Literarishe bleter · 1929-06-07 · 23 (7.6.1929) · p. Seite 441

זײם 441?יסעדעדיישע ב7םםסר נזם. 23 (266) ס ש ה ש ■ע? י ס / 7? י? נ ע י. קאפעלאװם זבדונות קעטפט און נעטון, — און :ייט דער טיפער אידאײנננוצ־קער אר־ בעט, װאם פארבאײבט אוםםארנעםאעך פאו ן יחיד או• פארן כאא און פאו״עענערט און פאראײדאט די עפאבע אין דעם דור דער עריעטער באנד, ײאס באיערײבמ דאס אעבן פון כוחבר און זײן םביבה פון חרר ביזן פאראאזן די הײם, איז איטערארייע און קינסטאערײט טער אויםנעהאאטן, װי דער :יוויימער, ײאם טראנט אונז אריבער אין דער צװייטער חײם פון כחבר קײן אטעריקע און דאפ איז אויך נאטיראעך אין עי׳טטן באנר װערט דאך נע״ײיי רערט א יטטיק יידים פארנאיװערט אעבן אין דער איטע און רײם;, װאס ײארצאט אין די טיפענײשן פון דער טראד־ציע און איז נאנ־ו. ״טטארק און פעםט, ײי דער אטאא, ײי רער פארצײטן. ײאס איז דאם נע,ודן פאר א אעבן? נעװײנאעך ענטפערט טע;. אז דאם איז נעװען א פרום, א רעאיניעז אעבן. עם •עעפט אבער װייט נ״טט אוים דעם אינהאאט ב״ קאפעאאװן אין עחטטן באנד זכרוװת נעפינען טיר בנונע יײן םביבה דעכ נאנצן אינהאאט םון אטאאיקן ײדייטן אעבן. דעב רוהנװתדיקן און דעם ניטטױתדיקן אעבן. זעם דאײנען און דעם האנדאען, דעם אערנען און דעם נעישעפטפירן, די תורה און דעם טסהר ײי אין א נאאעריע נײען פאיבײ די רעאיער-אויסנעקריצטע ביארער פון טחברם גוטער און הארעפאיטנעו טאטע. םון זײז טײ>- טענטישאעכן און אטדנ״ט-םיאאזאפ״טן טאטך םון די פינ־ז טאטדים. בײ װעאכע ער האט נעאערנט איז די חדרים; פון די ראיטי-הײטיכות. פון די בחורים און אערנעך םון די טיפן ־זון נזדשטאי׳טן אין די ׳טטעטאעך, אויפן ייטוב און אין יטטאט אין ׳זטוב. אויפן טארק און אין קרעטיטטע. בײם ברענ טײך און אויפ די נאםז: איינצאנע כא- ראקטעח פון די אטאאיקע נעהויבענע טענטיי;: פון א ״נוטן ײדזי• װאם קוטט אין יטטעטא; פון די נוים און פויערן, אין וי־ער צוזא- טענאעבן טיט די יידן אט איז א טערקװיי—ק נעיטטאאט — װעאט״ײק יחיא^׳ם - װאס האט געאעבט הונדערן טיט זעקם יאר און איז נעו.ע• כאײיטט איז דער נאנצער געננט, צײײטז ״ון און קרױ־טז, טיט זײן אויסער- נעװיינאעכער ארנטאעכהײט, עראעכקײט איז קאונ*טאפט: האט נע- האט א נעװאאטיקז אויטאריטעט און היטפע,;. הגם ״עי אװ קײ• נביר קײנטאא נײטט ועװעז אװ אפיאו ני״טט קייין נניד״ אין דאך איז ״זײז נאטעז נעיואח נרויס כטעט ה״איק״. איז אט זענעז די כאיאקטעח פוז פאריטײרענע ײטיבה־ בהורים םיכאפט טטיט אז אז איטה. װען איר אײענט די טעיט־ב העתועים. ײאם אײניקע פוז זיי טועז אפ נאייכצײטיק װארפז זיד דורך אויר איכטיקע נע״טטאאטז פיז ווויאע אעתער אוז רײנע נ״טטיףן טיר נעפינעז איז בוד *טםיקיער אעבנם ״טטײנער• דעם אופז פוז אערנעז איז די חדרים און ״טיבות: די ױם-טובים : הכנםת- אירחים: דעם פיײטיק אוז יטבת; חברים: ־אם אעבן אין קרעט״טטע. חתונות. כאפעיפ ״טריפות א א װ אײנצי׳נע ביקדער האז• איבער א נאר־• •טארק• רו־טם■ םיאײ ״זױער צו פארנעםז. ײי אזוי ד• טאטע פאיט ־ויטז ױננא איז דאר־־ ארײז <אד ״אםענינע״ — צו באקיטעז בײ ײ פויעח איבער ד• יטײערס תבואה אוז אנדערע טתנות נאר דעו נערעטענ״ט אם־עז- צײט איד טכבד צו זײז זײ טיט ביאנפז העדיני אוז ביאקע א ריריר בייד טיט א טוהנ צוזאטעז. ײאם כאראקטעריזירמ אזוי קי״אר אוז רי*ט אוז נלייכצייטיק אזוי אײנפאד איז נאטיראעד דאם צײאטענ- קעבז פיז יטטדטאיטז ײד איז דארם״טז פויעך פע קרעײער אוז ערד- אריעטער ס״טטעאט זיד ארויס דעריייי דאם באטת-הערא״טע אײ ער^עכע י׳עבז פיז דער ײדי״זער פרוי דער א״ז ז-ד״' ױאײ חעטפײ אוז זאמט יטװער אוז ביטער פאר דטם קױם זוז איר הניזנעזינט. פאר דער טענאעכקײמ טפמס צו זייז אירע הינרער דער פויער יטאצט אפ רי נוטסקײט הארעװאניע אוז דערעיקר עח׳עכי׳ײט פוז דער פרוי אוז עם יטאפז זיד פריינטיטאפטלעכע :אצײננעז, קעננזײ- טיקע פאחטטענדנײ״ אוז איינער העי׳פט דעם אזדעח אטאא איז נעװען אזײ אין קיטע די אעצטע צ״ט האבן זיך באײיזן בײ אונז עטאעכע באדײ- טנרערע װערק םון א טעטוארן - כא- ראקטעך װעאכעדאר- דארפן באזונדערכ באנריםט װערן נוט - נע׳טריבענע טעטוארן האבן א בא- זונדערע צוצױננם - קראפט זײ זענען גאײכצײטיק נע ־ ׳ט־כטע און אעבנפ- •טט״נעך דאקו- טענט און ־טאפוננ, כראניק און קונםט, עס ׳טטײען-אויף פאר אונז נע׳טטאאטן און נע׳טעעני׳טן, מיפן און באראקטערן, •טט־קער אעבנם, ײאס זענען אטאא נעװען און װעאן יטוין טער נ״טט קומען, — און ײען נייטט דער טעטוארן-׳שרײבעך װאאטן זײ אײי פאר׳טװונרן און אפיאו ני׳טט איבעמעאאזט קײן •טפור פאר די קומענריקע דורות. די נעיטיבטע פארנעמט זיך אוטעטום טער םיט פאאיטי׳טע נעיטעעני׳טן, זי איז נעגרינדעט אויף די דאקוטענטן און טאטעריאא;, װאס נעפינען זיך אין די ארכיװן. די טעטוארן-שרײבער זענען אבער אאײן די דאקוטענטן, אעבעדיקע און פיאנדיקע, אינטימע און רע- דעװדיקע. פיהענגט דעריבער זײער א םך אפ, װ ע ר איז דער טעטוארן- ״טרײבעך װ א ם פאר א אעב• האט ער דורכנעטאבט און װ י א ז ו י בא־טרײבט ער זײן אעבן און ׳טיארערמ זײן עפאכע. די אטתדיקע טעטוארן קענען אפט װערן א װיכטיקער צו- יטטײעד פאר דער נעיטיכטע, פאדן טיפערן פאחטט״ן רי פארבאר- נענםטע זײטן פון פאאקםאעבן, און זענען די נרונט־״טטײנער נישט פון דער פאאיט־ק, נאר םון דער פםיכאאאניע פון דער עפאכע. פיאיז דעריבער קײן וװנדער ני׳טט, ײאם אפיאו אין די רײ- כערע איטעראטורן פארנעטען די טעטוארן א נאר-בכבודיקן ארט. אין עננאאנך אט׳טא. זענען זײ אפיאו נעװארן א טין נאצ־אנאאע איטערארייטע פראדוקציע פון נרויסן װערט און פאפואאריטעט. צו אט דעם טין אטתדיקע און גע׳טיכטאעך-ײיכטיקע טע- טואאח נעהערן די צװײ דיקע בענדער זכרונות יפון קאפעאאװ. אײנער — פון דעם ײדײטן יעבן אין איטע אין די יאח 1882-1860, אונטערן נאטען ״אטאא איז נעװען״ ופאראאנ טאקם נ. ט״זעא, נױ-־ארק. 1920), אוז דער צװײטער — פון דעם ײדי׳טן אעבן אין אטעריקע אין ח יארן 1883-1004, אונטערן נאטען ״אטאא אין אטע- ריקע״ ןפאראאג ח בזיטאוא, װאחטע, 1928). דער טחבד פון די דאזיקע זכרונות — י. קאפעאאװ — א טענטײט מיט זעאטענע פעיקײטן און טיט ײדישער.ביאדוננ, א פײ- נער און רײנער כאראקטעך א״נער פון די עראעכסטע. ׳שענםמע און נא״כצ״טיק שטיאםטע און באשײדנםטע טוער אין ײדי׳שן דא- דיקאאן אעבן אין אטעריקע. פארטון אין עואם-המםחך האט ער קײן אײן מינוט נישט פאראוירן דעם אינטערעס פאר אונזער טאדערנער קואטור- און ׳טאפוננם-ארבעט און מיטגעהאאפן איר אויט זײנע גײםטיקע און טאטעריעאע םענאעכקײטן, ביז אויף הײנטיקן טאנ. ער ד,אט אדורכנעטאכט א שװערן, שטורעםדיקן אעבן, האט זיך א םך אננעאיטן און אנגעמאטערט, איז נעװען אין דער רעכטער נעדיכטענײט פון רעװאאוציאנערע פארטײען, האט אויפריכטיק גע-;אפעיאװ