Literarishe bleter · 1929-06-28 · 26 (28.6.1929) · p. Seite 509

זײר 509 בייםםםר 2זס. 26 (269) * רעם אויפרון*: ״עו׳עטנם. צו עפענען א•; אסער׳קע א כי־ױסע ב׳כעד- צענטרארע כױמ צוױינן איבערן נאנצן יאנד און צװײטנפ ארײנצו- ברעננען קײן אטעריקע דאב ײר״עע בוך פון א־יראפע אין פאר- יעפרײטן דאם ײרײעע בוך פון אד׳ער־קע אין ארע רענרער יװ :אר עם געפינט זיך א ייד״עער ײ״וב״. איך פ־ר ז־ך נ״עט צוגעגרײט צו רע~ װענן די טעננײםע און ר• פינאנציערע פרטים פון רער נעפראנטער נראנ—עזער אונטער- נענװננ (דאם כװז דאך זיין פר־ער װ• ארץ א ־א־עיע נע״-־עפט- לעכ ע ארנאניזאצ־ען. אבער איך פיא, אז עס א־ז נײטט ק"ן צרפאר װאם ״ד״טע ׳ער״בער און קויטוד־טוער פון פאייטײרענע ר־כטונ- נען האבן גענוכוען אויף ז־ך ר־ איניציאטױו א•; רעם ראזיקן ענץ... רײד צעטײי*; ארבעט — םארײניקט. און א סך פון אונז האבן אײננעזען, אז עס אױ א־צט עת רעיטות, א צײט צו טון עפעס א צײג• צו בױען ראדבעם קענן דעם •טטראם פון פארנרעבטהײט אין עם־הארצית, ײאס הארט אץ פארפיײצן א•; פארכויאיסן די ײר״טע נאס א צ״" צו זאנן זיך ארײ; און אנרערע: ראנו־ר :״טט ראזן רעם אײדערערן טענט׳טן פאדנעסן. װאס ער האט נערערנט רא- ד ר א־ם נײטט ראזן נ״סטײק פאדנרױוערט װערן יאדיר א־ם ײעי׳פן קוכוען אץ באר-רונג טיטן רעבער־ק; גײםט פץ אונזע־ •טאפננ - װעט עד איײן רעבער ק װער;. זאר נײטט ױין אי•; פארן עם־הא־־ן -ער עורם זאא ײיםן פו'ן ד• ב־בער װאס װערן נעדרוקט, און זאר ז־• רײבט קאנען קרינן. טיר האבן נעדארפט װיםן, אז קײן ארטיקא ••ערט ני׳טט פארקױפט בײ הײנטיקן טאג אן א טארערנעס פאר- ״פרײטוננם־אפאראט. טיר האבן נערארפט זיען טון עפעס. אז אזא אבאראט זאר נע׳טאפן װערן אבער מיר זענען פארנוטען געװען מיט בירכערע זאכ;. ט־ר האבן דיסקוטירט און נאכאטאר און װידעראמאל דיםקוטירט אונ־ ר,־ע ״פרינציפן״ און — נעקראגט זיך אויפן ״קר־ויס פונם ײד״טן : :ער-מארק״ מיט אונזערע אייביקע אבסטראקטע ויכוח־ם אץ א -ביקער, אבער נאנץ קאנקרעטער טעראנכאריע האבן מיר נעהארפן טאפן דעס קריזים — און ני״טט נעײוםט, אז ב״-קוטען אים קאנען ט ־ נאר, בײקומענדיק אונזער פאסױויטעט און אונזער טרה־׳טחורה ראם האט א טײר פון אינזער אינטערינענץ איצט, אפנים, אזנעהויבן צו פאר׳טטײן, צו פירן. עם האמ אויפגעװאכט דער װירן ע פ ע ם צ ו ט ו 1. — עפעס צו טון פאר די און ביטותפות טיט דץ װאס האבן העכערע, ברײטערע באדערפעני׳ט;, װי רער עם־הארץ א• אויםדרוק פון אט דער אויפנעײאכטער אקטיײיטעט א־ז דער א ־פרוף װענן דער נעזעי־טאפט ״ביכער״ אין רעם פרװו, װאס ז• ■•ײ טאכן צו ארנאניזירן רעם פארקוי־ פון ײרי׳טן בוך אויף א ברײ־ סערן מאסיטטאב ״עס איז בא־טלאסן נעװאר;״, רײענען מיר אין פאד דעם ״דישן פוך אין אמעדיקע ײשי פא־:־ יט א גי: ארפז מ ־ז א ירי יטן ארי ז#ל ן אזערבע זײט פר י י ד״יר *עבעררעד ב ז * ביאי . ..