Literarishe bleter · 1929-06-28 · 26 (28.6.1929) · p. Seite 501

/"ס 501 י •? / ו \ 77 ד?/ד/7 1/ר <2 2591' * ד.?עהרעד/בריס? אין קעניגדייך פ וי ן נאדאנים אין פעסער זון-יטטדאר;, כרי צו באר״״ט: ז״ער ־ט־אס-טאנ־סטראט, יןובוש צוג״ן א פראנצויז״עער ראנרערנאע־ תויטב ק״ן ױער- ב״י א־ז פון איע יב״נע זאכ; א•; דעס באריזדט; •טטעטי, באטע־קט ער קודס-יא, אז ד• יבנה;ביא־ז נעװעז; ב״נאבטן אי; ראכרערנא איז נרעפער װי אי; װערם״י או; די קאטפענער א״נװוינעי אין האיאנד ײירן נייעט אנדער״ט װי אײנהארט; די יטטערן איבעי• יטטעטא; יאכ דארף זײן א צ״כ;, וװ ס״עטעטר געפינט זיך און איצט, װאס פאר א חידויטיס דידערצײרט זין־ עס אן פױ בעאגייט; איע;; קודם-בר רופט טע; נאך ארע; ״קענינר״ך פו; נאראנים״. א היערארכיע, װאס נ״ט איבער כסדר בירויטה. רעם טאנארכיסטייט; צונאטען האיט טע; עד-הױם הנם ארענעד א״נװו־נער האב; באקו- טע; יטטארקע רעפובר־קאני־טע איבערצײנוננע; א״ װאיטן יטטא־ק ווער; אנװענד; דעכ־אקראטייטע פרינציפך.. ביז היינט נאך זעט כוע; אין אריען א נרוב. דאס יטטאטט נאך פו; אן ערר-ציטערני״ט. פריער זענע; ר־ ה״זרעך נעיטטאנע; ד־ט ד• ט־ר; צו דער ז״ט פו; גרוב. נאך דעי עיד-צ־טעיני־ט האב; ז־ך ד־ די־זיעך אויסנע־י״ט אי; ארע; האט טע; נאר פייער נערוקט ד■ ק־רבע. װ• א•; אונ- זעי כערס ד־ יטוי[ די קירכע יטטי־ט טאקע הי־נט־ טערער א־; א זייט... אז אי; ארע; פערט תט־ד צו דער צאר א־־נוװ־נער, װײי דער בירגערדײפטער פארנעסט זיך צו רעכענע;' יאס ײ־־סט יטוין די נאנצע װעיט . ארענער האב; נעבעך ני־טט ק״ן זכיו;, ז״ פאי־נעם; אפ־רי. װער זײ זענע;. אבער ה־ט א״ך גאט צ־ פ־ענ; א; ארענער פון ־וא- נעט ע־ א־ז א־ר קענט יט־רעכט אפיטנ״ד• דאס געדענהט עי ג־אי ־א א נעיעי־ניטער פו־ער פון ארע; האט געװארט נוט קענע; ז״נע קי און ז־י נייטט פארטוי־ט;, האט ע־ זײ א נאטע; נענעב; רויס דער קריסטיעבעד דר״-א״נ־ק״ט קו״ט צ־נ״; דער נרה נאך כ־ירך אטאי ענטפע־ט ער: ״־עזוס״ א־ז א־ן ׳טט־אר און טיטעיקט א־ם נאר א־; ארען א־ז געװאקם; נראז א,״■־ דע־ ק־יכע. נאך יאנ- נע טראבטעני־ט; ציט טע; אױיך א ק־ :־יט א יטטריק אה־ם הארז די קי יטטיקט זיך או; יטטערט אי־־ס ־־ צ־ננ. פי־־־ט טע; ז־ך ז־ רעקט ־טוי; סיגראז... א־; אזו■ נ״ע; עס טע־ט־ות או־י טע־ט־ות, װאס הערנד־ק ז״ פרענט טע; זיך טאקע; װער ב״ ו־עטע; האט עס א־־סנעבא־נט? א־ן צװ־״טן א־נז■. ארע; פ־; בעים, איע־ פארקער״'.