Literarishe bleter · 1929-06-28 · 26 (28.6.1929) · p. Seite 508

(269)?'סעד^ל־י׳עע ב?טטער 013. 16 0^ דיס 508? יע. גיגעד / גין־יאדק ע ם ־־ ה א ד ץ ״דייע; רעי;, סו; דער ײדייעער נעיעיכטע איז די ריכטיקסטע — או; אזוי טאבנדיק ארץ יעארפער און ארץ ברענענדיקער אונזערע טהאוקתן, האב; ט׳ר נ־׳עט באטערקט, װ־ דאפ א־ז ׳עוי; ראננ נעװאר; א פאדיריע-קרינ, װעאכער נ״ט ק״נעם ני׳טט אן, א חוץ דעם היי- פערע פארינטערעםירטע ׳ערייבער און קורטור-טוער טיר האבן נייעט נעיםפירט אי; ־עס ברען פון אונזערע ד־סקופיעס, אז ״מיר יעפירן פאר א ר״דיק; זאר״. טיר האבן נעװארט ״דאם ׳עענםטע או; דאם בעסטע״, ־עדעי פו; אוגז איז יעטארץ נעװע; און יעטרעננ, יעדער האט, װי איבסענס בראנד נעטענהט: ,,נאר — אדער נארנייעטן״ נאר בעת טיר האב; ויך נעחק־דהט או; נעפרפורט װעגן דעס אינהארט פו; אט דעס ״נאד״, בעת ײיר זענען נעיטטאנע; יעדערער אויף זיי; בארנ סיני בײט ז״נע א״נענע רוחות, נויט ויץ א״נענער תורה, האבן ד־, װער- כע כויר האב; נעװארט נוזכה זיץ טיט אונזערע הונדערט-פדאצענטי- קע ״נארס״, נעפםקנט: ג א ר נ י ש ט ן נ״םט קיין יירייםע אץ ני׳םט ק״ן העברעישע ביכער, נייםט קיץ רעאקצ־אנערע אץ נישט קיין פראגרעםױוע, נייםט קיין צױניס- ט״צע אץ נ״םט קיץ סאציאריסטישע — כוען ר״ענט נארנייםט, א חוץ צ״טוננע;. ד־ תרנוידי הכטיס האבן נישט נעקאנט דורבקוטען צװ״ס; זיך, װער עס זאר זיצ; או־בנא; אץ פראװע; דעס טייס, — איז נע- קוטע; דער עס-הא־ץ א.ץ אננעהויבן רי־ב; די םעודה אפירו א; ״הכװציא״. א ל ץ פ א ר; עי-הארץן — איז געװאר; דער ראזוננ פץ דעס ״ד״ס; װאדט אץ אטער־קע. א־ר גרויבט נישט? קוקט זיך צו צו דעד ״דייסער פרעסע, װעט איר זע;, או טע; הארט דארט אץ איץ ציטער;, טוישע דער עב-הארץ זאר, חר־רה, ני׳טט געקרױו- דעט װעד;. װעג; די אינטער־גענטעדע ר׳עזער טראכט טע; נאנץ װ־נציק ז״ װעצן 1״שט אנטרויפ;, און אז זיי װער; אנטרױפן, װעט טע; זיך באגיץ א; זײ אבער דץ װאס עם קוטט ז״ א; טיט טא- טערנ״ס דורכצוקריכן די בראט-צײטוננ,—א, צו זיי איז טע; איידר, טעז רעכנט זיך ט־ט זייערע פארראננע;, טיט זײערע קאפריז;, פאר ז״ נדייט טע; אז ארערריי נעריכט;, עם זאר ז״ נאר װויר באקוטע;. קוקט זיך צו צו דעס פאריטיש; קאטפ און צו דער פראפא- גאנדע און צו דער פארעטיק, װאם װערמ ביי אונז נעפירט. האב; אונזערע קעטפער אץ אונזערע פראפאגאנדיםטן אץ אונזערע פא- רעטיקער אץ זינעז דעס בעסער; פובריקוםץ א, ניץ. זערטן װע; טע; רעבנט זיך טיט זיץ פאר׳םטאנד אץ טיט זיין געיעטאק. טע; .