מא־גי ־ורעיטש״ רי ,.פא־ יטרנגען. ״ צי י.טע ביבע־־גע, אן אלטמאדי״טן ״טטײן מיט צו יט", יאיאשיכגען ארן קאכגע־דגצן סיצ די דאיציקע ד,ויגװ—סו־עי •*ייפנדבשדי צרם אריעפיר: דע״ ויעו. פרן דע• <אר*ג*י־ײנויגג פרן "ײי״צז יוך אין *סעריעע איז געװען א ״גרעכעעי. ארן דעייגעי רזאט ע• דערןי-ב• צר אזא רזאגזאטטיאפא-עי יאגע עס מרז ךערייעי א־ פ־ע׳צצע־ט •*עי-ן א גרר" ״.■ ד־עי ארי •דשאיר־פא״יגורו',;: , טא*.". ״פ, ס׳האט זיך אין :•:י־ייא־ר גע״צאפן אן איניציאטירו־גיר^ע. אין :אב־ען <<ן דעי איניציאטױרעױפע איז צ*נרי?ר.עירפן געײא־ז א גרעהע־ע ךאבפעי־ענץ, און טיאיז יאיד־אטן געררא־ן צר גיינדן אין :•*־ יא־ע אן אקציען־געזע־ידאאני ״יינע־" מיט א קאײיטא־ פין (ור.י1 טר<ז:ט דארא־ ײ אריש*.אין פרן דע־ אעציען־יגעזעלידאפב זע:ען דאן :!א־מ־־י־ט געזראין אין־ זאיגגדיקע פונ־-ן: ןן -א,; א;-ע:=ראלן :•בעי-אגע- פא- דעב יידיהזן קוך, װ• אייד באי רעם העביעיזזן אזן קא- ײדאיקא 2־ז!*'• בינדן זיך מיט קא>)6 .,ייבער4', װא־קזע, עו באקוטען דעב אױטזדיטיעבן פא־קריי* פרן א־ע די אריםגאבעכ, רואכ עי־ פא־מאגמ ואין יידי- א־ז העי־עי״ד׳ פאי אמעייעע און ראגאדע. אװעק״דטע־ן ררי געד״עי־י־ דעס פא־קריש פרן ײדי״דע ייבע־ אייע־ן גאנצן ־אנר, אייכזרכן די א־ע מעג־ ־עבקײשן צר ־ציקן די ביכער איבע־ דע־ גאנצע־ דרעימ ארן. א**ב כיױעמ נריטיק זײן, פא־ײניקן זיך צורי־ דעט צררע־ מימ .,ייבע־" אין איין?עיפעי״שאפמ. 11 א־ריבצרגעבד ביבע־?ע־יאדייגוע קרנסט־זאבן א ד. ג־. ״) אײ:א־ד:ען אדיש״פצעררנגען פיז ביבע־ א־ז יירדער. ארגאניזירן יייריאטעקן ארן יביר זײן איניציאטא־ייד אין דעט זין ארן ריבטרנג פרן יטאשן א־ן יויען ורעי־ק ארן אנ־טטא־^טן פרד קרלטור־יאדײמרנג. יעדע אקציע קאטט 10 דאיאי די א־בעט שרן רע־ געזע־ימאפט דאר- אװענןנע״מטע־ט ײעױ י״ן• ק#מע־ציא:ער. די קאנשערענץ איע־ געשינט, דאט די דאזיקע גע״דעפבדעבע אונטערנעמרנג ררעט האבן א גערוא־טיקע באדײטרכג פא־ דע־ א־גאכיזי־ יירכג שון דע־ ײדיימע־ קררטרי בבלר אין דער לעבהאשטע־ דעבאעע האין זיך באט־יייקט. אויטע־ אב גארדבעיג. אינז״ג. < םאשיעװ. •־. :יגעי ז מ־מד, ד״ר א. מרקדוגי א א. אויך די איניציאטא־ן ארן די מיטגלידער פרן קאמיטעט: ש גינגאיד ד״י א. גינזבורג, א אייעיבא־ ב באטװיניר,. ז. ררייכשעי א. קאטא־זיטינ־ שקי א. א שיאיז דאן אדיה דע־ עאנשעיעבץ א״יםגעץ־יבן י-עױאיז א צי'*־ די לעצטע יא־ן הווט זיך;ע־ראפןי אי לאגץ: די ׳־ײבע, מעב־ ■)ע ײדי־דע אמעריקע. וראט איז מהנה ארןי מיטשיע יע־ א־עמעי א" ־א־עמטער יידי־טע־ אײראגע, איז בנוגע צ.