Literarishe bleter · 1929-06-14 · 24 (14.6.1929) · p. Seite 459

זײם 459 ל ײ ע נ ט זין דעד פסיכאלאגיפ פזן לײעגען אזן?ײענעד דירעקט אין פרט פון באװירק; איז נאר דאס רעבעדיקע רעב;, װאס דער רײען-סאטעריאר איז פו; איס א; ־<)פקרא;ג, ודיגיקער ע• טעד, אבער ׳עטענדיק א װ ײ ט ע ר אפקראננ, רירעקט א־; פרט פו; באװירקט־זײ;, פו; אויפנעטע; א־ינדדיק; אױ נאד דעד רעבעד־קער ר״ענער, װאם ׳נטײט פניס־אר-פניס ט־ט דעס באװירקנר־ק; רעב;. אבער הױה, װ• ם אױ אים, דעס באוו־רקט; ןדעס ר״עגעי■;, נייסט ארעטאר טעגרעך צו יבט״; פניס-אר-פניס טיט רעס באװירקנ- דיק;, װעדט צװ־יצ; וײ אײננע־סטערט געװיסע דיסטאנצ; פו; טיטר- באי־קײט, או; ד■ טיטרבארקײט-ד־סטאנץ איז טאקע ד א ס נ ע - ר ײ ע נ ט ע א■; װאס באיסטײט, פס־באראנ־יט גענוטע;, רער פראצעס פו; יסאפ; א; אײנדרוק דורך י״ענע;׳ א־; דעס, װאס דער רײענער קערט אוס די טיטרבאדקי־ט צו איר אור-טקוד, צו דעד אוטטיטרבארקײט, װאס ער פארװאנדיט די אפגעיספינרטע רבנה-װ־רקוננ, די װאס איז אנטהארט; א•; רײען-טאטעדיאר, אי; עבטער זונען-װירקונג. דורך דעס ר״ענע; רע פ רא ד ו צ י רט דעד רײענעד דאס אײננטרעכע ריעב;. או; טאקע דערפאר, װאס דאס גער״ענטע איז נאר א צװייסנ- װעג, איז כרר נייטט נו־טיק — און אפירו אוטנעװונט״ס; — אז רעד ר״ענער זאר דורכטאכ; א ר ע ז״נע געיטרענגרטק״ט;, זאר דורכנע- טע; ארע זײנע א״נצרנע טײא;. א צװייסנװעג א־ז בעסער טקצר צו זײ;, כרי װאס יענערעד צוצוקוטע; צוס ציר, צוס אור-טקור פון רירעקטער ,־וירקוגג. פון רעס ׳סטאנדפונקט אױ ר־ איבערהיפוננ פו; טײק ב״ס רײענע; נייטט קײ; הםרון, נאד א טערה, א טערה א־; ב־א-פסיכא- ראגי־טן זי;: ם א־ז א ג״סט־קע עקאנאט-ע, א פאריטפארוננ פו; אי- בעריקע, נ־יסט נויטיקע אניסטרעננוננע;. צוו״ט; באװ־רקנדיק; רעב; או; באװידקט; טענט׳ט; ־טט״ט ר א ס װ א ד ט. ראס װארט, אי; ארע זײנע אויםדדוק;, איז נאר א הנאי-צ״כ;, א יט־פער פו; רעבעדיקע קענניטטאנד; או; דעדיטײנונ- נע;. באזונדעדס אבער איז אזא הנאי-צײב;, אזא הירפס-יטיפער דאס גראפייטע*) ןנעדרוקמע, נעיטריבענען װארט, או; םיאױ דעס ר״ענער נויטיק נאר או־ר אזוי פיר, װיפיר סיניט איס די טענרעכ- קײט צוס דיעיטעפרױ;. רײענע; ארץ, נ״טט דורכצוראז; קײ; אײנצ־ק; טײי הײסט: באזיצ; א•; זײער א יטװאכער טאס די פעי- קײט פו; דעיטעפריר;. ס אױ אבער צװעקטעהיק אט רי פע־קײט צו באזיצ; דװקא אי; א טאקסיטאר-יטטאדקעד טאס. די איבערהיפוננ איז, אזוי ארוס, נייטט קײ; חסדו;, נאר א טערה פון ר״ענער, זי איז א פאז־טיװע פע־ק״ט. נ״טט איע ר״ענער, װי געזאנט, באזיצ; אט די פעיקײט אי; א נר״כער טאס. פאר איר טאקסיטוס זענע; נויטיק פארננדיקע צװײ הויפט-תנאיס. אן ראס װארט נופא, ארס תנא־-צײכ; פץ רעב;, זאר זיץ גוט ב א ק א נ ט, דאס װיזוערע אץ װארט זאר האבן פאר רעס רײענערס אויגן פיר טאר זיך א־בערגעהזרט אזוי, אז פץ ז״נע אײנצמע קאנטור; זאר ער קענע; ר״כט רעפראדוציר; זיץ גאנצע געיטטארט איץ בן ראס יעניקע, װאס צו איס דינט עס דאס װארט ארס תנאי-־ צי־כ;, דאס ר ע ב;, זאר דעס רײענעד זיץ גוט באקאנט אץ װעק; בײ איס פיר־פיר אסאצ־אציעס (עטאציאנער־אינטערעקטוערע פאר- בינדזננען), אזוי, אז נאר א ר״כטע אנד״טוננ זאר איס טעגרעך טאכ; די רעפראדוצירוננ פץ דעבן אץ זיץ גאנצקײט. אנדעריט גערעדט: דעי רײענעד טוז גוט באהעד׳טן דעס ט ע כ א נ י ז ס פ ו; ר י־ ע נ ע;, אץ — ײאס ס אױ נאך פיר װיכ- טיקער — טוז האב; א היפיטע ר ע ב נ ס-ד ע ר פ א ר ו נ נ אץ ד■ פץ איר געריפעיטע פא־יטטארקטע פאדנרײכוננס- און אורט״רוננס- *) צו דע־ ו:יבאדאו.י; פון העיעי (העיעי פון א!איטיאג א א. וו.) םוז קוםען א באױנועיע אפהאנדלונג.?יסעדארי&ס זגלעסעד נזס. 24 (267) ד״ד ' ש ר א? ר ן ב י ן / ב ע ר?י י ן װ י מ ע ן דאס פראבלפם פזן היפן סיאיז א; עקספעדיטענטער-דערװױענעי א.ץ פעסטנעיטטערטעד פאקט: רער פדאצעס פץ ל״ענע; באיטטײט נ״טט או־סיטריםרעך פץ אקט־װע טאטענט;, פץ אנװענר; רויטער פריוס-ענערניע, נאד אויך פץ פאסױוע טאטענט;. אויך פץ טינום-ענערניע. נ י ׳ט ט א ר ץ רײענט טע;, טעז ר״ענט נ א ר נ ע װ י ס ע טײר; ■פץ רײען-טעקרט, און ראם איבעדיקע דעירײענט טע; נ ־ ׳ט ט, ה י פ ט ט ע; א י ב ע ר פץ א װאיט ר״ענט טען יא נאר נעװיסע אותױת, אץ א זאץ — נאר נעװיסע װערטער אץ אלע אנרערע (אותױת אץ װעדטעל) זועדן דורכגעיאז;, איבערנעהיפט א.ץ אױי אוטעטוס, בײ ארע קרענערע אץ נרעםערע פאדטײרוננען פץ ר״ע;- טאטער־אר, פץ א ר״ען-אות, פץ א ריץ־װערק. א.ץ װאס סיאױ דערב״ כאדאקטעריסט״ט: סײ דאס יא-גערײנטע אץ ס״ דאס נ״טט-נער״ענטע. ־אכ איבערגעהיפטע, זענע; א; אץ פאר זיך פץ איץ זײט, אץ אץ זייער קעגנזײטיקער באצױנג פץ דער אנדערער זײט כרר נ״טט קיץ אוט- נעארדנטע צופעאיקייט, נאר זײ זענע;, פארקערט, אוטבאד־ננט אונטערנעארדנט א נעײיכעו• צװעקטעםיק״ט, א נעװיסער ס־סטע- טאטיק, װי טיר װער; עס זעז װײטעד אץ פאונ קע; דוכטן. אז דער טינוס (דאם