Literarishe bleter · 1929-06-14 · 24 (14.6.1929) · p. Seite 458

ליסעדערי׳סע ןנ?עסער ב(ם. 24;267);״ס 458 7 דאם םראג״ע-קאם״עע, ראס העםדעך-אוםװערדיקע, װאם דער װערט־ קדי; האט דיט זיך;עבראכט. סיי הא־עעקס װערק און סיי רעכיארקם צ״כענען זיך אװם פדיער-פון-ארץ טיט זייער איינפאכקייט און אוכיייימרבארקייט. קודם-כר פערזענרעכע איינדריקן פון ײזמס׳ען. דער קינםטקער ־זיז דא געקוכוען ׳עפעטער, דער קינסטרער װאקסט און װאקסט-אוים א-ז גאנג פון די ־עירדערונגען. דער ערעטענט פון ריטעראטור, פון ריטע- ראטורעכץ איז דא װייניק, זייער און זייער װייניק. און דעריבער האבן אט די ביידע װערק אזוי געװידקט, דעריבער זענען זיי אזוי ־בטארק אויפנעגוטען נעװארן דורך דעם טאםן־רייענעד דא רעדן קינםטיער, װאס האבן אריין דאם ארץ אדודכנעטאכט. טענט׳ערעכע װערטער זענען ׳טטארקער פין אויסגעטראכטע און צונעטראכטע. אטאר האט רעאניד אנדרעיעװ אננע׳שריבן ז״ן ״רויטן גערעכטעד-, - א פאנטאםטייעע ׳עירדעדוננ פון די טיחטה-גרױזאטק״טן. ער איז אבער געזעסן ביי ז־ך אין קאביגעט און די איע גרויזאטק״טן צוגעטדאכט, די װערטער און ׳טיידערוננען זענען נעװען געװאיט־- קע. אבעד עם האט זיך נעפירט ראס אויסטדאכטענ״ש. רעװ טארםטא■ האט דערויך נעזאגט די באריטטע װערטער; ״ער יטרעקט טיך, -און איך האב ק״ן טורא נייעטי,. די ביידע קינםטיער האיעעק און רע- טארק. װיק ג״סט םתם יערעק;, ז״ דערצ״ין טעיעת-יעהיהס, און דאם אטתדיקע, דאם א״גפאבע רעדט אריין טיט אזעיכע הארבע- הארטע װערטער... און דאם איז דער סוד, װאם טען ר״ענט די װעדק אזוי פיי װ״ר טען;רויבט ז״, װ״י ז״ איבערצ״נן אין ז״ער אויפריכטיקייט- האיםעק קען זיך פארנינען פון דער ז״ט װארפן א יציין אוי־ דעם פראנט און אפטטאי אפפטרן אים טיט ביטור, אפיבפאט. אבער ׳־עטארק איז צופיי אר״נגעצויגן נעװען אין קרינ, צו-יעװער איז נע- װען אויך אים די טיחטה-ראבט, צו-יעארך און װייטיקדיק די װו;־, די װונדן, ער זאר קאנען טיט אזא טין נריננק״ט אפפארטיקן ז־ך טיט דער טרחטה-ירויגיה ער גייט ארום ט־ט דעם קין-צ״כ;. דאם ביוט יגירייט ארויס צו אים אויך 2װ ־אר נאכן קרינ. פאר רעטארקן א־ז רי טרחטה ט־ט ארע אירע גרויזאטק״טן אויך דער ה״נט, דאם נ״בט-אװעקנענאננענע, און װאס ײעט נאר קי־נטאר נייעט אוועק- ג״ן ד• נרויזאטק״טן קאן טען נייטט פארגראב;, פארבאהארט;, ז״ דויערן װייטער און װעין אויך װ״טער דויערן... דאם איז דאס עיקר- דיקע. װאפ ־טרי־ט אדויס פון דעטאדקס בוך, און װאם ט״יט אים אפ פון הא׳צעקס װערק. הא־צעק און רעטארק האבן נעצארט א־ן ו״ערע װערק ז״ער קינסטרער״צן חוב. רעטארק ניט צו צו ז״ן װערק די באיציידענע טאטא: ״דאס דאזיקע בוך איז;״טט קיין באיעוידיקוננ און נייטט קיין װידוי, עפ איז בדויז א פרוײ צו אינפאדטירן װעגן א דור, ײאם איז חרוב נע- װארן דורכן קרינ — אפייו װען ער איז ניצור נעװארן פון זיינע