Literarishe bleter · 1929-06-28 · 26 (28.6.1929) · p. Seite 499

4 ן״ס 499' קלאם איינע און די ועלבע דערצײלוננ פון דער נרעסטאנז&טיע, און יעדער תלײיד דערעײאט איבער ראם נערײענטע אויף א באזונ־ דער ׳שטײגער (אן ענלעכער עקםפעריטענמ איז געטאבט נעװאדן פון ר■ טארב־רגער םסיכאאאנן איבער סטודענסן בײ זײער םעטינאר-אר- בעט, וװ יעדער אײנער טוז האבן דורכנעאײענט צו א באישטיטטעי■ צײט אײן און דאס זעאביקע װערל,, און די רעזואטאטן זענען נעװען פאר׳ע״דענע, יעדער אײנער האט איבערדערצײאט א נאנץ־אנדערן, אנדערע-קאנםטר־אירטן אינהאאט). אוטקערנדיק זיך צו דער הויפט־פראנע, װאס בא׳עעפטיקט אונז, קענען מיר, אאזא, קאנסטאטירן: ראכ איבערהיפן בא׳שטיטטע טײאן פון נעאײענט;, אנדערע נערעי־ט: דאס דערםירן נעײיםע טײאן צו טנאוט-עטן נוא־צו׳עטאנד אין פרט פון אײנדרוקכ־אינטענסױוק״ט, א־ז א נ א ט י ר א ע כ ע א ו ן כ א א ניעט ק ײ ן נ ע נ א׳ט י װ ע דערסיינוננ, װעאכע ׳טטערט כאא נייעט דעכ אאנעמײנעס אײנדרוק פון נעאײענטן רי איבערהיפונג איז נייסט נאייך ב״ס אזוי־גערופענעס ׳עטיאן אײענען (אײענען ט־ט די אויגן) און בײס אײענען אויפן קוא. טאק־ סינװס־איבערה״פוננ קוטט פאר בײס שטיאן אײענען, אבער אםיאו בײכ אײענען אויפן קוא — הנס אין א קאענערער טאם — האט ד■ א־בערהיפונג אן ארט: סיװערן קודס-בא נ״שט ארויסנערעדט די סוד־װערטער ן״ער ישאיננט״, הײסט עכ אין אונזער אוטגאננם- ׳כפדאך, אזא •כאינגען קוטט-פאד דאכ דוב בײ אן אײאיקן א״ענען און בײס אײענען א נוט באקאנטן טעקסט, װאס זײ בײדע זענען א־ן תוך אירענט״כ, װײא טען קען אײענען אײאיק, נעאויפיק נאי־ דאס, װאכ סיאיז נוט באקאנטו, סיװערן אבער אויך א־בערגעהיפט ג א נ צ ע װערטער און װאכ כיאיז באזונרערכ א־א־כטרירנריק: װען טיזאר ר־ ׳כנעאקײט פון נעײ־סע אײנצרנע טיירן (ארץ א־ינס: צ־ טראפן, צ־ װערטער צי נאנצע זאץ־ט״אןן ב־־ס אײענען א ו * פ ן ק ו א, גיענוי או־כטעסטן טיט דער היאיי פון א ״יכטאפ״- זי־נעי־, װעט טען זע;, אז געװ־כע ט״אן װערן טער אויכנעצוינן און דויערן אענגע־ און אנדערע. פארקעי־ט, װערן ײ״נ־קער אויכנעצוינן און דויערן ־וײנ־קער װאס הײכט עכ׳ סיהי־כט. אז נעװיסע טײאן ןד־ װײניקעד אויכנעצוינענע און װ״ניקער דויערנדיקען זענען גאר־ גאר נאענטע קאנדיראטן אוײ איבערנעהיפט צו װערן. און װען ז״ װאאטן נעאײענט;עװארן נ־יעט א־־פן קוא, נאר אין דער יצטיא. װאאטן ז״ נאנץ באיכטיטט טאקע איבערגעהיפט געװארן און—דער־ בײ אן יכאדן פאר דעס אאגעט״נעס איײד־וק פון פארפדעכן (ױטגן $ םפרקוױרדיק בוך פ?