נייטט-דעררײענטע ראס איבערנעהיפטען דארר ׳טטערן אץ אפיטװאכן דעס פרױס ןדאס יא-גערייענטען, ראר,־* יטטערן דער נאנצקײט פץ ארגעטײנעס אײנדדוק, ײאס דעי ר״ענעד האט פץ גער״ענטז. באטת איז עס אבער נ י ׳ט ט א ז ו ־. ראס פאד׳טטענדענ״ט פאר דעס נער״ענט;, דעד ארנעטײנעד אײנדרוק אױ באטת נ״טט קיץ אײנפאכע םוטע פץ טעכאנ״ט- באהאפטענע חבור-צאר;, אזוי, אז אויב םיפערט, חרירה, אײן בא- ׳טט־יטטער חבור-צאי או־ב םירעצטע אױ װײניקער בורט, װי ארע אנ- דערע, װעדט רורכדעס בארראט די פינקטרעכקײט פץ דער סוטע סיה״סטץ פאר רער יטאפוננ פץ דעס אמעטײנעס אײנדרוק אױ כרל נ״טט נויטיק א רכתחירהדיקע נרײכאדטיקע צונויפיטעכטונג פץ ארע ט ״ א װ ײ ז ע אײנדריק;, ם איז נ״טט נויטיק, או אריו, אן אויםנאס, זאר נערייענט װערז אץ זאי אץ דער נל״כער טאם אוטט־טרבאר ארײנדריננען אץ פסיכי״טן אויפנעס-אפאדאט פץ דעס רײענער םיאיז נענוג, אז נאר נעװיםע ע י ק ר - ט ײ א; פץ נערײענט; זאא; דירעקט אץ בורט באא״נדריקן דעס אויפנעס-אפאראט — און רער ארנעט״נער סך הכלהיקער איינדרוק קוטט ״טוץ טטירא. סײ-װי-סײ אױ די קעננזײטיקע באצ־ונג צװ״טן גערײענט; אץ רײענער ני׳טט די, װאס צװ״טן פאדטיקן טאטעריאל און קאנ- סוטענט, נאר דװקא רי, װאם צװי־ש; ני׳טט-פארטיק;, רויען טאטער- יאר אץ פדאדוצענט. כדי ראס נער״ענטע זאר קענען אויםאיב; א װירקוננ אןיר דעס רײענער, איז נויטיק, אז דער רײענער זאר עס עטאציאנעא אץ אינטערעקטוער באארבעט;. סיאיז בײ דער קאנ׳פרי- צירטער פארהערטעני׳ט פון באװירקז־באװירקט-ויץ, װאם צװייט; נע- רייענט; אץ ר״ענעד, א הך טער ײיכטיק אץ אנטיטײדנדיק ראם םוביעקטױוע פץ רײענער, װי ראס אביעקטױוע פץ נערײענטן. ״דער רײענער -- דריקט זיך אויס בירדרעך א באקאנטער פםיכאיאג --- איז נייטט נאי קיץ באזיצער פון א טעכאנ״טן, אריץ און פאד זיך ארבעטנדיקז פאטאגראפ״טן אפאראט, װאס יעדער ני׳טט-גענונ בורט אויפגענוטענער ׳טטריך קען קאריע טאכ; זײן ריא- פאזיטיװ, דער רײענער איז א קינםטרער, װערכער טוז די אויפ- נאטע פץ ד־אפאזיטױו עריטט רעמויטיר;, אץ אויב א װאםער םיני׳טט איז יטטריך קוטט ארויס נייטט נענונ בורט, קען ער אים דערנאנצ;, ער קען אפירו ענדעוץ ביז א נעײיםן נראד די ׳טוץ-אויפנענוטענע בורטע ׳טטריכן נופא״. דער רײען-טאטעריאר בא׳טטײט דאך נ״טט פץ דירעקטע, נאר פץ אוטדירעקטע אײנדריק;, ער איז ני׳טט טער, ײי א פארטיטלער, א צװי׳טנײעג צװייטן דעס אײנדרוק-נעבנדיק; אץ אײנדרוק־נעטענדיק;.