Literarishe bleter · 1929-05-31 · 22 (31.5.1929) · p. Seite 429

־י?'םער&רישט גס. 22;265) ו״ס 4.9 ד.?עד׳דעד/נדיס? עױישן בעלגישע שדײפעד און לעזעד מ־צפשן, אדן מיט דעס איז מען *גוין פאי־פײבטעט עו קויפן און לײענ?ן די ביבער... אט איז אן?ןװנט טאדןע פון אזא םין מזזפט אויף דײר מריבונע *טםײט דער ױנגער בריסעלער?ןרײבער רענע גארדסטען ן^א ײד). ער איז אײגער פון די •גצארקסטע?װנאים פון ״#אריז־/ װאס פארכא^ םיט אי־ רע ביבער דעם גאנצן בריסעלער רעזער. ער איז אויך אײנער פון די אק־ םיװסםע טוער צוויזזן די היגע שרײיער און הײסעפטער פאײטיידיקער פון אן אײגענער בעלגייט״פראנצויזיזזע ליטעראטור. דער דאזיקער גאלדכ־ טען רעדט מים שייער: ״פאריזער ביבער װערן ארץ אין בעלגיע טערער פארקויפט ווי בעלגייסע. בעלגיידע •טיײבער קען מען מערער אין אזיסלאנד װי אין לאנד. בעלגי״טע *טרײיער װארפן פאר זײערע קאלעגן, וואס רײסן זיך קיין פאריז. אבער די זעלבע״ ווי נאר זײ באקוסען א גוט װא־ט פון א פאריזער קריטיקעי, באפן גלײך די באן קיין פאריז. מ־זאגט■ עס פעלמ די אויטאריטעטע פערזענלעבקייט. מ־רעדט אלץ וועגן ״יענע גוטע אלטע צײטן״ פון לעמאניער. עיוזהוד, װערהארן. מיהאלט אין אײן קלאגן זיך און מיפארגעסט דערװײל צו זעען, אז סיוואקםט אויס אן אײגנארטיקע בעלגי׳ט־פראנצויזי׳טע ליםעראטור. אונזער אומגליק איז, װזןס מיר בא־ נעמען נייטט דעם באפעל פון דעי נײער צייט; יעדער ליגט באזונדער אין זיין װינקל. און נאך אײן מאל: וװ זענען אונזערע לעזעיץ״ עולם לעזער •טװייגם אבער און ןוארט אויף נאך א רעדגער. אײ־ נער באפט זיך אויף און לאזט םאלן ווערמער צווי״טן די צײן: ״לעזער, װי לימעראטור, קומען נײטט אוי,* באיטטעלונג. אט קלאגן זיך אונזערע מאלער װײגיקער, באט־ד בעלגיע האט אזא גרויסע אימיי פון מאלעי. *טרײבן מוז מען״... װייטער הערט מען נישט. פייװאטע שמועסן פאריטרײען אים דערצו פארנעמט נאך ציים צוריקצושטעלן די ןןערודערטע שט*־ , בדי בא־ קװעמעד צו זיצן. דער באקאגטעי בעלגישעי זשורנאליסט פיער דע האט אנגעשריבן א בוך וועגן דער בעלגייסער קאלאניע אין אפײקע. ד>וס בוך האט שטאיק אויסגענוםען, פונקם װי זיינע פריערדיקע ביבער וועגן יאפאן און ראטן־רוםלאנד. דאם דאזיקע בוך דאיף מען היינט משפטן. פיער דע האט זיין בוך. ווי דער שטייגער איז״ ארויסגעגעבן אין פאײז. אן אנדערער •טרײבער דארך דאס בוך ארונםעררייסן. דער דזזזיקער האם אויך אנגע־ •טריבן א בוך ןועגן דעמזעלבן ענין און ארויסגעגעבן דאם בוך שוין אין בריסל. דאס בוך האט װייניקער אויסגענומען... רעדם דער שרייבער קעגן פיער דעס בוך. יעדט שװאבלעך און