י דעש יידי״דן' -:״ר *עבט א־י־• קצבה, אויי* אונםעד״דדיצרנג פרן וואר^עי רוירנע. — גיי״צ- •, רראש א רײ ״טרײבער ארן דיבטעי קאנען :י־טט געש'נעז אין ציר־ •- קײן ארויסגעיע־ אוי:״ זײערע ווערק ארן זײ מרזן איש זובן א״ז ׳־״שע־װידנע. דע־ ײדי״טער יינער״מארק אין אמע־יקע רעיט דר־ב־ ב (אויף וד.7־יז8 ש־אצענטו שון דער יידיידער י\נע־-#ראדרקציע שין ־ן. דאש הײשט איער ני״טט, אז די רײבע ײדי״טע אמעריקע איז א יטער און *דטא־קעי אשנעמער פון יידי״טע ייבע־ ש*איז א שאקט: ־ימי״מע װילנע מיט איר סביבה, װאש האט קײז צענט־ :י־דט ײדן אמעריקע, האט די ־עצטע יא־ן רעקריפט מע־ ײדי״טע ב״שער ווי ־יאיק ״טיקאגא. פידארערשיע. דאש ײדי״טע ב״־ האט רעצטנש אנגעװוירן דעם צרט־יט אין די ״*־*יקט** *יי־״אטן ה״״־־טנט ז״״נ״״ן ר״ייטיקט ג־ררא־ז אהין צענד־יקע־ ־ פון יעדן בוך, ארן דאש אריך זענעז די ייבע־־פאר־נ־שיײטער אין ע־יקע געװעז ״טטאיק ארמציפ־ידן, װאש מעז װא־סט זײ אן אזא ־ט־גאנייא־ן א־טיקל זזפטמא־ איז א גרריסעי טײר פון די געיטיקטע ״־טע ביבע־ קײן אמעײ־ע צוריק אנגעקרמען קײן װא־־טע. און דע־ :ט ש*ן די ביבעי ד״ין ארן צוײק האט מעי אפגעק^שכ פרן זייע־ ־קריײפ-ײז.—9יגשק, באראנאװיט־ט. גראדנע—יא. נױ־יארק, ב־וקרין. — :י״טט. ארן אפירו דער נײער י״טוב אין א־גענטינע מיט :ע 40גב טריזנט ײדן הארט בשדר אין אײן ארריספאדערן ײדי״טע יי־ ־ פי־ מער״ װי אמעייקע מיט אירע קגאפע 4 מיליאן ײדן מיט וראש דעיקלערט זיך עש? איז אינגאנצן אפגע״טטארין דעי צעיעס צר דעש ײדי״טן יוך אין אמעריקע? ק#ן םען צװי״טן דעש פן הא־בן מילי^ן קויפע־ פון די ײדי״טע צײשונגען ני״טט געפינעז * הונדערטער -ןותער אויי* ײדי״טע ביבער?' שיאיז קײן ״טום שסק ני״טט, אז ״טדלדיק איז דא ני״טט אזוי די ״־טער לייענעיי, װי דער ״טרענט״אוועקגע״טטערטער אפאראט שרן . ײדי־טן פ א ד ק ו י פ ע ר. מען האט דאס ײדי״טע ברך פא־רוקט ערגעץ אן אריבער״טסיבל שדן דעש בובהענדלער ארן נײטט גע״טאשן די נדיםיקע. ־קע באצױנגען, אז עס ז*ל דערגײן צרם ײדי״טן לייענער. דעי מיטגליד ארן אײגער פון די אי3יצ*אם>ןרן סרן ק*אפ.״בי:ע־". באקאנטער ענערגייטער קולטור־טוער ז. מלםד איז דעלעגירש געררא־ן ״ אמעײקע אין די אינטערעסן שון קאאפ ״שיבער״ אדן שון די שאר־ ז ב. קלעצקין ארן ״צענטראר״ ארן די אלע איבעײקע שארלאגן״ וואש יגן אנגע״טראכן אין ״ביבער״. ז. מלמד האט זיך גײנפלעך באקענט מיט : צר״טטאנד שרנם ײדי״טן ביבעײםא־ק אין אםעײקע. ער האט א^געהא^טן דאנ ז ז?־: