Literarishe bleter · 1929-06-05 · 27 (5.6.1929) · p. Seite 518

^4 ב?*20ר ג^ס. 27 (270) ןײס 518 * ר א 1 ב ן * ״ ז? זו נ ז / ד ו ■ י ן ו ין ד .ג א ל י ן $ננ8 ם$רנא7'ך.?ידעד, נ'1-'))רק, 1929 װי >>ן װערסער א ליד׳ ײי 5) ליד #יז ײערלזנז• איך האב אזוי מורא, טןןמער הער איך אויף בענקע[.."' (ז. 125) נאר ר״נםטע דיכטערי׳םע אינטואיציע און פ״נסטע קיגםט־ יערישע װאנ און טאס קאנען ארויסברעננען אזא אומנעריכט; או; דאך אזא נאטירלעכן און פסיכאלאניש-עכטן איבערנאננ, װי אין דעם?עצטן ציטאט און דעם כשוף, װאם װייט פון די איבעריקע 2 פען רעדט ב״ אונז אפט װענן פארם און אינהאצט. און די מערםטע פון די, װאס רעדן װעגן פארם, ברעננען ביישפיצן, װאס באװייזן, אז זיי זענען דערצו צום װינציקםטן בארוםן. װארום דאס װאם זיי רופן פארם, איז אין דער אמתן נישט םער, װי םארטיקע פארפיקםירטע פארמען, דרויםנדיקע טעכנישע פארם־מיטצען, אבער אויף קיין פאצ נישט קיין םארם־עצעמענטן. די אצע זאכן קען מען זיך אויסאערנען און אװדאי איז פאר יעדן דיכטער נויטיק זיי צו באהערשן. אבער נאר, װי עמעץ האט זיך אמאצ אויס- געדריקט; כדי מען זאר זיי קענען פארװארפן. אמתע פארם װאקסט ארויס פון דעם אינהאצט און איז ארגאניש איינהיינטלעך מיט דעם אינהאצט, װי די שאצ איז ארגאניש אײנה״טצעך מיט דער יאדר פון דער נום. דער אמתער קינםטצער קען אמאצ װעצן א שפיצ טון מיט די פארםיקםירטע פארמען און װייזן, אז אפיצו אין שוין־פארטיקע פורעםס קען ער אצץ נאך באשאפן א זאך, װאם זאצ האבן זעצבםט־ שטענדיקע פארם. אבער קיין מוז איז דאם ביי אים בשום־אופן נישט. װארום םוף־כצ־םוף איז ער נאר אויםן שצמות אין זיין װערק. און שצםות אין א װערק איז רא נאר רעםאלט, װען אינע אײנצדנע באשטאנדטייצן זענען אונטערװארפן דעם קינםטקערישן ענדציק. אזא שצמות דערגרייכט אננא מארנאצין אין נאר א היבשער צאל פון אירע לידער. פאראן ביי איר לידער, װי ״איך בין אמאל נעװען אן אינגלינג״, ״מוטער ערד״, ״םיין שטאם״, ״פול םיט נאכט און נעװיין״, ״אוראלטע םערדערין נאבט״, ״אזוי װי םיין בליק דער פארטרערטער״, ״איז די נאלדענע פאװע געפלויגן״, ״אין גאםן״, ״הארבםט״ און עטלעכע םון דעם ציקל ״מארי״, װאם זענען מיט א קארגער מאם פון אויםדריקס־מיטלען נעבראכט נעװארן צו אזא פולקוםענהייט, אז עם שטעלט זיי אװעק צװישן די פיינםטע לידעד אין דער יידישער פאעזיע. אמאל דערנרייכט זי ראם דורך טאן, אםאל דורך ריטם, און װידער אן אנדערש מאל דורך בילדלעכן אויםדרוק און נאנץ־אפט דורך די אלע דיכטערישע עלעםענטן צוזאםען• מיר װעלן נעמען פאר א ביישפיל דאם ליר ״מוטער ערד״ נעבויט אויף דעם באקאנטן און, אויב איר װילט, אפילו באנארן געדאגק, אז די פרוי לעבט נישט איר אייגן לעבן, נאר םיט דעכ לעבן םון מאן, און דאך איז דער מאן אויך נאר דאם, װאם ער איז, בלויז א דאנק איר. ביי אננא מארנאלין קריגט די דאזיקע אבםטראק־ ציע בלוט און פלייש און װערט פארװאנדלט אין אזא װונדערלעך ליי: ״םוטער ערר פיל געטראםענע, זון־געײאשענע, טונקעלע שקלאײיז און האריז ביז איך געליבטער. פוז םיר דער נידעריקער איז באםריבטער וואקסטו ארוים — א םעכטיקער שטאם. איז ווי די א״ביקע שםעח. אײ ײי *ײ ײז דער פדאפ קר״ז איך א״ז לאנגז און בליגדן שוו״גז אין ד״נע ווארילעז איז ד״נע צוו״גז, און חאלב אין וואך און האלב איז דריטל זוך איך דורך דיר דעם הויבן היםל." (ז. 6) טאן, ריטם און בילד, אלץ איז