־עדט אץ טע; יער״בט אזוי ווי טען זאר טיט א כױון װער;, אז דער איידערער טענט׳ם זאר פאריעטאפן די אויערן אץ פארטאכן ד• אויג;. טע; רעדט און טען יערייבט אץ טעז פירט טרהטות פארן עס- האי־ץ -- א,ץ נאר פאי איס אר״;. טען זוכט צו האב; א ױירקוננ או־פ; עס-האדץ - - א,ץ נאר אוי־ איס אר״;.. װעט טעז זאג;: אטאר איז אויך אזוי נעװע;, אטאר א־ז גע- װע; אפיער נאך ערנער א־ז עם אטת. אבער עם א־ז נעװען א צ״ט. װע; עפ האט זיך נעדוכט, אז עם הויבט זיך אז ב״ אונז א פראצעם פץ דיפערענצירוננ. אז עפ הויבט זיך א; ב״ אונז -אויפצוטייר; אן אינטעריגענטערע יעיכט, אץ אז זי פארטעסט ז־ך צו פארנעטע; אן ארט אץ אונזער רעב;, צו האב; א װירקוננ אוי־ אונזער נייםטי- קעד אנטװיקרוננ. עס איז געװעז א צייט, װע; דער נעיסרי־: ״אר״ פאר; עם-הארץ:״ האט אזוי װי נאכגעראז;, א.ץ עס אױ נעװו^ר; פיןאץ פאד די, װאם קוק; אריץ אץ די ביכרעך. דעס פראץ האב; ט־ר נעדארפט א״רן זיך עו פאמעטע;. טיר האב; גערארפט טץ אר־ז, װאס א־ז טענרעך נעװע;, צו באפעםטיק; די פאזיציע אץ צו פאריםטארקן די װירקוננ פץ דעס אינטערינענט; עורס. טיר האב; נעדארפט הערפ; איס נעפ־נען פאר זיך די נויטיקע ג״סט־קע נערוננ, פריער װ■ ארץ האב; טיר א־ס געדארפט צונע- װוינע; צוס בוך, צו אט רעס װיכטיקסט; קװאר פץ ־עד; נ״םטיק; װוקם. טיר האבן נעדארפט נעפינע; װענן אץ טיטירע;, װי צו דער- נענטערן דאס יידישע בוך צום רעזעד, װי צו טאכ;, אז דער יידי- א ל ץ פ א ד ן אץ דער נױ-יארקער פרעסע א־ז פארעפנטרעכט נעװארן אן אויפרי־', ױאם פארינטערעםירט יםוץ טיט ־י אונטערישריפט; אריץ. זיי נעהערן צו טענטיע; טיט פאריםיידענע נעזערשאפטרעכע אץ קור- טורערע ר־כטונגע;. קאנסערװאט־װע אץ ראדיקארע שריפטיםטערער, פאר־םט״ער פץ י־ד״םיזס א.ץ העברעיםט;, צױניסט״טע און סא- ציאריפט״םע טוערפ — ארע האב; ז״ געגעב; ז״ערע התיטות או־פן א״פרור נ״םט אנדערים. ט־אבט טע;, — עם רעדט זיך טפתטא װ־דער י־ענ; עפעם א הי״פס-פאנר א צדקה-זאך. אדעד אפיםר איז עם א ־■•ביריי, אדער אפיטר א רױה פץ א באריטטק־יט, װארוס נאר צור־ב צי־קה אדער עפנטרעכע פאדאד; קא; טע; ב״ אונז יםאפן אטאי־ א ״פאר״ניקט; פראנט״ ,א הוץ, פאריםט״ט זיך, די ״ר־נקע״, װער־ יע האב; זיך אריץ ארו־סנענוטע; פץ כרר אץ ײערכע װיק ני׳םט טץ עפעם אינא״נעס טיט אנרערע אפירו פאר רי ייד; אפירו א־ז סאװיעט-רוס־אנד). װען טען קוקט אבע־ אדיץ אץ דעס או־פרו־ און טע; זעט, אז עם רעדט ז־ך רא ײענן ביכער, װערט די זאך נאך טיםיקאװער, װונדעדרעיער ב־בער זענען דא ב״ אונז ״ד״םע א.ין העברע״םע. פרוטע אץ פיייע, רעאקציאנערע אץ רעװארוצ־א- נערע א.ץ טיטערע א.ץ װעאכע איר ,ױירט נאר אר״;: דערב״ איז דע■־ סא,־ט ריטעדאטו.