Literarishe bleter · 1929-06-07 · 23 (7.6.1929) · p. Seite 438

^ל,סער&ורישס בלחסער ו וו ו ו־ו ו ן (00 ײע;, אז פאר בײדע צו ראזן זיך אין ײענ איז אוכימענרעך געײעז, איז ער ארײן אויך נעבריב] אין דער ה״ם. און דאם איז נעװען נ״עט דער אײנציקער פאר, ײען זײן חכריעאפט איז געײען אויה אזא נאטיררעכן אוםן ריטעררעך איך נעדענק נאך צענדריקער אזוינע פארן. איך ײיר דערמאנען נאר א פאר פון זײ אין יאר 9ס*!1 האט פר׳ן אנגעהויבן ארויםצוגעבן א ײאכנ־ ׳טריפט. כיײ״ס ני׳טט פארװאם ער האט ני׳םט אײננעראדן ײײטערן מיטצוארבעטן. זײ זענען געײען זײער באפרײנרעט. אין א בריװ צי װײטערן ןעד איז ׳עוין געײען דאן אין פעטערבורנ, נעארבעט א•׳ ״פרײנד״) האב איך אים נעפרעגט, װאם ער טראכט װעגן פרצם פרענעד, און אט ײאם ער האט מיר געענטפערט; ״פון פרצם ײאכנ־ •טריפט האב איך דך דערײוסט נאר פון א״ער ברױו. ׳טרעכטן ב״ אים איז עם א זאך פון דער פארצװ״פרונג. הנם ער ׳טרײבט ני׳טט, ״טיק איך אים די טעג א זאך. יטיקט אים אויך, ריבער אים איז קארט, וױ פארן טויט. דארפן מיר מוחר זײן אויף אונזער כבוד (ער׳טמנם, און (צװײטנם) ׳טטערן זיך אפירו א•; פאררעננהײט — און דאך יטיקן״. ציריב די מענטיטן ,און דערהויפט צוײב יטרײבער), ײערכע ער חאט ריב נעהאט, איז ער באמה נרײט נעװען ״מוחר צו זײן אויף זײז בבוד און •טטערן זיך אפירו א•; פאררעננהייט״. איך קען ני׳טט נאך אײנעם, ײאס האט זיך גענומען אזוי צום הארצן די פערזענרעכע רא:ע און דעם ׳טריבערי׳טן גורר פון ז״נע פרײנט און קארעגן, װי י־אס האט נעטון א. װײטער. װען ער האט נעארבעט א־ן ״פר״נר״, האט ער ממ׳ט נײטט נערוט, ביז ער האט ני׳טט באקומען דארט ד• מענרעכקײט צו דרוקן די ײערק פון די ױנגע יטר״בער פון יענער ״ײט. ״האט א־ר נעזעןץ — ׳טרײבט ער מיר א'! 1909 פון פעטערבורנ — אנכי איז ׳טוין נעײען נעדרוקט. װײםנבערנן נעיטריב;, איצט הארט איך ב״ זירבורנן, ד• טענ ײעט בען א־ם מסתמא בעט;, ער זאר ־טרײב;. איך האב אבער קײן ׳שום האפנוננ ני׳טט װען עם אױ און װו עם אױ דעם נםתר צו דרוקן אין ״כרײנד״. ני־טטא באמת קײן מענרעכקייט פאר אזא צײטוננ. און דאם פארדריםט ׳טרעקרען־ איך האב מורא, אז פרץ ײעט אים אויך נײטט דרוקן (און בכרר דוכט ויך מיר, או די ״װאכנ׳טריפט״ ײעט נ״טט ראננ רעבן> װו דרוקט מען איםץ״ װען ער חאט רערפירט טארענט אין א ׳טר״בער, אױ ני׳טט נעװען קײן נרענעץ צו זײן פר״ד און צו זײן באנײסטערונג. פאד מיר איגט רער בריײ, װאם ער האט מיר נע׳טריבן, װען עס אױ אדויפ בערנערפאנם ״ארום װאקזאי״. ״איך האב, יטרײבט ער, א ביטורה בובה. אומנעריכט האב איך זיך אננעיטטױפן אויף א באדײטנדן, אפ׳טר זײער און זײעד באדײטנדן טארענטן... אײנער ך בערנער־ פא;. װער איז עךי רידםקי האט נעיטמאקראז אפגעדרוקט א ביכר: ״בײם װאקזאך ערצײרוננען ךי) פון ײדי׳טן רעבן״. איך האב דאפ גענומען רעזן עם ער פי נײט (צוריב ביבריאנדאפןע, װערכע מיר פירן אײן) און בין גיטתומם געװאר;. אין א םך