בלאס, פונקט ווי זיין ביך איז געשריבן. יואם װארפט עי פאי פיעל דע? םאראן אין בוך, זאגט ער, גרײזן, געאגראפישע טעותים און נישט שײן געדיוקט... גײם ארויה פיער דע אויף דער טײבונע א פארשעמטער און האלט זײן פיא דאמא םוא . עולם הערט אויס געשפאנט זיינע שילדעײנגען װעגן די װייטע לענדער, זײנע יאגעגענישן אויו* די ווײטע נסיעות. םידעיפילט זיך פײיער. די ענגע פײ װענט פאישווינדן און אויך א װײל און צוזאמען מיטן יעדנעי ״פאים״ מען איבעי ימים און לענדעי. פיעי דע איז שוין א שיייבער מיט א װעיט־נאמען. זײן שאײ־ יעי אױיסגעבעי — ויאס געפינט זיך גראד אין זאי1 — קומט עס באשטע־ טיקן מיט א פיאמענדיקער פאײזער רעדע־ די אײנצלנע עקזעמפלארן פון פיער דעס בוך, וואס געפינען זיך אין זאל, װערן תיבף פארקויפט פאי זײעי הויבע םיײזן. דאס גאגצע געלט גייט פארן ליטעראטוי־־פײז. שטײען אין א װינקל א גרופע יונגע שײיבעי און בעסן זיך: — ״פאריז״ האט ווידער געזיגט דאס איז טאקע ענלעך צו דער קארטךשפיל, װאס הײסט אייך ״שװארץ און דויט״... דאס זענען קויפער, אבעי־ נישט קיין לעזער. אוגזעי־ע לעזער טרעפן־ נישט צו אונז. א קליינע שטיעקע איז מעיער חםרון, ווי א ווײםעי מהלך. םיפעלן די װײטע ליבט־רעקלאמעס״... דעי־ עולם ארום איז איער צופרידן פון גוטן אויסגאנג פונם משפט איבער פיער דע. זײן קעגגער איז פאר נעם שוין לאנג אװעק פון זאל. איינצלנע זיצן?װין פארטיסט און שנײדן םיט השק די זײטלעך מיהאט זיך דערמאגט דא׳ אין בריסל, אין דעם אלטן פראנצויזישן שײיבעי סםענדאד. און פיל האבן זיך אפידו גענומען בלעםערן זײן גרויסן ראמאן ״רויט און שװארץ״. דער דאזיקער נאמען איז מפורסם געווארן צוליב דעס ליטעראײשן קלוב, װאס איז דא געשאפן געוואין און ןואס טראגט טאקע דעם זעלבן נאמען, ווי סטענדאלס ראמאן. דער דאזיקער ״רויט און שוואי־ץ״־קלוב איז א פרייע טריבונע, ווו סיטרעפן זיך בעלגיש־פראנצויזישע *טרייבער און לעזעי־; מענטשן פון פארשיידענע ריבטונגען קומען זיך אויסטענהן איבער פארשײדענע פראגן ״רויט און *טװאיץ,, איז פאפולעי געוואין, און מיט דעם אויך שוין סטענדא,־. דאס איז די ערשטע דקרגרײבונג פונפ קלוב. אזוי־ארום רערמאנט מען זיך איצט אין די קלאסיקער... מילײענט אבער דאך ווײניק אין בעלגיע, און בפי־ט אין יריםל. :אך ווייניקער לײענם מען ביבער פון די אײגענע בעלגײטע •-רייבער. װילן בעלגישע שיײיער ברעבן די וךאנט, װאס צעשײדט זײ מיט דעס עוים לעזער. אלע דרוק־װעגן זענען סארשטעלט. די פיעסע און די עטלעבע זשורנאלן אין בריסל זענען פאינומען מיט זײערע דאגות. און דערווײל ריגן יערג ביבער און וואיטן אויף לעזעײ און נאך מער