־, ײאם איז טייער א״נעס, פרעטד אדער גאר פ״נסירעך ״עס אנדערן — אץ פארקערט־. היינט, װי קוטט עס, װאכ פאריםט״עד פץ נױפעם אץ ייכטזננע;, װערכע זענען געװוינט צו באקעטפ; א״נע ר- אנרעיע. זאר; טאכ; יםותפות אץ אונטע־יםר״ב; א־נא״נעס א ױענרונג ציס פובר־קוס טיט דער כונה צו ארנאניזירז א פא־״ניקטע אקצ־ע ר״ובת —ער פאייםפ־״טוננ פץ דעס יי־״ם; ביח, ,ױי קיטט עס. װאי נראי אויפ; באר; פץ דעד קורטװ־-א־בעט איז געפונע; נעװאר; א װינקערע. ־װ טענטיםץ כײט פאריםיידענע פראניאטע; האב; געקאנט ז־ך צונױפקוטע; אץ צונױפרעד; זיך. אניםטאט א־בע־ציחזר; ר• ארטע אץ אי־ביק נ״ע געים־כטע פץ יעס דוי-הפרנה װ״ם; טיר ראך, או ג־אד ײע; עם קיטט צו קורטור-פראנ;. ױערן טי־ ארע ט־יאריק פ־ינציפ־ער אץ פרוס אץ אויםנעהאאמ; י א; אאז; נ״םט פאר; א האר אץ ראז; נ״םט ט־נער; יעס קאענםטן פ־נטעיע פ.ץ רעס טינדכטן ״ד אץ אונ זער טעאדיע. ־■־ ס; טיר יאך, אז אפ־או א װעאטרעבע יםי' פא־ ר• ק־נ־ .־ פ,ץ .יאדיקארע ערטעוץ קאנע; טיר נייםט האבל א־־־ע. א ־ם־ותפוהע, אץ װאס װ״טער װער; ב״ אוינז ארץ טער ״אוט- פא טײא״םע״ דיבטינגע; אץ רעד ׳םוא-א־בעט אפירו די ״ר״םע רי־טיר-נעזעריםאפט ■ האט נ״םכ• באװיץ נאך ב־ז איצט צו נרופיד; ס זיך אאע רי, װאם זענע; פא־ ייי״ם. ײאם טער א״נע־ האט _ ״דיים. אאץ אי־פעדזיכט־קער איז ער צו רער איבע פ.ץ אנרערע... יערעד איינער פ.ץ אוגז ,ױיר, אז א־ע ״זארן עפעס טץ פאר דער יידי- ־םעד קורטוד״, אבער בתנאי, אז זיי זאי; .עם ט.ץ אזו־ װי ט־ד פאר- ־םט״ע;, נ״םט אב־םעי׳ע אנדעי־ם... אץ טיטטאר — א; א״פױל װו פ. װיערניק. רער רעראקטאר פץ ״טארגן-זיםורנאר״, אץ ה ר״- װיק, א טיטארבעטעד פ.ץ ״פד״ה״ט״. אב נארדבערנ, רער פארזי- צעד פץ רע־ ״הסתדרות עברית״, אץ ד״ר ז־םיטראוזסק• — איע זענע; נעהתטעט. ארע רעד; װעג; איץ זאך אץ איע זענע; נר״ט צ,י טץ אץ צו ױפ; אנרערע טץ איץ זאך-םאפ; א; ארגאניזאצ־ע פאר ־ער פאריםפר״טיננ פץ רעס ״ד״ם; ביךן װאם האט פאםירט, ויאס האט געיםאפ; אט די זערטענע איד־ריע פץ אחדות? גא־ ריםיט־: טיר האב; עפעס נערעמט פ,ץ רע־ א״גענער דערפאױננ ט־ר האב; זיך אױטנעזען. אז אץ העי צייט, וועז טיר האב; נעט״רט צױ״ם; זיך — א.ץ נ״םט געקאנט זיך צעטיירן — ״רי פער פונס בער״, איז. ״רע־ בע־״ נ״םט נעװאד;, אץ טיר זענע; נעבאיב; יםטיץ טיט אינזערע תיםעה-באב-ביקכרעך, װי ר־ נאדייםסטע דאנק״םאט־;. טיי האב; זיך נעקריגט אץ געאטפע.־ט: ײאסער יםפראך איז אונזערע. רי ״ר״םע אדער די העברע״םע, װאםערע ב־כער זאר טע; פאר־םפר״טן, אזערכע אדער אנדערע, װאסעד פ־ראזאפיע פון דעס