גראנאטן״. די ב״דע װערק — פון דעם טיעעכ״טן הוטאריסט און ד״- ט״בייען דיכטער — זענען פיי טער װי ביויז אינפארטאציע. עס איז א פאטיט אין פנים דער ציװיריזידטעד טענטיטהייט, וואס האט אזיז אדער אנדערע ׳צ״בות צום ײעיט-יצנעו;, צום װערט-קדינ. די ב״דע װעדק, יענער איינער אויך אן אנדער אופן, זענען ׳צװערע בא־צו:-- דיקוננס-אקטן קעגן דעם װעיט-קריג. ז״ ב״דע ברעננען אזוי פיי טענטיצרעכן באיעורדיקוננס-׳צטאפ, װאס דארך א״ן טאי פאר אלע טאי פאראורטײרן דעם נרויםן פאדברעך פון נאר דער טענטיצה״ט, בתםן מייז,??אא8. .*יבער*. װארשע ס׳*-ז דן־זוינןן *■; *ו**ר#י. .*לס-נץ־, װירנע משד־ז שאליט לוחות אמ אונזער ליטעראטור פון מענדעלע מיכר ספרים ביז דער הײנטירלר צײט פראכג-אויצגאכע, מיס זעינזענע רעפראדוקגיעכ, 3 דרוק־כויגי געדיבװז זאץ פון פאי׳גיידענע -כריפטן, אינדעקם. מאנאגראפיע װעגן דוחוח און קאלענדארן — פון כ־עכדע־ע םו״פי ׳. ׳. רינעצקי, ח. י. גוריאנד, ג. כאדעי, •=. •=, פרוג, אחיאכף, קדימד״ י. קאמיק, א־כענזער־דוחות, מ. ספעקסאר, א. מ. דינץ, מ. פראסנזיק, ד״- א. קדיינמאן, ׳. לידסקי, אחיעבר, ליוחות פון ארגאניזאציעס א. א אדרעס; ...23;*׳״¥3/3/ ,3ע]523ז3׳4ו ׳ז&קסעע״ .סז>/סקצ פאררוסטן און א־בערגעיאזט רןיזרט אויפן אדס ס7 טאן פון 1100- ־צװ״ק איז דערצו יצו•; א טענטיצ אין די יארן היט א ר״כעד רעבנה- דערפארוננ, עד האט יצוין אדורכגעטאכט א יצטיק רעבן, זיך אנגע- הערט און אננעזען נענונ, קוקט ער אויף די פאם־רננען פון אויבן אדאפ, ראכט ער, טאכט ער חוזק, ־צפאט ער אפ פון דעם ארעמע;. ׳צפיגרען זיך אפ ד־ פאסירוגגען אין אים װי אין א קרוטען יצפינר. ער איז עראסטי׳צ, ער א־ז א דרייקאפ, א קאטבינאטאר. קאן עד נייצט אריבער, גייט ער ארונטער. בויטער איז ױנג, נראדריניק, ער קאן זיך נייצט בויג;, עס פ־קט זיך עריצט אויס ז״ן אינעװ״ניקסטע װערט נעטט עד ארץ אוי־ עדנסט, יצװער, זאפט ער איין ארץ, װאס ע־ הערט און זעט ט־ט זיין גאנץ װעז;, און װערט געבויגן פו; דער יצװעדער יאך. אױ יצװ״ק ׳צטענד־ק טיטן רוקן צו ד• גרויזאטק״ט;, דוקט זיך ׳צטענדיק פון זיי, און בויטער אװ אן אויפהער פנ־ם אר פנ־ם טיטן טרחטה-ג־הינום, ער נר״פט תט־ד אן די גע׳צעענ־יצ;, ״צטױסט זיך צונוי־ טיט זיי. א־ז ב״ האיצעק; א; אפ;, צעפרארט רעבן, װענן, װערכע פידן אין ארע זייט;. או; ב״ דעטארקז איז א ׳צט־ענגע קאנצענטרירטקייט, ב־נעז״צע פראנט-טװעד, פי; ארע ז״ט;, א; א װו-א״;, און א; א װו-אויס. ב״ ־איצעקן א ז װי א־; א קאר״רעסקאפ; עם ב״טן ז־ך טענטיצ;, סיטואצ״עס, באנענענ״צ;, קור־אזן, עפ־זאד;, און ב״ רעטאדק א־ין קנויר: די זערבע נרופע טענטיצ;, די זערבע די אטות, ד• זערבע כטעט כרו-כר-הקציטדיקע טו־ט-יצט־טוננ. א־ראנ־ע, רייכטער, זארנראזער הוטאר, יצפאט — פו; א־־; ז־־ט, ב־טעדער ערנסט, טראגיזם, דעז־ננאצ־ע ב־ז; סו־ — בון דער אנדעדער זייט א־; ד־ ב־ידע װעדק