Literarishe bleter · 1929-05-31 · 22 (31.5.1929) · p. Seite 432

?"םסר$ר'שס ב7סססר 22 /265) ז״ם 432 ¥ פון דא און דאדם?7י סיד ״שםע^ן ז'ך ז/7יס'־/ אין פויזן, בידוע.?וסט איעט פאר אן איםוילישע אויםזזםעלוננ. אין פוילן, בידוע, װוינען, לעבן און •דאפן איבער 3 סיליאן יידן. הײט סען אזוי נעסאבם, אז מ י ר זענען דארם במעם נישטזז. און ווזןם ז י י האבן אננעהויבן, — האבן אונזערע פארענדיקט. אנדערע װײזן עונצן, בריהיבאפט, ווי י א זיד באווייזן, מיר ןןבער ווייזן בריהיסאפם, װי זיך ני?ם עו באװייזן. פאראן קײן עין־הרע א רייד און פאד־ צװ״גפ יידייט ע־אנאסייט, עולטורעל און עינםםלער״ב לעבן אין פוילן, אבער וועגן דעם אלעם איו דארט במעם גארנייטטא. נ״טט אונזער פרעםע, נייטט אונזער בוך, נייטם אונזעד טעאםער זענען דארט נישם פארםראםן. דער ציל און צוועע איז, אז קיין יידן און םםילא?יין ײדן־פראגע איז אין פוילן נײטםןן ־טונאיס הןןבן עם אויםגעטראבם! דער רעװיזיןןנם״פאר־ באנד פון די ״דײטע עןןאפעראטױון, ווי זיינע פאריטטייער בארימען זיד, האבן יא אויפגעהאנגען דארט טאבעלן אויף יידיש (מיט אײד־״דישע אויפשריפטן1). ״טאז״ אבער האט אויך דאם ביםל נישט געטון. און ״טןןז״ נעפינט זיך דאך אין די הענם פון יידישע םענםשן. םיט ״םאז״ פירן דאך אן אזעיבע יידישע טועד. ווי ד״ר 1. שאבאד, ד״ר ג. לעװין, ד״ר ל. וװלמאן, — פרענם ייד, פארוואס ״שטעלן זיי ייד אזוי אוים״ אין אן אויסשטעלונג? אויב ״םאז״ ה״לט ״פארבעס״ פון קעפ, מעג ״םאז״ ה״לן אויך נ״סםיקע פארבעם. און נישט אויף אזא וועג פון פארל״קענען ייד■ פון פארבאהאלטן דעס ״דישן תםונה־אוח וועט מען געזונט םאבן דעם עולם. אויב אזוי ״זיד אויסשםעלן״, איז שוין בעםער, םיר זאלן זיך איננאנצן נישם באווייזן פאר דער װעלט. װטרםטח אין פילאדעלפיע איז איצט פארנעקוסען א *וזאםענפאר פון די יידישע ארבעטער־רינג־שולן. עם איז אננענוםען געווארן א רעזאלוציע וועגן די ׳וננט־קלובז. די רעזאלוגיע איז געבראבט אין דעד כראניק. ש ניגער שײיבם אין ״טאג״ וועגן דער רעזאלוציע: ״די שול־קאנפערענץ האט געוואלם דערנענטערן די טעםי־ קייט פון די יוגנט־קלובן *ו דעם פראגראם און דעם נ״סם פון די שולן. איז דאס אוודאי זייער גום. זי האט אבער נישט גע־ פילם ייד שטארק גענוג צו זאגן עם קלאר און איינפאך, האם זי עם אויפנעדדיקט אזוי: ״דער פרינציפ פון די ׳וגנט־קלובן איז דער זעלביקעד, ווי פוי אונזערע שולן — *ו דערנענטערן די יוגנם גום איבעטער־רינג און צו די אידעאלן פון ארבעםער־קלאס. די יוגנט דארף דעריויגן ווערן אין יידיש־םאציאליםטישן גייסם און זי זאל דוגעגוינן ווערן צו דער שפראד־קולטור און אידעאלן פון דעד ״דישער ארבעטער־באוועגונג״. איז, מילא. די