Literarishe bleter · 1929-06-21 · 25 (21.6.1929) · p. Seite 479

זײם 479 ל'םבר$ר'שס ב7עם&ר נזם. 25 (268) ד ״ ר ם ' ב א? ן? ײ כ ע ר ם / 71 8 ר ש ט דאס לעען פון עלעאנאדא דוזע נאך א פערטער װענ, װן*ס פארב־נדט די אלע דרײ :זעטאדעש איז דעריאננט א טייפטאיט פון אאנעטײנע כרייפ, אנאריז פון ראלן און מער אדער װײניקער פיקאנטע אנעקדאטז. סיאיז קיאר, אז דער װערט פון אזעיכע מאנאנראפיעפ. איז פאר דער טעאטער-פאריעונג א קנאפער, פא־ דער ייטעראטור - א נייטטיקער דעריבער האבן די מאדערנע יערײכער נעמוזט זוכ; אנדערע װעגן און אנדערע מעטאר;. קודם־כי האבן זײ ארײננעצויגן דאם י ע ב ן פון ארטיסט אין ז״ערע באטראכטוננען אויפ גאר אן אנדערן איפן, װי מען פיעגט דאם טון כיז א־צט. כיז נייעט יאננ האט מען פון דעס יעכן פון אקטיאר נענומען ביויז די װיכטיקסטע כיאנראפ־יעע דאטעס. די פאריע״דענע אנעקדאטן אין ראם כיםי יאגענייע נאך ככוד אין י,אמה מיט רי חכריס. אי־ן אויסעריעכע פאקטן אין געיעעע־ נייען. װעגן א־בעריקן האט מען נעיעװינן, אפיער איז אויך ני״כעי נעװען צו יעװ״גן. צוייכן ככוד פון ארט־סט. א תירוץ האכן יענע כיאנראפן נעפונען אין דער מיינוננ, אז ראס פרױואטע יעכן פון אקטיאר און דאש •״אפן אויפ דער כ־נע — דאס זענען צװ״ פאר- ׳עיידענע װעיטן. אין פיונ נענומע;, קאן זיך אזוי אויסדאכטן א יעדן, װאס האט זיך צונעקוקט, װי אזוי עס ב״ט זיך רער אקטיאד, װען ער קומט ארויס אויף דער בינע און דערפייט דאס ייבט פון ראמפע און דעס אטעס פון פוכייקוס. אכער פאר די, װאס האכן זיך פאר- טראכט טיפער װעגן בינע און אקטיאר, איז יטוין יאנג ק״ן סוד נייעט, אז דער קװאי, פון װעיכן דער אמת־גרויסער אקטיאר יעפייזט זיינע סצענייעע גע׳עטאיטן, א־ז זיין א״גענע מענטשלעכק״ט. אז אט דער נעדאנק איז נייטט חי אויך איע באד״טנדיקע אקטיארן — מוז גי״ך נעזאגט װערן טען נעל|^;ט א״נט״ין איע ״נרויםע״ אקטיארן אין צװ״ נרופעס: א״ן אזעיכע, װאס ז״ער כח יינט אין דער מייסטעריעאפט זײערער, אין דעם באהעריטן דעס ר״כן רעניסטער פון מיטיען, װאס טאיענט, ארבעט און דער־ פארוננ האבן צונויפנעטראנן און אנדערע, װאס די װירקונג ז״ערע נעמט זיך פון זייערע א״נענע איבעררעבוננען, פון ז״ער ז ע י י ־ ש ע ר ב א צ י ו נ ג צו דער פארקערפערטער געיעטאיט אויץ דער בינע. דעס עריעטן מין באװונדערן מיר, דער צװייטער — טר״םיט אונז איייז. דעס עד׳טטן אפיאדירן מיר יעטארק אין טעאטער און פארנעסן א־ס באיר, דער צװייטער פארכי״בט אין אונזער זברו;. ׳טניידט זיך אריין אין אונזער איינן יעבן און ני׳עט אייר א״ן טאט אונזערן האט ער א׳היעפעה דער באדײטנדיקסטער פאריעמ״ער פון ער׳טטן טיפ איז אין די פארנאננענע יארצענטן נעװען סארא בערנהארדט, פון צװייטן — עיעאנארא רוזע. *טר״כן ײענן דעס ער׳עטן טיפ קאן מען צוייב װעיכער־נ״טט־ איז נעיעננה״ט: גאסטראא, ױביי״, טויט, באיעטעיוננ פון צייטוננ אדער פאראאנ. ישר״בן ײענן צװ״טן ט־פ קאן מען נא׳' פון א״נע- נער איבעריעבוננ און מיטגעריסנקייט. און אפ־יו דער אנרענ - אויב ער איז נייסט קיין א״נענער — מוז קומען פון אזא פערזאן דערצ״יט טאקע ע. א ר״נהארדט, אז דעס אניכטויס צו ז״ן ארבעט האט איס נענעבן יענע פרוי, ױאס איז נעװען ־ארניאנג רי נאענטםטע פריינדין פון עיעאנארא דוזע: אינא איײאנאװנא רעזנעוויטיט־סיננארעיי. .