פרטים יטםײגט אט רער בעדנערפאן אריבער איטס ״יטטעטר״, א מין ותוציא הארץ ד״טא. פון װאנען נעמט ער זיך אומגעײכט׳ קרינט דאס ביכר װאם ניכעך און אװב אײך איז דאם יטװעך יטרײבט מיך װער א־ך צו׳טיקן... נאר אן אומגעװײנרעכע זאך דער ״ד האט עפעפ פון קופרינען, טיטע־ -אװ;, האמסונע;, םינטעזידט מענדערען מיט איטן, האט א יטײכות צום נםתר און איז — ך פערנערסאן. נאר ארינינעי נאר באדײטנדן מיר טוב, טײערסטערן י און פונקט אזוי א״פריכטיק װי ער איז געװען צו אנדערע, איז ער נעװען צו זיך ארײ;. ער האט נעיטטדעבט װך אויפצוהויבן א־בער זיך ארײן, אבער ער האט זיך קײנמאר נייטט נעהארטן הע- בעך װי ער איז נעװען אין רער אמתן. און ער איז קײנמאר ני״טט געװארן ברונז, װען אנדעדע האבן אים פרײנטרעך אננעװױן אויף די גרענעצן פון זײן קאנע;. איך האב יטוין פריער דערמאנט מײן נ״טט נינםטיקע רעצענזיע װענן ז״ן דראמאטי׳טן עחטטריננ. דאס איז נעװען דאם עריטטע, אבער ני׳טמ ראס רעצטע מאך װען א־ך ב; ארײם מיט טענות קענן אים, און דאס האט נייטט אפגעיטװאכט, נאך פארקערט. נעיטטארקט און גער״טערט אונזערע חבר׳טע בא- צױנגען. ײען ער האם אין 1910 אנגעיטריבן זײן צװײטע דראמע ״אין פײער״, האט ער מיר זי צונע׳טיקט אין מאנוסקריפמ איך האב אים גע׳טריבן, װאם עכ האט (װי מיר האט זיך נעדוכט) נעפעלט אין זײן ׳טרײבן. איך האב עם אפט נעטון. ער איז ׳טטענדיק נעײען מיט מיר אפנהארציק, און ײען ער איז אין דעם אדער אין יענעם פרט נ־׳טט נעװען מיט מיר צופרידן — און ער איז אפט נעװען ני׳טט צו- זײם 438 * עקפפעדיטאר און רער... פינאנס־רער פון דעם ז׳טורנאר. ער האט באקומען קרעדיט א•; דער דרוקערײ פון ב. קרעצקין, װערכער א־ז יטפעטער, א ראנק ־ער וװרקונג פון א. װײטערן, נעװארן ארײן א פאררעגעך ער איז נעװען א בריה אויף קרינן נמירות חםדים, און ער האט פאקט״ט באזארגט ר• פינאנציעלע און די גאנצע אדמיניםטרא־ ט־װע זײט פון דער רױ־קארייטער אונמערנעמוננ. עפ אױ בײ אוגז ק״נמאר א•; רער קארעגיע נ״שט באיטראםן געװארן, װער װאם עם זאר טו;, אבעד עפ א־ז יטױן ממײא אזוי ארױםגעקומע;, אז די ׳שװער־ םטע און נ-טט־ראנקבארע ארבעט האט נעטון װ״טעך ער איז נעװען מער װ• רי א־בער־קע צװײ הברים פון דער רעדאקציע פאר־ גומען אין רער רוסי׳שער צײטוננ, אבער אים איז קײנמאר נ״טט א״נגעפארן צו קראגן זיך א,״.־ רער אמתער עבודת פרך ער האט נעױוםט, אז ער טויג בעםעך װ• מיך פאר דער פדאקט״טער ארבעמ, האט ער ארץ אר״ן געטון. אנטוננ נעגעבן אויםן זאץ, אויםן דרוקן, א״ף רער קאדעקטוך נענאננען אװף רעד פאסט, נעזע;, אז דער נומער זאר צעיט־קט װערן א•; רער צייטי, נעפירט ד• קארעםפאנדענץ,;עזונט נמ־רות ־םריב, באזאדנט ארע געיטעפטרעכע אננערעננהײטן. א־ך נערענק נייטט, אז אװף ד• ױצונגען פון דער רעדאקציע זאר ע־ אונז האבן אמאר דעדצײרט װעגן ד• ארע אדמינ־פטראט״וע א•־ פ־גאנצ־ערע קאפררײענ״ט;. אז איך פרענ פרענן ב״ אים, װאפ העדט זיך פרעגט ער ענטפערן מיט זײן