Literarishe bleter · 1929-06-21 · 25 (21.6.1929) · p. Seite 478

?'ם1!ר$ר'ש2 ב0177!11 013. 25 (268) זײם 478 ¥ זיך פאנאנדערזינגען און פאנאנדער׳עפיל;. דערפאר אזא פאר׳שײדנ- ארטיקײט פון פארמען און אױסדריק; אין די זאכ; און באשעפעני׳ע; אויך• דער ערד. דורך דער פארם גופא רעדט דער חוך. דערצײקמ זיך דער עצם, דאם אינערקעכע, דאם, װאס איז אײננעהילט אין דער פארם און איז — אויך פארם, פארם אין אינהאקט. װ״ק אין אמתן װײזט אונז אוצקי נאר די פארמען פון די זאכן, װאס ער זעט. דער אינהאלט זײערער?יגט ׳עוין אין דעם אויפנעמען פון אונזער עדפא- רוננ. מיר נעניסן הויפטזעכיעך דאם ביקד, װאם מצקי דעקט אויף פאר אונז דורך ז״ן ברײט?יכט. — דורך דעם?ירי׳שן הומאר, װאם ער מאכט?ײכטן אויף איץ, צו װאם ער רירט זיך צו. אט דאס?י- ר־יטע, דאס קיכטיק-יןירייעע, װאם אין מצקין, איז די ׳עטארקםטע דיכטערישע מעקה ז״נע. אן דעם װא?ט זײן דיכטוננ, מיט איר;אנצעי א״ננארטיקײט און טיעיקאװעדיקײס, פאריוירן א נאר היפיען פראצענט. זי װאיט נעװארן אן אויםנעטראכטע, א פארמיעי- מע און פארנמיעיטע. איר פארמענטינזיעכן די איעררײ םוביעק- טיװן װאיט אננענומען א פארם פון מוסר-ה׳טכידיקײט און איע- גאריע, און רוצקים װעיט װאיט נעװארן אן ענגע, א פאריפט־קטע און פארװינקיטע. קומט איער דאם ריר״עע און זאנט אייער איע זאכן און ארע אײנפאין און קרונ׳עאפטן און חכמה, אין װעיכער יוצקי מאכט רעדן און רעבן זײנע זאכן. דאם װונדעררעכע, אײנם פון די בעםטע רידער רוצקים או! אפ׳ער אײנפ פון די ׳םענסטע?ירער אין דער מאדערנער דייטוגג אונזערער, זײן ריד; ״פארנאכט״. פײנסם נ#ר דו אלייז ןןערכם אוסעמיר פארנאבט־׳.' אדע זאבן אויף דער אומעטיקער ערד ווערן אומעמיק פארנאכם. זע די אזיפגעגלזוזנטע ד״ײזעד. די דערשראקעגע שילדן. ד*ס בלאסע ׳טפענדעלע פאר דײנע פיס. די גר#זן ציטערן װי קלײנע קינדער אויף די פינסטערע פעלדער. אפילו דןוכ רוײסן פון די ווייטע װעגענער בײ די װענט סון דער װעלם. דו הערסט׳' װ$ס פארע מיםטײטער ציטער עס ציט דורך דורך די קוים־ ארויסגעװערטערטע שורות, אין װאם פארא הויכער לעגענדאדיים- קײט און װיזיע די װע?ט האט פאר אונזער אינער?עך אויג אויפ- נעהערט און טיף-טיף האט דער דיכטער ז י ך דעדפירט, דערשפירנ- דיק אין זיך דאס אײביקע פון שטיםוננ, די שטימונג, װאם הא?ט אומעטיק די װע?ט.?וצקי ברענגט די טרײםט צום מענטש;, װאס יעבט אין פארנאכטיקן טרויער, אז מ״נסט דו אד״ן װערסט אומעשיק פארנאכט׳ אלע זאבן אויף דער אומעםיקער ערד װערן אומעטיק פארנאבט. א ר ע װירן װ מ ר ע מ ק י י ט גאלדנזײגערל. האלצנקעסטעדע. *כטײבנ׳סטײנדעלע. איך פיל די פרײד אין זײ׳ איך זע געבעמ אין זיי: גדעט מיך. האלט מיך מונטער. ״א?