דא אזוי הארמןזניש, װי איינם א נ נא ם א 1 אננא מארנאלין — װי אלע אמתע און רייפע פאעטן — פידט א שטענדיקן משפט איבער זיך אליין. אמ$ל קומט זי פון דעפ משפט ארו־כ נעדעכט און אמאי אומגערעכט. נאד שטענדיק א-ז דעדב״ אויך דא יענע טיפע דערקענטעניש, אז אזוי צי אזוי איז דא נאך א העכער נער־כמ מיט זיין איינענעם פאטאלן אורטייל, װאט דערגדונטעװען א־ם קאנען מיר נישט, נאר אנען אנען מיר אים מיט אונזער גאנצן יש. דערפון — יענער אומעגדילעכער טרויער און ־ענע אומענדרעכע פד״ד, װאט װייט פון אננא מארנאיינם לידער. װי פון יעדער אמתער און רייפער ריכטונג; — רער טרויער פון דער דערקענטעניש און די פר״ד פון דעם, װאס מיר זענען געקומען צו דעדקענמעניש■ דער אוםר״פער פאעמ אונטערשיידט זיך פון דעם דורכשניט־ רעכן מענטשן נאר דערמיט, װאם זיינע חושים זענען װאכער און ז״נע עמפינדוננען שארפער. דעד רייפער פאעט אונטערש״דט זיך פון דעם אומרי־פן דערמיט, ײאס צו די װאכע חושים און שארפע עמפ־נדונגען קומט נאך צו דער חוש פון אב־עקטיײיזירוננ: אט יענע ברכה אדער קלקה פון קאנען אפשיידן זיך פון זיך אליין און זיך אריין באטראכט;, וױ א פרעמדן געננשטאנד. דער אויסדרוק פון אוסציי־ טיקן פאעט איז געשריי. דער אויםדרוק פון צייטיקן — נעשטאל־ טוננ. אט דאם שטענדיקע;עשטאלטן און איבערגעשטאלטן די איי- נענע עמאציעם, איז פירן א משפט איבער זיך אליין. פירן א משפט איבער זיך, הייםט זיין אויפריכטיק מיט זיך. מיינט אנװענדן װאנ און מאם צו אונזערע עמפינדוננען װי צו אונ־ זערע מעש־ם. מיינט אויך פארװארפן אנגענוסענע באנריפ;, נאר אלץ צוריקפיח צו רי אור-געפילן. און נאר רער, װאם װענרט אן װאנ און מאפ צו דעם עמפינדענעם, קרינט אויך װאנ און מאם ביים ברענגען עם צום אויפדרוק; דאם עקזאקטע װארט, דעם עקזאקטן קנייטש, דאם פארהויל;, װאם מען דארף פארהוילן און ראס אנט■ פלעקן װאפ דארף אנטפלעקט װערן, אמאל דורך איין איינציק װארט און אמאל דורך יענער צויבערלעכער אראנזשירונג פון װערטער- גרופעם, שורות און סטראפן, װאפ טיילמאל פארװיגן זיי אונז, װי מוזיק און אן אנדערשמאל באצװיננען זיי אונז דורך אן אנדערן כשוף און לאזן אונז נישט אפ און קליננען אונז נאך טענ, װאכן און אמאל יארנלאנג. דאם עקזאקטע װארט און די צויבערלעכע אראנזשירוננ פון װערטער־גרופעס זענען דא ביי אננא מארגאלין אין אזא פולער מאם, װ־ נאד ביי זעלטענע, געציילטע יידישע דיכטער. איר װארט, םיי ב״ פשוטע באהו־פטוננע;, סיי אין דער שילדערונג און םיי װען עם זאגט איינכ און װיל םוגעסמירן נאך עפעם, איז אין די מערםטע פאלן אזוי טרעפנדיק, אז מען קאן עם בשום-אופן נישט פארבייטן אויף ק״ן אנדערס. און איך װיים פון זייער װינציק פאעטן, װאם פון זייערע לידער זאל מיר נאכקליננען אזוי פיל איינציקע שורות און םטראפ;, װי ביי אננא מארגאלין• ״דער בליק און דער זשעסט און געפליסטער פון ליבע און עםארבנדע זאכן״ (ו. 99) ״געבליט און גער״פט און געאיבט זיךיאין עפילז פון לעבן און טויט״ (ז. 17) ״אבער דאס ל״ב איז א וו״נענדיקע װערבע, אבער ווי טרוקענע בלוסען די פינגער אין שויס." (ז. 11) ״די נאבט האט געעפנט די גאלדענע אויגן, בין איך פידל געווארן און דו דער בויגן." (ז. 44) ״טרויעריק ײי טעערעט, צארט ווי די נעטען פון בלומען." (ז. 43) צי ״דאם ליד פון א םיידל״' װאס הייבט זיך אן מיט אזוינע װונדערלעכע שורות: ״יענע ־דעד״ יענעט ר״ץ, װעל איך א״ביק געדענקען.