נעװײנרעכן ׳טמײכר, א•; װערכן עם א־ז נעווען עפעם פאטערדעכס און מוטעררעכפ צוגרײך— א• •טטארץ, א• מירדקײט. ארע זײנע כחות האט ער אפגענעבן די ״ריטעראד־׳טע מאנאט- יט־־פט;״, אבער ער האט ג״טט נעװארמ, אז דער זיטורנאר זאר אים פעדזענרעך עפעם געבן, אפ-רו זײנע רײן־ריטערארי׳שע ׳טטרעבונ־;ע; האט עד נ״טט געזוכט צו דערנרײכן דורך די ״מאגאטיטר־פטן״ ער האט ראדט ני׳טט פארעפנטרעכט קײן אײן בערעטריכט״טע זאך ז״נע, נאטיט זײן טיפםטעד װונט׳ט אױ געװען איבערצוגײן פון זיטורנאר־זם צו קינפטרערייטן יטאפן. ער האט גענעבן אן ארטיקר װעגן ײד״טן טעאטער, אן אייערזעצונג פון קנוט האמםין, דעם אנ־ ה״ב פון אן אדבעט װענן אטטא װײניננעך מיט װערכן ער האט זיך פערזענרעך באפר״נרעט, װען ער אױ נעװען א׳ין •אר 4ס19 אין בער־ ר ן. פארװאפ האט עד אונז נ״טט פארנעיטראגן קײן בערעטריםטי׳טע זאנןץ פא־װאם האט ער אװבנאן געזעצט אנדערע און ארײן —־;עםאדװעדט-. אױ עפ נעװען ענױות? נײן, ניכער איז עס געװען יטטארץ, •ע;עד ג״םט״ק־אריםטאקראט״טער יטטארץ, מימ װערכן ער האט ז־ך אזוי אױםנעצײננט. עד איז נ״טט נעװען זיכעך אז מיד נר״בן א•; ז״ן ק־גםטרער״טן טאראנמ, האט ער אונז נ״טט נעװארט יטייערן פאר א נפױן און נאנוננט זיך מיט ארטיקרען אדער איבער- זעצונגע;. א*ך וװר איב נ״טט מאכן פאד עפעס א הײריקן, א נזיך װאם פארבװנט זײן איך און ט־אכט נאר װענן אנדערע. נײן, איך װארט נ״טט ווערן, אז עפ זאר נעיטאפן װערן אזא א״נדרוק פון װייטער;, אבער עפ א־ז א פאקט, אז אין זײן א־ך אױ געװען עפעפ ריטעד- יעכם. צוריב ױך ארײן, צוריב דער זערטענער טר״קײט פון ז״ן הנריטאפט האט ער נעמ־זט אפט מקריב זײן ז״נע א״גענע א־נטעדעפ;. אײ; קרײנער פאקט — טאקע פון יענער צײט — װעט עכ אירופטרירן. דאם איז נעװען זומער קססױ, ײען די ״ריטערארייטע מאנאטיטר־פטן״ האבן אויפגעהערט אדיסצוגײן, ײײר עס אױ יטוין מעד ני׳טט נעװען וװ צו נארנ;, און ר• רופ״טע צײטוננ האט זיך נאך פר־עי• אפגע״טטערט. קײן נערט אױ ני׳טט געװע;, — און רא ־ארף פארקומען ר• ׳טפראןי-קאנפערענץ אין ט׳טערנאװיץ. עס װירט זיך זײ; אךה ךער קאנפערע;ץ. װ״טער ארײן פאד זיך ײארט װ• עם א־ז געקר•;; אװף הוצאות. אבער ער ײיר נ״טט פארן ארײן. אן מ*ך ער זוכט געיט פאד אונז בײדן, ער אױ גראר דאן אפנעפארן פון װירנע קײן מ־נפק. באקום איך פון א־ם א בדיײר, װו ער ניט מיר צי וױפ;, אז ער האט א האפנוננ צו באקומען הונדערט רובר אן אװאנפ פון דעם וװינער ״סעװערא־זאפאדני נאראפ״,וװ ער איז אמאר נעװען א ׳טטענר־קע־ מיטארבעטעך ״דערװיםט זיך ׳טרײבט עך אײב זײ ניבן, טא נעמט אין ״הזמן ״פיר־װײניק, 25-20 רובר, און ־.יאנט זיך א פאם ק׳מט אהעך איך װער דא נאך אביםר נערט בא- ק־מען — און מ-ר פאר;. רמעה״ש טוט אזוי, איר מ ו ז ט פארן״. א־ך ׳טרײב א־ם צור־ק און בעט זיך בײ איפ, ער זאר פארן ארײן, ויײי ער װעט מפתמא קוים קר־נן אויף הוצאות פאר זיך אר״ן, אנער ער האיט א*ן אײן טענהן, אז איך םוז פארן. דער סוף אױ נע־