ע װי?ן װארעמקײט״, און?וצקי האט ארײננעבצאזן א װאדעמען אטעם, ב?וט און?עבן אין א?ע יטטומע קא?טע זאכן — איז אונז אויך דערפון װארעמער נעװארן, א װארעמע?ופט האט גענומען יםװעבן אויף דער אומעטיקער װע?ט און דער אומעט א־ז אונז נענטער נעװאח, נעװארן א פר״דייוער, װ״ר אן אײנענער, א א ע מ ע נ פ א ו מ ע ט און מען קאן פון אים ארויסזיננען און אויפ־ נײן אין דער נרויכער הארמאניע פון דער װעאט. קײן זאכן רויט?וצקי;. דאם זענען רעבעריקע באשעפענ״שן. ארט אים נ״עט ד■ טוױנט און מער יאריקע באשט־מונג און נעמען, װאפ מיד האבן די דאזיקע זאכן געגעבן. א ׳שט״ן איז אזא בא׳שעפעניש. ױפט ער דאפ טאקע אן מיטן זערביקן נאמען װי א?ע, ישאפט אבער א נײעם כאגר־ף. און דער נײ-גע־םאפענער באנריף אױ אין תוך גיישט געישאפן נעװארן פון?וצקין, נאר פון אונז איע. ער האט דאם אבער, א־ן א מאמענט, אין א נריקרעכעד מינוט, דער ער׳שטער דער- פ־רט, און אונזער געמ־ט א װענד נעטון אויף דעם. ער האט אונו נעװיז;, אז א?ץ, װאס עפ ׳שטרא?ט ארוים פון אונזערע הויצים און א״נניטאפט;, ברײבט רעבן אין ארע זאכ;, װאכ ריננרען אונז ארום. א־יגנטרעך אױ עם דאם כאדאקטעדיסטישע פון דעם עצם פון דער גאנצעי קונםט, אין?וצקי אבער האט עם דערגדײכט צו א פאר- ׳שארפטער ׳שטאי-קער בורטקײט. רוצק• האט אונז אנטפרעקט ד• יאייא פון די ׳שטומםטע און טויבםטע און ברינדםטע זאכן אויף דעי װערט. ד• יאדיא, װאם װערט או־פנענומען אין דער?ופט פון אונזער אויםרעבן זיך, איץ, מיט װאפ מיד קומען אין בארירונג א.־ן אין נאענטק״ט װערט אונזעד ברוט-פאדװאנדטעד, דער ישט״;, װאם ריגט ־ארן-ראננ ב״ם ישװער פון ישטוב און נעמט אר״ן און זאפט אדײן אין זיך אונזעדע ב?יקן, אונזערע גישמות, װאפ הארטן ז־ך אין א״ן מינען און װעקס?ען דודכן ישפ־גר פון אוינ, — אט דער ישטי־;, באקומט עד דען נ״שט פא־ אונז מאמענטנװײז רעם אויםדרוק און אפירו ד• באד״טוננ, װי א מין בא־שעפענ״ש, װאכ היט אונז אײ װאכט אויף אונז און װיר אונז זען... מיר זענען אנגע- טון אין די זאכן פון דער ווערט און מיר װערן פאר די ישטומע נעננ- ישטאנדן דע־ צענטער, דעד אינהארט, דעד תוך און דער םך-הכ?. מען דארף באזיצן א כענכ־טױוע םוב־עקטױוק״ט, און אין דער אײ- גענער צײט זײן ברײט אביעקטױו צו קאנען אננעמען די װע?