Literarishe bleter · 1929-06-28 · 26 (28.6.1929) · p. Seite 500

?יטיעל״&דיישעג בלעטזזר גזם, 26 ( 26) 4 זײם 500* רעד פארברעכעח, — שדעגט אידעיר — ער ױיא אױך באהעםפ;, צ-;ד ו••; נעזעצ;, נ״עט רי נעועע; םון דער נאטור, נאר פו; םענט״ט. איר יטא&ט געזעזין א־ר ברעך ױי. איר םאכט א פראנטער — איך האה איב איבער רעיצו א־ז נו־טיק ײיסנשאםטאעכע דערפא־ ױננ, הונםט. רערבאר הענע; ר,ײן :*אריעטארהטע געזעצ;, קײן מער נ־^עצ; אנטהעג; פארבדעכ; נישט װירה;, נישמ חעאםן, נישט אם- יטרעק;. א־־בא, ײאס םער נעזעצ;, װאס שטרעננערע נעזעצן, ײאס הארבערע ׳עטראפן — ארץ םער רײצט עפ דעם פארברעכער, אאץ אינטערעסאנטער, אר׳,י םער אדײספאדערנריק. סו־ גנב אתאיהן אבער קא; דןק דער כעםיקער טר>ז3טן. נ*? עי ארבעט אײ־' עפעס א בעםיינק אויפטו, װענ; אעבנס-געפארר נל־ ־ו־ס וױיה ער, אז צי יעדעי רגע הא; טרעםן א; עהספאאזיע און איב צעד־יסן זאא ער דערפאר אויפנעב; ז־־; ארבעט׳• אזוי קאן עס דער גנב או; רויבער :י׳עט טון ארריא, ר־ ר־זיקע, װ־ געזאנט, אאקט, אי; װאס גרעםער די ריז־קע, ארץ םער יאקט עס. ״דעם םארברעכער יייצט דאס פארביעכ;״, —- ׳ער״בט אידעיר. ״דאם גהינוס, — זאנט ע־ װ״טער, — א־ז נ־׳עט דירכאו־ם נהינום. עס איז טאקע ז״ער אםת, אז פאר פאדברעב; באצאאט םען א טײערן פרײז — דעס אוםפאים־ידאעכ; טויט־. אבער דער פארברעכער האט אוין־ א שכר: די פי־יד פו; באוװהטזי*;, אז ער הא; טו; ארץ, װאס זײ; חארץ נאוסט, צוס ײינצ־השט; ביז םכאפט אים פיא־ז יא אזוי ם־א רײץ א־; קעםפ; קענ; צעזעץ, װי א־ן םיבפט־ן פאיבדעיער רער ננב חאט פארנענ־ג; פו; דער ננבה, װאס ער אא־י; באג־יט, װי אנדערע —־ נאנץ פ־־נע ר־־ט־ — ״אס זוכן אזערבע א־בער־עבוננען אי; קריםי־;אי-ראםא;, אדער א־; צײטוננ״. בק־צור, דער פארברעכער ־טאפט דעס קר־םינאי-ראםא; א־; דער װ־רקאעבקייט, בעת דער ק־נסטאער םיאום;, שענדאעכן טויט. װעאכע נעה־־םע כהות האב; איס נעטריב; אויםצובייטן דעס דיכטערס אארבער-קראנץ אױ־ די שטעכיקע רער- נעי פון זינד און אוםקוסץ ־אס קא; םעז אםיאו פון א־ס נ־׳טט דעיגײז, פין א־ס. ײאס האט נעקענט אזוי ־סײ; •ט־רײב;, אזוי העדאער זיננע; נרויסע ם״סטער האב; :עפרוווט ארי־נצודריננע; אין דעד נ־סםה פו; פא־ביעבער םיט־ א פא־כאפטן אטעס י־אזן ם;י זיך צוזא- םען ם־ט א דאסט־א־ע־וסקי אדאפ אי; די געהײםע ראב־רינט; פון דעס אנטפלעקונגע;. אבע־ איז ־אס'אנטפיעקטע ־עאי, אדעד בױ־ז דעס קינסטיערס פאנטאז־ע, זײן א״נענע ־עאפינני דענקע;, טראבט; או; פיין אזו• פאדבדעכער.• זענע; דאב ד• טרי־ב-קרעפכ;, ײאס בו־־״־ע- װען אין ד• אדער; פון די אפגרונט-באװוינע־ אדעי דאס איז ברו־ז דער ״חזװ;" פון ־עס ק־נסטרעי א װיזיע, װי דאס נהינוס ב״ דאנטע;?.. פינסטעדע םויער; באדעקן שט־רעקעס יאנד אי; ארע טײרן װערט; דיקע װענט־. א־־זעינע נדאט־עס — תפיסות, טורםעס, או; הינטעי י־ נראט־עס א; אנדערע װערט. א ײערט־ פי; פא־םיטפטע. פו; יעבעדיק-באגראבענע, ײער וענע; זײ ד• בי־נעי פון ־ענעד פינ- שטעיער ־־עיט? װאס וז־רן ז־־, פא־װאס זענע; ז־• דארט? װאס ק־םט-פאר א־; זײע־ע העיצעי? זעלע; י״ ־ע; ני־צט ־וי םיד ארע? ־א. זײ זענע; װ• ם־־ א^ע :א־ א־; זײ... װאס? פו; צ־־ט־-צו-צײט קוםט א ק־י פ־ן ״־ענעי ז־־ט־; ־ע פיאפ־נ־וס.. פו; פ־נסטע־; טאא. ם־ט־ געיט־פאנט־ער נ״ניר ר״נ; םיד צו א; או־עד, :א־ ר־־; סך דער- נ״ען םי־ נ־־עט־ ״־ענע ״עאט־■ בר״בט װ״טעד פא־ אונז א סוד. א םיסטעריע ־טאפט איס אי; פאנט־אזיע. און ער, דער פארברעכער, דער נעזעצ- יאזער םוז באז־צ; נאר םער פאנטאזיע, װי דער קינסטרער או; םער חבםה, םעד דערפאדוננ, צו טון האב; םיט םער דעט־איר;, װי דער ײיסנשאפט־סםא;, א״ב עי װיר אױסם״דן ד־ נעצ;, װאס זענע; פאר איס פאי־בפרײט ארע זענען אנטקענ; איס, די נאנצע נעזעריבאפט: ױריסט;. ייקע נעזעצב־בעי נעריבט;, ר־כטער, פאייצײ, תפיםות,;עהײס-אגענט; או; ד• פ״נע, נעזעצריבנד־קע ב־יגער — און עד, יע־ פארבדעבע.־, ג־־ט־ ׳ט־ט־ענדיק, וױ אויפ א ־עטריק איבערן תהוס א־־; אוםפארז־בט־קעי בוינ, און דער תהוס פאריט־ייננט א־ס, אבעד ע־ ג״ט, האט־ י־ב ל־אס ר־ז־קארי־סע, א־; ריזיק־רן א־ז די באפר־ד־- ק ננ. אין ־ערנר־־ב; -— ד־ פרײך ״אם איז דעד ם־סר-ה־ט־יי װאס םיקא; ציע; פו; דער דאזי- קעד פארברעכ;-פיראסאפיע, װאס ראכט גאריק-ביטער יארויס פו; אידע־רס בוך? ם־קא;, נאכ; איבעריײענע;, אזױ זאנן: װארפט-אײ; די תפ־סות, יט־אפט אפ ד• פאריצ״, די געריכט;, די נעזעצ; או; ראזט אפ; ט־ד און טו־עך א; ־בראס או; ר־ני — או; ננביס און גזרניס וועי; פאריעװ־נד; פו; דער װעיט, םחםת דער רייץ פו; ננבה און ױ־ב װעט־ זיך אפטו;, ננבע, אז סיא־ז נאמי׳ט־ט־א קײן נעזעץ אנט־קענ; דעס או; ק״ז ־ט־טראה אין קי־; ריזיקע; ננבע. אז איץ א־ז אם;. אז יביאם או; י־ני זענע; נייט־טא או; טיד אי; ײויער זענע; צעפראיט— עס װעט דאך נאר ק״; ג:בה נ־יצט־ זי־ן... אט דאס א־ז דעד םוסר-היסבר, װאס ביײבט פו; דעד ״פירא- סאפ־ אװ דח־ ־אסק . נאד װעד װייס? אפיטיד א־ז נאר יא אגאםת א־; דעס באקאנטי; ״ד־׳ס; אנעקדאט, א; עכט-סאפ־סטייצער װיץ: ״ננב־ס זענע; ד־ נוציעבסטע םענט־יט•; אױ•־ דער ײערט םארײאס? װ״ך אז עס זאק ק״; גנב־ס נ־יסט־ ז־־;, װאיט דאך נייט־ט געװע; קיי; פאריצ״ או; אז עס ײאיט נייט־ט־ נעװעז קי־; פאי־צ־־, װאיט; דאך איע םענט־ט־ן געװאה גנביס; אפ׳ט־ר ײאיט; ארע םענטיט־; טיאקע נעװארן גנב־ס אין רויבעך װע; נייטיט די םורא פאר יט־טראפ? װאריס ביױז א־־נצרגע, די יחידי-פנורה, ד־ אויסדערווײאט־ע האב; דעס קוראז־ס צו נ״; אנטקענ; ארעםע;. אנטקענ; דער נעזעי׳ט־אפט־, איבער דעס אפגױנט — דעס טויט־ אנטקענ; . נאך װי עס זאל נ־יטט ז״;. צ־ ד• פ־ראםאפיע פון פארברעכ;, װי א-דעיר בדעננט־ ז־ אױיפ, א־ז די ס־בה, ד• טרײב-קראפמ פו; פאדבדעבערייטע םעיט״ס, אדער זי א־ז ברויז דער תיױץ, די ״פירא- סאפ־יטע באדעכטיקונג פאד םעשיס-תעתועיס, — אינטערעסאנט איז אידעײפ װערק ב־ז גאךי אבעי־ אט חאט ז־ך :עיאזט־ חעדן א קיאר קור פו; ח־נט־ער ־־ א״זערנע נ־אטעס. א היא־ א־; א־־נפאך קוי א האנט־ האט זיד אדורכנער־ס; —רך ד־ נראטעס. ־עדנא־ האט זיך א צעיטו־בע־טע- קאפ באװיז; או; א ,־ןה נעט־ו; צו א־נז — אויך דער פר״. באיד האטי די חאנט א יער״דע־ געט־ו; א־; :אס אד״; א ביעטי, א פאריט־ר־בנס, און :אך א בי עטר א־; :אך א ביעטי — ב־ז א נאנץ בוך ״דהי פ־- יאסאפ־ אװ ־ק־ ־אסק■ ,ד־ פייאסאפ־ע פון דעד טונקיק״ט־ו, קע־; א־ע־־ א־ז ־ער נאםע; פ.־ז דעס פארברעכעך א; אםעיי- דאני״־ער ״ננע־םא; אין די דר״ס־דעך ־אבער ם־ט־ א סך ־אח יע- בעדיק; ק;י א״ה ז־־; קורצ; װעג א םע־ק־ויר־־ק בוך םיר דאכט ז־ך אז דעד עד׳ט־טער טיה- פאדט־ראכטע־ או; ־־־סגעיעבטעד חיטבין-הנפש פו; א פארבי־עכעך ז־בעד דע־ עד־ט־ט־ע־ פ־; דעס ם־;, וו״י פיט׳וט, א; דעס פארזוך צו פאדי־טע־א־־יט־;, צ־ םאב; פו; ־־ יײד; -- קונםט ־ט״־;, או־פד־כ- ט״ק נא־־־. :א־ פ־ז ־ע־ נא־װ־ט־עט־ װאקסט ארױס א פייאסאפ־ע, ־י פ־יאסאפ־ע פ״ פאדברעב;. בםעט־ אר״; נ״טט װ־סנד־ק, אגט־- פיעקט א־:ז א-דע־ד ־־ ניטםה פוז פאדב־עבן — און דאס א־ז דאס נ־־ע. דאס פאדכאפנ־־קע פ־; דעס א־נט־ערעסאנטן בוך י־טעדאר״ט יטיט״ט־ עס א״ה א ריענע־ע־ ם־־נח פ•; ״סטיי־נג טרו י״ה•׳ ,ז־ך —כגנבנענד־ד דודב־ יעב;., ״אס א־ז אב־סי פדיער דעריט־ינע;, או; װאס ־ע־ םחב־ דעי־פי; א־ז ע־נסט ב ו ט, דעד באנק-דו־בעך װאס א־ז פא־םיטפט נעװא־; אײה ־עבנס-יאננ בוט באננוגנט־ זיך ם־ט ׳ט־רדע־־ננעז פ־; ז״; יעפז, פו; ז־־נע ננבות א־; חו־בער״עז ב־י א דע־־; זענע; ־אס ז־־ט־יע זאב;, ד־ ־עקאדאצ־עס, אזוי צ־ זאג;. ־ע־ ע־ק־ א״ ב״ א־ס דע־ םהות פו; פאי־בדעב;. סאצ־ארע אוםני־־בה־־ט - - ז־בעד דאכ א־ז א װ־בט״קעד פאקטאד א־; פאדב־עכ;. :ע־דיטנטע נ״נ־נגעז — אפיטי.־ א־ז יאם- בדאזא נעדעבט נעװען ־אבעד עס א־ז דא נאך עפעס, ט־פערס. יו־ט װ• א-דע־ד װ״זט עס א־נז. או; ־ע־ נאך עפעס א־ז א פ־ראסאפיע. או; אפיט־ בעסעד עס אנרופך װ־סנ־ט־אפט־, קונסט? ניי;, עס איז ארע דד״ז און זענע; דאך פ־יאסאפ־ע, ײיסנ׳ט־אפט או; קונסטי א ז—־יינג. ו־אס איז דעד פ־ער-װצא פ־; דעד פאי־בארנענעד םענטיט- רעבעד ׳טטרעבונג צו דעדנ״; די װערט, דעס םענט׳ט־, דעס ״פין װא- נעךי או; ״וװהי;״, דאס א״ביקע ר״ס; זיך א ־ ו י ך נ״טט םעך ד־עס פארברעבעי־ צ־ט א־אפ א פאדעקיטנט־ע יינ־ע: אנ׳טטאט םערה איז םט־ה אבעד ־אס ר״ס; זיך א־ז דאכ זעיבע, א ר־־ס; זיך ײאס ם־קע; נ״טט גוב־ זײ;. װאס םוז נעפינע; א תיקו;. סיי ד־ פיראסאפ־ע, ס״ ײ װיסניטאפט פיר; א כסדרױק; קאםה אנט־קענ; די געחײםע בחות פו; דער יצירה, װ־ין ז■ אי־וםג״;, נאזינ;, נעםען אי; ד• הענט ארײ; או; ם־ט זײ הער׳ט;. װאס וױי