיב באקאנטע טעמים, און נעקומען איז ער מזכה זײן די נאאיציאנישע ײדן מיט אימעראטור און קואטור אין ערשטן נומער פון זשורנאא נעפינען זיך באויז איבערזעצונגען און א קאפיטא פון מיצקיעװיטשם ״פאן טארעוש״׳ אין ייריש, אן א זכר פון ארינינעאער ײרישער שאפוננ. דערפאר אבער איז נישט נעקארנט מיט אויטא־רעקאאמע פארן רע־ דאקטאר־ארויםגעבער, װעאכער דרוקט אויך א שיארפע װארנוננ קענן ז״נע ״פאראוימדער״(?) װען מען אײענט די װארנוננ, דערמאנט מען זיך אין אנעקדאטי: א ײדענע האט אמאא זיך בארימט מיט איר יחום: ״מ״ן מאמע האט מען חושד נעװען אומזיסט...״