אידעאלן פון דער יידישער ארבעםער־באווע־ גוננ זענען אונז באקאנט. אבער וואס איז עס אזוינם פאד א שפראך און פאי א קוי^םור. װאס זייער איינציקער יחום איז דאם. װאם זיי זענען די שפיאד און די קולםור פון דער יידישער ארבעםער־ באוועגונג? און — פון װען־אן האם עס די יידישע ארבעטער־בא־ וועגונג אין אםעײקע איר אייגענע קולםור? און — דער עיקי— האבן די ״דישע לערער און די יידישע שול־םוער, װעלבע האבן אנט״ל־גענומען אין דער פילאדעלפיעד שול־קאנפערענץ, קיין אנ־ דעי אינטערעם נישט גו דער ״דישער שפדאך און דער ״דישער קולטור, א חוץ דעס בלומרשטן ״ארבעטער״־אינםערעס? איז עם אמח? איז עם אויפריבטיק? די א. ר.־שול איז שוין גענוג שטארק, צו קאנען. עקזיםטירן. זי איז נאד נישט גענוג באפעסטיקט, ױ האבן דעם מום צו רעדן קלארע. אפענע רייד וועגן דעם זין פון איר עקזיסםעגץ״. םאדיאב <. ק??<קיז. װאישע, נאלעװקי ס2 5. ד־ױילפעוץ ד־ז ם פ ר - ד יפרנניך פין הםנרעיש ■אר די ײדיםפ םוין, 1 ם״י גרײז 2,50 בילדז יואינד־ענקײט אין ני*טט אויפן מאן. אין בימאדאס הענט דאש פאגאי א*בעי*נענעבן דעם גירד פון דער נאנצער טװאדעזוי־באװענוננ, װעלכע נעפיגט אין איר דעט טימבאד פון דער איגדי־צער נעםין ־טאקטי אדער קאדו״ דעד פימבא־ פון דער װייביעבער קראפט, װאפ נעבירם און מאבט די־וב. פאנדיפ באביפ תרמיד װעיט נוט און *טלעבט און ענדערט זיך בפדי־ י־ויט די טוי־טוננען פון בימאלאן. װעלבע עי פארנעטערט. טאנ>ןר ניט אזוי־א־ופ איבעי• דער ײוי די נאנצע פאי־אנטװארטלעבקײט פאר בײדע איבעריקע העי־דן. דעי־ פײ׳טט ניקהיל און פאנדיפ באבו, קעמפן פאי דוײ קענגזעזייעבע פרינציפי. דער שרינצים פון נעוואלם, פון פיז״דעי־ הע־ידאפט. מיט דעפ פ־־ינציפ פון אפזאנן זיך, נײפםיקע העי׳טאפט א־בע־ זיך א״יין, דער אײננטלעבער :א־־אקטעי־ פון דער איג־ דיי-ער קו־טור אין טײל עיטעי י־ופט־אן טאנאי די דאזיקע פרינציםן יפב- און נעפיל. פאנדיפ באבו״ װערבעי איז לויט ניקהילפ לעײד ״רעלי־ ניעז אוי? זײן •פטײנעל״, באמיט זיך ארויפצװוײזן זײן באהעריטוננ (מיטן *טב־) איבע־ זײנע נעפיין וװעלבע פירן מיט איפ א *טטײ־ן קאמ:*>; עי־ *דנײדט א£ בײ א יעבעדיקד,־ צינ א פופ אין דעי־ קעננװארט פון זײנע ת״מידיפ, נײטט געקוקט. װאפ צעי־ בעיי-חײפ איז א בא׳בטאנד־ זײן פא־אבטונג צו נעװא־ט. עי די־יקט אויפ אײננטלעך טאנארעפ װעדם־ אנ־פוװננ. אז דער מענטיפ איז עפעפ טעי-, װי רײנע פיזיאלאגיע, אדער ביא־אניע, אדעי־ ־:־בא־אניע. אדעי־ אפילו פאציאיאניע אז פיאיז פא־אן אן אגדע־ ע־פאינ איידעײ דעפ, וואפ מיר דערגרייבן אין פלונ. און אז פא־ דעפ דאזיקן מאטע־יע־ן אויסעילעבן ערפאלנ. מוז מען לםוך טײעי־ באצאי־ן ..— דײן איט דעיפאיג^צו װעלבן דו *דטרעבפט ־— זאגט ניק־ היי איז אן עיפא־ג. װאפ װעלט דעי־נײײבט אויןע דעפ היפבון פון דעי נ־דמה און די נהזמה איז פיי מער. װי דערפאלנ. .,־־־ דײנע װערטעי זענען צו־נעפידיק — זאנט פאנדיפ באבו. דאפ קען איך נייפט ענדעין — עגטפעיט ניקהיר — א מאיטין קען זײן נענוג דייםרעי. אבעי נײפט דאפ לעבן אויב דו װירפט צוריב קראיקײט באטיאבטן דאפ ידבן, װי א מאטין, דאיפפטו זיך אז דו קענפט דאפ יעבז. די נ״טמה איז ניהוט אזוי בא־ עיפאיג. און דעייבער װעפטו נאי פאירירן דיין נ־טמד. ז־־בפט זי איז דײן עיפאלנ, ־ טא וװ איז זי. די דאזיקע וװנדעי־לעבע ניפסה? ־־ דארט. װו זי דערקענט זיך איז דעפ אינפופיקן און *גטײנט ערפאלג. א-יב״ר דעפ אייגע: דאב פע־ד פון זײעי אײנפלוה איז טאקע בימאלא, װאפ פימבא־ ייזייט אין דעפ פאי דאפ נאנצע יאנד, װדלבעפ פארט מיט יעדן טאנ אױנטעי מער אונטעי דעי אויפרײצנדיקער ה״בפעה, דעלגייט צופ מאמענט פון קייזיפ און קומט. — הנפ אביפר צו־הזפעט, — צו אײפניבטעיונג דעי• -•יג פאימאנט אן אינעדלעבן אפטימיזפ, אייננטלעך ע־עב א מין פײיד פון נצהון, באט׳ד די גע*טיבטע גופא ענדיקם זיך אײננטיעך טיאנייפ. דעי אידעאייזפ האלט אפ א נצהון. עי זיגט אפילו בײ דעפ נײיקן פאנדי? באבו, װעלבער ניט צוייק .׳יפא^אן איר צירונג, װאפ זי לאט איפ א״נענעבן. און פאייאזט זי מיט אזא נרויפסוטיקער פײװויייקײט. װאט איז איננאנצן אין פהירה צו זײנע פריערדיקע מײנוננען ׳יאפ װעקט אדי־ טאקע איז בימאלאן צוײק איד ליבע צו איפ^. די פװאדעהוי־באװעגונג באקומט איר פפק, דערפאי, װאפ זי האט אננעװענדט נעװאיט. אין דעי פאיכ פין אויפידטאנד, אין ווד^כן פיקומט אופ, װי טוין דערמא״ט, דער אומהזולדיקער פײהוט ..ה י י פ א ו ן ו ו ע ל ט״ איז אן אידעאראני־דעי, בעסעי געזאנט. — דידאקטי־טעי יאמאן. עי באציט זיך צו די יאקא־ע און נאציאנאלע איבעילעבוננען פון -ךיר אונטערדייקטער אינדיע. ני*דט נעקוקט אויף דעפ, האט טאגאיע אױיפנעזאגט אידעען׳ װאפ מ קען אנװענדן אומעטום, אפילו צלפ איײאפעי׳-ן פאציא-יזפ ־פיעי אויך זדי קינפטלעדי״דעי דזו־ מאן, האט ..הײפ און װעיט״ א באדײטנדיקן װעיט, װאױם צוזאמען מ־ט די ב־עילײ פענטענצן אין פילאזאפײדע נעדאנקען. דריקן אויפ די איע דיײ העי^דן אזעלבע דינע פובטעלע נעפילן און *פטימונגען. װאפ האבן א באדײטונכ פאי דעי קינפטיעיײדער?פיבאלאניע. אלע דײי הויפט־ העירן קומען אױיפ אויפנע״בפיאבן און טיאנײד אין זײערע אינעילעבע קאנפליקטן, אפילו דעי וװלנאיעי און אין נױנט־אומפימפאטײ-ער פאנ־ דיפ־באבו, װעלפן טאנאי באמיט זיך אזוי נוט צו פאי־דטײן, הנם עי איז פונקט דעי היפוך פין זײן אידעאלן מענפידז. די איבעױעצוננ פון *דיה רײזען איז באפײדיקבדיק. ש. זארארב