/ צ, פ$ר%שפםן רױבער) ט־ר זעען אויך פארברעבער װאכ או־- ז״ער ־חוב־צעטי־. אויפ װי־ װ־יט טען קאן צוריקנײן א־ן דער פאי־נאנגענה־־ט. זענען ק־־ן פאר- ביעבע־ נייכט נעװען אט דער כא־ט פארב־עכעד באיכטױט זײע־ אפט פון זײער אינטעאינענטע, נעביארעטע טענטיכן - א יכטײנע.־ װי אעאפאאד א־ן אאעב, — װאס זענען באװוסטזיניק א־בער דעס, װאכ זױ טוען אין יא קאן קײן פראנע נ־יכט זײן פון טעטפקײט א־ז רער־בער א־נטערעכאנט צו הער;, ־יאם פארברעכער אאײן זאגן װענן זיך א־-דער, איז ני׳כט יעדער פא־ברעכער פעיק או־־י זעאבסט־אנאאיז, אינטדאכפעקציע, ח״כבון־הנפ״כ. נעטט אפיאו אזא קי־אס״כן א־נטעאעקטועאן פארברעבער. װ• פראנציס װיא;, דער פראנצויזי־ב־ער, בטעט־אעגענדאײ״כער, פאעט רויב, טא־ר און פא- עזיע זענען בײ איס נעװען אן אוטצעיכ״דבאדע ר־י־אײניקײט. א־ס א־ז פאי־געיכטאנען בבוד, ׳־וס, װעאט־רעפוטאציע. דער הויכער אטט פון הוי־־פאעט. אבער אויסנעקא־בן האט עד דעכ פינכטערן אפגרונט, בסדר פארפאאגט, װי א חיה און ױננ אוטנעקומען םיט א ^48 7'םסר$ר'שס ב?סםחר בזמ. 26 (269) נעװירקט װען א געײיםער נאיר פון אן אײנדרוק װאאט פאקטי׳כ טאקע איננאנצן ני׳כט נעמאכט קײן אײנדרוק, װאאט דאך בכאא נייכט מענאעך נעװען אזא פראצעס, װי ״דערטאנען זיך״, װי ׳כפע- טערעס פארנענגװערטיקן און רעפראדוצירן דאם אטאא־געאײענטע ־ער םאקט פון ״דערינערוננ״ •5נבי נעזעענעס, (אין אונזער פאא: י׳נבי דעם נעאײענטן, אנבי ד■ װיזועאע א״נװירקוננען פון אײ?ן- טעקסט) באװייזט, אז ע פ ע ס פארבאײבט אפיאו פון יענע נאידער אין די ט״א-אײנדריקן, װעאכע זענען ב׳כעת־טעיכה, אין עצס־פרא־ צעם םון אייענען נופא, ט כ א ו מ ר ׳כ ט א י נ נ א נ צ ן װ י ר ק ו נ נ ס־ א א ז. נייכט אוטזיסט װערט דער סוד פון ״ערינערוננ״ ׳כפראכאעך באצײכנט טיט ״ארוים׳כװימען״, טיט ״ארויםגרונטעװען״ (אין רײט׳כ: ״טאוכען״, ,אופטאוכען״, אין אאט-העברעי׳כן: ״עאה מיס הנ׳כיה״ א א װ.ן, װייא אפיאו דאס גאיד פון מכאוטריבטער נוא־ װירקוננ נײט באטת ני׳כט אאבוד ני׳כט טער. ער אאזט זיך אראפ א׳ן דער טיץ פון אונזער אײפנעס־אפאראט און ער ׳כװימט ארויכ נאכדעס. װי ער װערט נעצו׳נן צוריק ארויף דורך אפטער דורך טערמאאיקער איבערהזרוננ װאם איז נונע דער ר יי ן־א י נ ד י וו י ד וע ל ע ר פארטיי־ אוננ פון דער אײנדריקס־אינטענסיװק״ט פון די אײנצאנע נאידער אין די טייא־איינרריקן, באזירט זי, די דאזיקע אינדיװידועאע פאר־ טייאוננ, אייה דער בכאא סוביעקטױוער אײנ׳כטעאוננ פון טענט׳כן צו װעאכע סיאיז ני׳כט אײנדריק;. יוי ױײט אינדיװידועאי כיאיז רער אײנדרוק פון נעאײענמן אוײ אײנצאנע אײענער (אפיאו דער אא־ נעמײנער אײנדרוק, און נאך טער: די טײא־א״נדריקןו. קען טען ז״ער אייכט עקספעריטענטעא דערװ״זן: זאאן אײניקע טענט׳כן, װאס האבן נאײבצײטיק נעייײענט אײן און דאס זעאב־קע װערק, נא״ך נאך זייער אי־ענען איבערדערצײאן (טינדאעד איבערדערצייאן און ני׳כט ׳כריפטאעך, ײייא בײ ׳כי־יפטאעכער איבערדעיצײאיננ ק׳- טע; נאך צו אידערע טאטענטן, װי די אנ׳כטרעננוננ בײס יכריפט־ י׳עכן אויכדרוק, װאס איז ׳עויערעד און בעיקר טיטאיאיער ױ• דער טינדאעכער אויסדרוק) דעס אינהאאט פון נעאײענטן א׳ן איר װעט זע;, אז וויפ״5 א־פעדדערצ״אער. אזוי פיא אינהאאטן ײעט זיך בא- קוטע;. די געזאטטע א׳והאי׳טן װעאן זײן פאי־יכײדענע א׳ן א׳יך דער ידר פון די ט״^־אינהאאטן וטײא־אײנדריקן) וועט זײן אן אנדערער דאס נעטט זיך דעיםו;. וואס נ״כט פאר אי״ע אייענער האבן די יזײאן פון נעאײענטן נעהאט די אײגענע אײנדרוקס־אינטענכױוקײט. :״בט אאע האר; אויץ דעס זעיב׳קן אופן נעזען דאכ, ױאכ ז״ ־אבן געאײענט. באזונדערס יזען טען עכ זעז ב״ תאטידיס. װעאכע כיקוטט א־־ה איבערדערצײאן דעס אינהא־ט פון נעאי־ענט;: טיא־־ענט א־׳ יא. יא ל ם י / נ י ז ־ י א ר ק ד י פ י ל א ז א פ י ע װאס טרײבט א טענטיכן צו פאדברעכן, צו גנכה און גזאה. ײאם טרײבט איס אײנצו״כטעאן זײן א־יגענע פר״ה״ט און אפיאו דעס קאפ׳ געיריכנטע נ״נוננ, — זאנט אײנער; דאכ אוטגא״כע כאציאאע סיסטעס, וײ א״נער האט צ׳פיא און דער אנדערער גאר־ נ״כט, — זאנט א צװ״טער; ח־היכע טעטפקײזנ, — זאנט א דרי- טער זיכער איז פאראן אטת. א נעװ־בע דאזע אטת, אױ ׳ע-ער טע־ אריע, ײאס קריטינאאאגן, פסיכאיאגן פס־כיאטרןיאון ױר־סטן האב; אויסנעארבעט בנונע פארברעכער אבער א װערטא זאנט: ״פרענ נ״כט דעס רופא, נאר דעס חואה״, און ראס איז נאך טער אטת בנונע פאי־ברעכער פרענ דעס ננב, פרעג דעס רויבער פרענ דעס טערדע־ זעען טיר דאך צװי׳כן די פארברעכעי־ או׳ך פאריכט״ער פון דער רי־כער געזעאיכאפט. ײאס זיכער נ״כט ק״ן הוננער האט זײ געטריבן צו זײער אקט, ׳כ׳וין ני׳כם צו רעדן פון די פארברעכנס ״װיטהין דהי יאז״, אין די רא- טען פון נעזעץ, װאם די ר״כע און די טאכמיקע באנײען אזוי אפט...