Literarishe bleter · 1929-06-05 · 27 (5.6.1929) · p. Seite 517

זײס 57'?'םער&רי&ע בלעםער נזס. 27 {,70/) ט א׳ז דער פען־קרוב, — באדארף ׳טטײן א׳; ׳טוץ פאר דער קואטור פון די אוטבא׳טיצטע פערקער ראטיר ראזן הערן פון דעס א־צטייןן יואכנרעס דאס װאנעד־קע װארט׳: טענט׳טרענע קורטור איז דוײריקטוב, א׳ן װערכן ערד־װינקר זי װערט נייטט געיטאפן, אין װערכער ׳עפראך זי דריקט ז־ך ני׳צט אױם — געהערט זי דער גאנצער װערט, רער גאנצער טענט׳טה״ט ׳טאוננען װערן דודך די גרויסע, אדער פון אונטערדריקן פון די פער־ קער, אין װעאכע זי• װוינע;. טיינע הער;, איך זוייס גאנ׳ז נוט, טיר זענען ני׳טט קי־ן פא- ריטייטע קערפער׳טאפט. נייטט פון פאאיטיק רעדט זיך אבער דא, נאר פון טענמ־שאעכן נעװיס;. די קואטור פון פערקער, אזוי װי זי איז אן אאגעטיינע װערט, באדארך אויך ארעטען אינטערעסירן. דער אינטערנאציאנאלער נייםטיקער כח. װעאבער עס ׳טטערט טיט זיר פאר די העראעכע צוזאטענקונפט פון דעס װעאט־גייסט, זואס י פעז * קלובז איז װין צװוארפן פון זיך די קאיידער און ארוטגיין װי די טאטע האט איס נעהאט — אין װיםטע װערדער װייר ער אריין איז א יעטיק װירד־ װארד, א טין אירפענט׳ס. דער קאנגרעם איז זייער רייך פיט ייד;. אבעד די אאע יידן ןאויסער אונזער דעאענאציען, זענען ני׳טט אונזער אט אויפט פארביי א ייד א דייט׳טער ׳ערייבער — זיין נאטען — םטעפאן צװײג. א הויכער, אן אויםנעפוצטער, פיט א ײדי׳שער נאז, פיט יטװארצע רויפנדיקע אויג; און רויטע, אויסנעקנײפטע בעקערעך. ער הארט אין א״ן ׳טט״כרע;, אין א״ן באגריםן זיך פיט דאפען. פען זאר פיך א ׳טט״גער זאג;, אז דאס איז םטעפאן צװייג — װארט איך טיך אויםנעראכט. און דאך איז ער עס טאקע. כאטיס טען קאן אים אננעטען פאר א דענטיסט, םאר א באנק-באאטטן, און פאר א םארריבטן הערד אין דער אפערעטע. םאר ראם איז ׳נזוין צופיר ערנסט א צװייטער ייד — פראנץ װערפער. א קיירעכדיק פנים, גרויפע, קיירעכד־קע אויג;, האר פיט ראקן ביז אין קארק אריין. ער נ״ט שװער. די גאנצע פ־גור איז א ׳טװערע, אבער זייער אן ערנםטע, א פארטיפטע, איך װארט גע־ זאנט — א יציידנדע. און נאך א ייד איז דא — איינער פיטן גאטען םעריקם 5א(טען — אן אוטבאקאנטער נאטען — אבער אין עםטר״ך קאן טען איס. ער האט אין נאטען פון עסטר״כישן פען־קרוב נעעפנט דעס קאננדעם. אז ער איז א ייד, האט טען ני׳טט געװוסט, נאר װען דער פאטאגראך האט זיך געגרייט אראפצונעפען די דערעגאציע םון ראנד ״יידי׳פ״ — איז ער נראד געװען דערב״ — איז צוגע־ קוטען און אנגערוםן זיך; — אויב יידיים — בין א־ך אויך דא. װאס טיינט איר, כיבין קיין ייד ני׳פטן בינו רבינו האט עי זיך ארויפגעכאפט, אז יידי׳ם איז א דיא־ אעקט. האט אים זרטן רייזען גענעבן די אטתע פארציע — אזוי, אז ער האט זיך יטטארק םאריסעטט און םאדזיכערט, אז ער װעט רערנען ײדי׳ם. ״ין, 20/0, 9<_יו!1. 'ה1יסע פערלע בי3לי$טעה מאר?; ר8?אװס9י םאעיאלןר ראםאן #ין •.נענער *ין דענע םאראן ב א ט ו א יד־ א 8ין *־אנצױזוש ק. *ראקןר. ייינטןר דער רןד.<קצוע םארק ראקאודסקי דער אויבאר פון דעמדאזיקז סאצ׳אלן יאמאן איי אן אמתעי נעגער, װערכער איז געפוירן אין דער פראנגויזייבער אםריקע. אין דעמדאזיקן בוך איז אין א ׳ס״נעד קינסמדערי׳גער פאדס גע־ ׳טילדערט די העכםבע עיאטי׳בע מאמענמן פון נעגער־לעבן, וועלנע זענען פאר אונז לגםרי פרעמד. דער ראמאן איז ז״ער שפאנענד און איז פאר אונז א נ״ס *וליב זיין עקזאטייטן אינהאלט. פאר דעמדאזיקן ראמאן האט רענע מאראן באקומען איז פראנקרייך דעם גאנקור־פר״ז. 500.000 עקזעמפליארן זענען פארקויפט גע״איז אין א קורגער צ״ט נאכן דער׳ס״נען. הויססיפןגרקויף.