זי האט איס ״אזוי פיי און אזוי אינטענ־ סױו דערצ״יט, ביז עס האט זיך א־ס צוזאמען מיט ז״ן א״גענער איבעריעבונג פון ניעסטן טעאטער, װאס עס איז איס נעװען בא- יטערט איבערצויעב;, אננעהויבן צו פורעמען דאס עריסטע יעבע- דיקע בייד פון יעבן פון עיעאנארא דוזע״ ער האט דאן גענומען זוכן פאריעיידענע װעגן, צו נעבן נעיעטאיט דעס דאזיקן בייר ער האט זיך באקענט מיט א סך פערזעניעכק״טן, ײאס האבן נעקענט דוזע אין פאריטיידענע צייטן פון איר יעב;, ער האט דורכנעיעטו־ דירט די נאנצע דוזע־ייטעראטור, ב־כער, פובייקאצ־עס א־ן ציי־ טוננען און ז׳עורנאלן, זכרונות, אנעקדאטן און איץ, װאס האט נעהאט א ׳טייכות צום יעבן פון רװע. עם איז אויך קיין ספק ני׳טט, אז אויף ר״נהארדטס בוך האט נעהאט א ׳עטארקע ה׳עפעה די מאדערנםטע ריבטוינ אין די קרייזן פון ביאנראפן, ײעיכע האט נעיעאפן א נייעס טיפ פון א ביא־ עיעאנארא דוזע איז געװען די בא־ רימטסטע דראמאטי־ ׳עע ארטיםטין אין סוץ פון פארנאננע־ נעס און אנהויב פון ק״ט אירע, ײאס ה״נטיקן יארהונ- דערט. די בארימט־ האט זיך פאר- איר מוטעריאנד אי- יטפרייט װייט אי־ פער רי נרענעצן פון טאייע,אין איע יענ־ דער פון א״ראפע און אמעריקע, איז נעײען א פועא-ױצא ני׳עט אזוי פון איר אקטיא־ רייעער מ״םטער־ ׳עאפט, װי פון א־ר אומפארגי״כ־ יעכק״ט און א״נ- ציקארטיק״ט. עם א־ז דערי־ ו בער נייעט קיין װונ־ עלעאנארא דוזע דער, װאס אט דער (אין דער יאל פון דז-אקא:דאן פענאמען האט נע־ רייצט ליטעראטן און קריטיקער, צו דערניין דעס םוד פון דער דעחעיטערנדיקער װירקוננ אויר טויזנטער און טויזנטער מענט׳טן. עם איז ני׳טט געװען קיין א״ן צייטוננ, איין ז׳עורנאי אין דער װעימ, װאם זאל ני׳עט דערצ״ין מיט באנײםטערונג װעגן דער דאזיקער געניאיער קינסטיערין. נאך איר טויט — אין יאר 4יק>1 — האבן זיך אננעהויבן באװייזן ביכער װענן איר איינס פון זיי — און איך מוז ני״ך צונעב;: איינם פון די א־נ- טערעםאנטםטע — אינט פאר מיר עס רופט זיך: ״דאס לעבן פון עיעאנארא דוזע״, איז אנגע׳עריבן אןיף ד״טיע פון ע. א. ריינ־ הארדט און איז ארוים אין באװוסטן פ־יעער-פאריאג א־ן בעראין.). דער יער״בער פון אן אקטיארי׳טער מאנאנראפיע האט בכיי א יעװער ׳עמיקי ארבעט. האט ער אי״ן נעזעען דעס ארטיםט אין איע יארן פון דער םצעני׳טער אנטװיקיוננ, קאן ער ׳עעפן פון איי־ גענעם זכרו;, און דאס בילד פון ארטיםט — ײי םוביעקטיײ עס זאל נייטט זיין—ײעט ז״ן איינה״טלעד און גאנץ. אבער אזא פאי טרעפמ זיך זעלטן. נעװיינטלעך יעטיצט זיך דער ׳שר״בער פון א מאנאגראפיע או־ף א״נדרוקן פון אנדערע: רעצענזיעם, ארטיקלע;, נאטיצן, פארצ״לוננען, אנעקדאטן. זיי יעטאמע; פון פאריעיידענע מענט׳ען, פון פאר״ז״דענע צייטן און זענען אפט םותר א״נס דאס אנדערע. בל״בן פאר דעס באישרייבער רר״ ײעגן: אדער ארײנלאזן זיך אין אבםטראקטע חקירות װענן אקטיאר״עער ׳עאפוננ און אי- לוםטרירן מיט די ׳עאפונגע; פון דעס אדער יענעס אקטיאר. די בלליס צו װעלכע ער איז דערנאננען; אדער אנאליזירן נענוי די ראל;, ײעלכע יענער אקטיאר האט נע׳עפילט און די דראמעם, אין ײעלכע ער האט גע׳עפילט (ראלן אין דראמעס זענען פאראן און מען קאן זיי ׳סטענדיק באנוצן) און אויפן םמך םון פרעמדע און איינענע א״נ־ דרוקן איבערנעבן, װי אזוי יענער ארטיסט האט די ראל און דאס יסטיק באנומען און געשפילט; אדער פארלירן זיך איננאנצן אין אנעקראטי׳שן םאטעריאל און הינטער-קוליםן-מוטלער״. םאראן -ח61ו1ק .£ חסץ 56ס0 3זסחספ£1 זפ4> חסל1-61 038 (* .ת!1ז86 ,13£ז6^\-ז6ו1:>5!£ .5 .1928 .11>ז3ו1 £זמ£■■'•