׳... איער דא קוטע; צ־ א־־ך ד־ בעינ־־טע פארקרא־־סט;, — בע־ סער געזאגט ־־ כערטי־טע — ט־ט; פאױטטאי־בענעם דע קאך יראיט אי־; טענה; א־־;, אז ארעז ־טטט ־ט״; טבטה ־א־ן או־ב ־ע־; פו, אויסבארנ;. האב; עס טאקע געט.־; א־רע איע טזרה-יטבנ־ס• ראס ״טטעטי אר־ע; א־ז יטי־ײ ארט טער װ־ צ־ועיי ה־נדעי־ט ־א,־ א-; א־רע נא־אנים אויך נ־־טט ױננעך. או; ט־ט פרעט־יטע פארקראר־סט; זאר טע; ז־ך נייטט אנהויב;. ז״ זענע; ־וננ און פארעק־טנט; ז״ זענע; יטטארק פארטו; א־; דעם און האב; באײ־ז; אויפצוזאטרע; א נאניז-ד״כ; טאטיעדיאי װאס באיטט״ט פון פיר נראב-ב״ביקע ב־כעך א־; דער ױננ-פרעט־יטער ריטעראטור װערט או־י דעם נעביט ז״עיי פיר געיטאפ;. ט־ט ענטו- זיאזם זאטרט טע; אץ ארע ׳״טעט־רעך טאטער־אר פאר דער פרע- טייטער אקארעט־ע, ײאס א־ז עריטט. נאענט צו דער װערט-טרהטה׳ נעיטאפ; נעװאר;. ק״סט עס, אז אץ ארע; האט טע; עס אפגעטו; נא־ די ארע נרי״סע אװאנטורעם; א טר״סט, פץ ראנעט אויס, פאי־ אונזערע בערטער.. ־עדעם ראנר האט זיך זײן נאראנים-יטטאט. יערעס פארק טוז האבן זיץ אברערא, אדער ה״טייטרעכער — זיץ כערם; א טץ פאנ- טעא; פאר ארע קױנע נאראנים א־ז עס אוטעטום נעפאק נעבעך רער ביטערער נורה אוייי א ׳שטעטיר• דאס איז די טראכה פץ ד־ חכטיס, די אנאניטע פארקס-טחבדים, ײאס דער צארן פון ד■ דאזי- קע אוטנריקרעכע נאראנים-יטסעט קען נ־־טט דערגרײכ;... דאס איז ר־ ריטעראטור ׳טבער-פה, ײאס טוז געפ־נען א־יי טעריטאריאר; תיקץ. טוז עס ראך אטאר פאק אויה א יטטעט־ר אץ ־ערן ראנד; טיהאט הנאה צו זעען די נאראנים אץ ז־יערע אי־גענע ר• אטות. יערע תקי־פה אקטואר־זירט דעם טאטער־אי־ אץ טאכט ד־ אנעקדאטן פרייטעך די נאדאנ־ם נענטער אץ ה״ט־־טעך איץ ײאס פאר א פארק, אזא נאדאנ־ם-יטטאט. פארארער טיטן װוקכ פץ יאד; אץ רייהקייט פץ קורטוך װאקסט אויך דער נאראנ־ם-טאטער־אך בר״טערט זיך אויס אויך רי טעי־יטאריע פץ דעם פאנטעא; פאר ד־ נאראנים... הערט טע; זיך אבער א; פץ ד־ ארע טעיטױת, אנעקדאטץ אץ װ־צ;, באקוטט טען דעם א־ינדרוק, אז עפעס װעי־ט ני״טיט כ־ער בא- רי־כערט דער ״נארי׳טער״ טאמעריאר אויפ אונזעי־ בר־יטער װערט־. רי ארע קרונע נארייטקײט; װאנדער; פון ראנד צו ראנד אץ רעב; נע- בעך א שװער-עטיגראנטייטץ רעב;. או־ו־ יעדן ארט באקוטעז זײ נאר דעם ׳טפראברעכן קאריר טיט נאך ״אן עפעם״ ארס צוראנ; אץ נר״ך װערט דאס דערצײרט אויפן חיטבץ פץ דעם נארן-יטטעטר אץ דעס נענעבענעם ראנך עם װערט נ־׳טט טער נעיטאפ;, נאר א־בערנענוטע;. צוזאטען טיט; ארנעטײנעם קורטוד-קריזיס אץ אי־ראפע. ־ראט או־ך א קריזיס פץ דער ז״ט״• די פארס פ; אפיטיריפ; נאראנים אץ א״נצעינע ׳טטעט־רעך א־ז יטוץ צו קאנסערװאטױו... די נעזונטע רעבנס-דערפאי־ונג זאנט ראס אונטעך װעק פערקער זיך אפזאנן פ; םפעצ־ערע נאי־אנים-יטטעט? די עחטטע װארט; זיך זיבער נעפרײט ד־ דאזיקע פאראוטנריקטע נאראנ־ם-׳טטעט אץ דער װערט... דערװײר נירטן נאך יטטארק ארע אבדעראס, אץ די פאי־קראריםט; פץ ארע פערקער הערפן או־ך צו װיר דאס ביטערע טזי אז טיזאר זיך האבן אוטעטום אננעזעצט אוי־־ נאניז רײטישע ׳טטעטרעך אזוי האט עננראנד א־ר נאר;- ־טטעט־ר, װאפ הײםט נאטאפ, פראנקר״ך איר באקאנט; ראנדעדנא, האראנד—קאטפע;, ד״טיטראנד—יט־רדא, אץ ״ק—אונזער בערס. אבער דאס קרײנע בעמיע האט א־־ך אץ טאקע נאנצע צײ״ נארא- ניס-יטטעט־רעך. דאם א־ו נ־יטט, חרירה, ־ערפאי... אץ בערניע װוי- נען צװײ פערקעך דאס הײפמ, צװ״ קורטװץ — קי־טט ז״' רויטן דץ, צװ״ כערטסי דאס פאפורערסטע א־ז איער דאס קרי־נע פרע- ט־״טע ׳טטעט־ערע ארע;. טידאר■־ נא־ דעם ברו־ץ נאטע; דערטאנע;, אז יעדער בעמיעך אץ, בפרט, פרעטעך זאר ק״כ; פץ נערעכטעך אץ װי אוטעטום אױ נראד אדען א נאניז ר״טיי־ט ״טט־עט־ר, װאס האט נעבעך אזא יטם באקוטע;. אזוי פירט עפ זיך יטוץ פץ די ארטםטע צ״ט; נאך אט האט טראציע;, אדער נר־כנראנך געהאט א־ר באריטט; אבדערא, װאם אזא בר-סטכא װ־ דער ארטער פראנ- צויז־יטער היסטאר־קער באיע יטװערט זיך ב־י ארע ה״ריק״ט;, אז דאס איז נעװעץ א ׳ט־טעט־ר פיץ סאטע קרייג-פע־קע טענטיט;, װאס האב; ז־יער ריב נעהאט פאעזיע אץ טוזיק אץ אפירו דער װערט נע- כעבן דעם באקאנט; פדײרעכן פיראזא•־ דעטאקריט־. אבער אבדעדא איז פארבריבן דאך אברעיא, — א יטטעטר־ פץ װערכ; טידערצײרט־ זיך א; אזו־ פיר קרונע ״טטותים אץ פר״- רעכע אנעקדאט;. ׳טפעטערע פערקעד האב; נעהאט אוי," װעטע; ז־ך צו פארקוקז אץ האבן רײטייטע ׳טטעטרעך פ־טוט אונ־נריקרעך נעט־אכט או״־ דורות.. ײאנדערן אט־ ד־ ארע אנעקדאטן אוטכרחטנותד־ק פץ ראנד צו ראנך אץ פאי־יט״דענע װאר־אנטז אץ נריכייטן אבדעי־א, רטיטך האט דער הויכער ונענום-טאנוטענט נעדארפ; זיך יטדכנען צו דער זץ כדי זי א־ינצוהארט;. אץ ד״טיטן יטירדא האבן ד־ א״נװוינע,־׳ נעזאריז באדארט;