• 23 1>1׳*י31£{י1 ,3״י31523/י\ "ז€ו1סץ8., .בג>(6ק5 פרײי 3.60 זיצ. אויפז?ואנגרעס פוז ד די גאר-נרויפע אייט פון דער װערט-ריטעראטור זענען קיין װין און אויך אויף די פר־ערדיקע קאנגרעסן ני׳סט נעקוטע;. טען זעט ני״סט — נ״טט טאקםיס נארקי, ני׳סט טאטאפ טאן, ני׳סט אדטור •עניצרער, נ״טמ פאור װארערי, נ״טט האטסו;, ני׳סט ראראן. פונדעסטװענן דרייען זיך דא ארוס אזערכע, װ• דז׳סאן גאלםװארטי, טעאדאר דויילער, פראנץ װערפר, פ ט ע פ א; צ װ יי נ, ב ע נ ד ז ׳ט א ט י; ק ר ע ט י ע און אונזער ׳ש ל ו ם א ׳ס. פ־נך און צװאנציק רענדער זענען טיר דא. און צװי׳ען די פינך און צװאנציק רענדער איז אויך דא אונזער ראנד, װאם ה״םט ״יידי׳ט״. עם האט ני׳סט קיין נעאנראם״טע גרענעצ;, עס האט ני׳טט ק״ן פארראטענט, קיין פאליצ״ — און דאך א־ז עפ דא. מיד ארע — ברא־ס טיט יכ׳רוס איע;, װאם איז א״נער םון די ׳טענפטע פינורן אויםן קאננרעס — רעפרעזענטירן דאס דאויקע אויפטעררי׳סע ראנד ייד־׳צ, װאס א־ר קארטע — איז די װערט־ קארטע. א׳סן קאן דא יעדערעך עס איז א װערט־נאטע;. זיין גרויסע טונקר־נעקר״דעטע פינוך טיטן טיפי׳ם־יידי׳שן פגיס, ט־ט די הארב־ דריטרדיקע, טונקר־פאריעאטנטע אויגן — יענ״דט זיך דא אנזעעװ־ דיק, ׳םיין. ארע װיירע פירט איס אן אנדערער אונטער דער האנט, ׳עטועפט טיט איס, פרי־ט זיך און דעספקטירט א־ס. רה־פוך פון איסן װאקםט פרוצריננ אויס — רער עננרענדער װייפ־דורכזיכטיק, קארט. א טיפער קנייט׳ע אין די װינקרען פון טויר. דאס פניס ערנםט, פאר׳סראפ;, אבער טיט אן אויסנעא״דרטער מירד־ קייט. ער איז יבטיר, געראסן, צוריקגעהארט;. דער קאננו־עם האט פאר א־ס נרויס דרך־ארץ. אז ער רעדט, (און רעדן רעדט ער עטיר), הארטן ארע איין דעס אטעס. פאד דאפ אבער טוטרט ׳עוין דער פראנצויזייעער פאריעטײעך דאם איז בענ דז ׳ט א ט י ן קרעמיע—ןא יידן. טיטערע װוקם, א ׳עװארץ־ראפאטע בערדי ׳עװארצע, ברע־ נענדיקע אוינ;, צוזאטעננעװאקםענע ברעטע;. ער איז איניפורםױו, רעדט מיט די הענמ, װארפט זיך און ני׳סטא קיין איין פראגע, אין װעלכער ער זאר ניעט נעטען ראם װארט. אין צװייטן טאנ פון קאנגרעם האט די זיצוננ געפירט דער פראנצויז בענדא, אבער דער אטתער פארזיצער איז נעװען קרעמיע. ער האט כמעט קיינעס נ״םט נעראזט קוטען צום װארט, ארעמען האט ער איבערנערים;, אפנעענטפערט, גיראטינירט די רעדנעך בכרר א־ז געװען דער איינדרוק — אז ער טעראריזירט די פארזאט־ רוננ. די דערעגאטן האבן איס ני׳סט ריב. ער איז קאנסערװאטױו, אריינהער׳שעך דאפ נרויםע פראנקרייך ׳סט״ט איס הינטער די פריי־ צעם. ער איז פארכאפערי׳ט, אין דער ציימ, װאפ דער עננרענדער נארסװארטי — א־ז דעטאקדאטייע, און זאגט, אז די הויפט־אידעע פון פען־קרוב איז מירדערן די נאציאנארע װידער׳עפרוכן. א װונדעררעכע פיגור איז דא דער דייטיט טעאדאר דויברעך גרוים, צעצװײנט, אזוי װי א דעמב. א ברייט, נוט פנים, װי ביי א רוסי׳טן ״באיאר״. א צעפרא־טעטע נרויע בארך װאם דערמאנט אן די הייריקע אויף רוםייטע ״איקאנעם״. אז ער זיצט — דאכט זיך, אז ער פארנעמט דריי ׳טטורן. נייט ער — ציטערט, דאכט זיך, דער פארקעט. זיין קאםטױם איז אפנעראזן, צעשפרײט. ער איז צו־נרוים, צו קאנען האלטן זיך אין א קאםטױם. ניכער װארט אים נעפאםט אראפ־