װיקרט זיך פונאנדע־ דער נרויסער אוט- ז־; פו; ־עם װערט-קדיג. עס װאקס; אויס װי פון ז־ך , און אוי־ א נאט־ררעכ; אופ; טיצונה-ײירדע גדויזאטק״טן, עס װעדן אפגעטו; רי אוטװירדיקכטע העסרעכק״ט;. טע; פאדרירט איננאנצ; דעב טענטיצרעכן פרצו־. פ,י; א״נצרנע בירדער װערט או־פנעיצטערט ־ער גאנצער קר־גם-בבר, װאם האט דא א־ין יצפראך, א־־; אוט- טענט־צרעבע יצפראך פון פארװידדקייט, אבזדױת און מעטפקייט. ב״ האיצעקן װערט באגר״ט יערער עפ־זאר ט־ט גערעכטער, אפט- טאר גערעכטער טיט־ יאיצטיצערקעם, בי־ ־עטאי־ק; — קוטט נר־יי• די װארנונג, ד־ טוראד־קע װארנוננ. האיצעק או; צזאטע; ט־ט א־ם ױזע•־ יצװ״ק קאנע; נרייך זיך אפזאגן פון דעם גאנצ; ענ■;, ז״ הארט; א־ן א״; אראפיצרי־דעד; די קר־נם-ראסט;, װאס טע; װאדפט אויף ז״ אדוי־ רעטארק און צוזאטען טיט־ א־ם פויל בויטער א־ז געבונר; טיט הענט און פוכ צום פראגט, ז־י קאנען ז־ך נאי פון אים נ״צט באפר״ען. רעטארק זאגט אין בוך דורך ז״נע הערדן: ״צװ״ יא־ יציס; א־ן װארפן האנט-נראנאטן — ראם קאן טען דאך נ״צט או־םטו; אזוי ר״כט פו; זיך, װי טע; טוט אױס א זאק״... ״ד־ טרחטה האט יצו־ן אונז פא־ ארץ א־בעדגעפ־רט•,... או; דאס א־ז ראם עיקרדיקע, טיט װערכ; דאס בוך רעטאדקס צייכנט זיך א,״ס: ד־ גרו־םע װארנוננ, װאס קר־נגט אפ פון רעטארקס װערק: ״די ארע טעג, װאכ; א,־ז יאד;, װאם ט־ר האב; דא אװעקנער״גט, װערן נאך װען נ״צט• א־ז זיך אוטקערן, או; דעטארט װערן אונזעדע טויטע חכר־ם זיך אויפהויבן און ג״ן צוזאטען טיט אונז, אונזערע טוחות ײערן קראר ז־־;, טיר װערן האבן א ציר, און אזוי װערן טיד טאד״ציר;,-- כ״ אונזער זייט די טויטע חברים, הינטעד אונז — ־־ ־אד; אויפ; פראנט. קעג; װעטע;, קעגן װעטען װערן ט־ד דע- טארט נייןץי• ב״ בויטער און ביי ז״נע הברים האט דער קריג נע- יצפ־רט א פאטאיע ,־ארע, ער האט א־בערנעריסן ד־ ארע פארבינ- דונגם-פערעם ט־ט רעד נאנצער װערט־, ט־ט דעם גאנצ; נאדטאל; יעבן. אט קוטט פייר בו־טער אויף א קורצן אוררו־ב צו ז־ך אה־ים, צו ז״; פאטיריע, ט־ט־ װערכער ער א־ז אזוי יצטארק נעבונדן, און ער פירט־ זיך דא אינגאנצן װי א פדעטדעד ״איך נעפין דא יצוין פאר ט־י טעד קי־ן יצום ארט נ״צט. סיא־ז א פרעטדע ,־וערטי.- פ־יער האב א־ך ראך בלי םפק אויך אזוי נעיעבמ, אבער אי־צט ב־נדט ט־ך טער נארנ״צט רערט־ט צונויף... א־ך קאן נ״צט נעפינען יעם װענ צור־ק, א־ך ב־ן אויסנעיציאפ;■-. א־״= דעם רעצט־ן זייט־י װען דער אפ־צ־ערער קר־נ האט זיך יצוי; פאדענד־קט, או; ״א־ן א טאנ, װע; עס א־ז נעװען אזוי רויק און יצטיר אויפן נאנצן פדאגט•■•, האט רעטארק געראזט פארן ז״ן הערד, פויר בויטעד ״ז״ן פנים — פארענדיקט רעטארק דאכ װערק — האט געהאט אזא דויקן אויסררוק, װי ער זאר כטעט ז״ן צו- פרידן ט־ט דעם. װאם ס־א־ז אזו־ גע׳צעך. האיצעק איער האט ז״ן יצװי־ק געיאזט גיי; און װ״ינ״ן, כדי דערװ״ר דורך אים אויפדעי;