ט, װי רוצק• נעמט איר א;, ראכ איז מעד ד• פיראזאפיע פון די חוישים און נ״שט פון א־נטערעקט דאם איז דאם קעגנזײטיקע צונויפרעבן זיך פון מענטיש און װערט, פון חיה און זאך. דאפ איז די קעגנזײ- ט־קע װירקוננ, װאם,דעד מענט׳ש האט אויף דער װע?ט, און ד• װערט אויפן מענטישן. או־צקי קומט און װ״זט אונז אן מ־ט א פ־נגער אוי־ ארץ, װאכ אונזעד אויג קאן נאר דערזע;. ער ווייזט אונז א;, װ־ מיר ׳שפינרען זיך אפ א־ן יעדער קאײניקײט און אויף ־עדער װ״ניקײט. ער װײזט אונז א;, װי די בריקן פון ״ארע רעבעדיקע און ניישט- רעבעד־קע זאכן״ זענען אנגע׳שטרעננט אויף אונז און װערן בא- אײנפמםט פון אונועד מינדפטער טואונג. מיר טרעטן אויף דער עדד און דורך אונזעד טראט הערן מיר דעם אפק?אננ פון אונזעד גײן אין או־ך — רעם אפקראנג פון דער ערד קײן זאך איז ניישט פא״ זיך ארי־;. ק־־ן זאך אױ ניישט אפגעבונדן פון א צװײטער א־ן ד־ ט־פםטע טיפענ״שן זענען מענטישן און זאכן, שטײנען און ב״מער, ה־מרען אין ערדן, װאכערן און — באנען... ארץ א־ז אײן װערט. א־ין װונדער, דורך װעאכן מ־ר הארמן זיך אין אײן אפישפ־נרען א־ן אאערריי פנימער און נעישטא?טן. און אז מיר דערזעען דעם דאזיקן םובםטאנץ-נעדאנק דורכ- נעפירט ק־נכטאער־יש דורך ד־ אידעד-בירדעד פון א. יוצקי, כאפט אונז ניישט אימזיםט ארום אזא געפיא פון פר־־ד־ק־יט. עם וויע־ט אונז הײמ״ש אין דער װערט אין מ־ט א־ר ר• װײטפטע זאכן װערן אונז נאענט און רעדן ־צו אונז אוי־ אונזער אײגענער ישפראך, װ״זן ז־ך פאר אונז א־ן פ־מבאאן, װאם אעבן א־ן אונזער אײנענעם באנר־ף. ־וצק־כ דיכטונג איז א באפר״ונג פון אומעטיקײט. ער איז די אפע- נע גאכ א־ן דער ײד״שער איטעראטור די נאם, ײאס אױ פור מ־ט אזוי פיר פר״רעבער און ׳שײנערישפיא פון קינדערמיפ־ן ערנסמן הוהא און טאדאראם פון רעם מארק, װו די נרו־כע טומ?ען ז־ך ארום. ד־ גאכ, װאכ פאדװאנדאט ארע קואות און ארע ישטימען א־ן אײן גע- זאנג, װאכ ישאאנט זיך אן בױ דער הויך פון די דעכער, װ״מער, װײטער און העכער װערט עפ אויטערער און איכטיקער און אן אײ־ ביק קרארער הימר דערפריישט דאס אוינ, װאם קאן זיך ארויככאפן פון דער נידער און אויף א רנע זיך פארקוקן און פארװונדער;. איז, ײי געזאגט, א פרײד צו פי?; די צונעבונדנק״ט פון איי־ נעב צום אנדערן און פון איע צו דער װעצט. אין רוצקים?ידער, אין פון דעם דאזיקן געפיא װערט ישוין נעבוירן א פרי־ד אין איט- רעכן באזונדער — א באזונדערע פרײד זעען מיר יעדע זאך, דורך רוצק־כ אויג, אין זײן באזונדערק״ט, אין א העלק״ט און אין אן אפנקײט. נ״שטא קיין סודות, קײן באהערטענייש;. דורך טוױנטעדרײ אופניכ זוכן זאבן זיך אויםצודעדן, זיך ארויכגעב;, זיך עפענען און