מאנןסקריפטן הלשן צז זען א זעצעד פאי די אויגן. דאיף מען עפעס טדן. האבן ברי• פעלער •טרייבער זיך א נעם געטון אויף אנדערע װעגן; װעקן און רוסן דעם יעזער מיטי רעבעדיקן װ*רט, און אזןי־ארום שאםן א לבעדיקע ײטערארישע סביבה אין בריסל. דאס דארף, הייסט עס, ווערן דער ״רויט און שווארץ״־קלוב. דאס האט מען זיך װידער פארקוקט אויפן רייבן פאריזער שבן. דארטן זענען אזעלבע קלובן נישט קיין נײעס. דער ״פאבורג־קלוב״ אין פאריז האט א שם. דארטן קומען זיך צוגויף עלטערע *טרײבער אויסצו־ טענהן זיך םיט די ״ױנגע בונטארן״ און זײערע לעזער. דארטן סלאמען די פנימער, שארפזיניקע װערטער פאלן און םיהערט רעדן די דאזיקע געהויבענע פראנצויזךרעדנער. סירעדם אויף פארשײדענע ליטערארײסע און פאלימישע טעמעם. אין אאריזער קלוב זיצט מען אויף טישן, אויף דער ערד אפילו. מיאיז נישט איבערקלײבעריש. א באהעמען־עולם. אלע זענען מיטגעריסן, יעדער רײסט זיך צום וואי־מ. סיװערן אויסגעלאדן די אייערבלײבעבצן םון רײכן קולםורעלן פאריז. און יעדעם װערט תיבף געמשפמ אויפן ארט. עס איז א שנעלערער פח#צעס, װי דורבן גע־ דרוקטן װארט... דאס פראנצויזישע בריסל, אלזא, װיל אויך האבן איר קלןב. דער ױנגער בריכעיער דיבטער סאנטען האט זיך דער ערשטער צו דעם גענו־־ מען. מיהאט געדונגען אן ארטן היסטאײשן זאר, װו יאדלער האמ אםאל גערעדם פאי... דרײ צוהערעד. דא אהער רופט מען יעדע צווײ װאבן דעש צעשטויבטן און שוועײבאװעגרעבן יריסעלער בוך־עודס. פארירענגען דא אן אװנט איז טאפלם אינטערעסאנט. מיהאט פאי זיך דאס קלײנע דיטערארי״טע יײסל: די ״טרײיער מיט זײערע בײגזע ־עזער. דער ״רויט און שװארץ״־קלוי איז דאס אײנציקע ארט, װו סיטיעפן זיך פאישײדענע פאליטישע קעגנער און גלאט ״טרײבעײשונאיס. דא גײט עס שוין אנדערש״ ולי אין פאריז. דער יעלגיער איז מעי צפוך מענטש, און דערפאר ניבטערער, װי דער פראנצויז... דא האט מען שוין ליב באקװעמלעבקײםן; יעדער מוז האבן זײן שטול צום זיצן, און דער יעדיער זײן טישל צום רעדן. דאס צו־שטארק היצן זיך פון רעדנעי קען מען דא בטבע נישט פארטראגן. יעדעס מ#ל יאװײזן זיך די זעלבע רעדגער, וךעלבע װערן העסרעך אויסגעהערט. פון צײנױצו־צייט פאלי װיצן, אדער נישט־דרײסטע בעס־װערטער אויפן חשבון פון באקאנטע שײייער. סיקומען אזיך צװי״כנרופן פ^ן די ״נישט־ז>נערקענטע,י, זײ ראזן עס פאלן אזוי נישט זיכער, אז עס בלײבט װי הענגען אינס רויך פון די לולקעס, װ>וס מילאזט דא פון םויל נישט ארויס. סיבאווײזן זיך דא אפט געםט פון פאריז. די דאזיקע ציגדן־אן דעס עולם. מ׳הערם א*יס מיט דרך־ארץ, אויך די, װאס בײזערן זיך אפילו אויף פאײז. מיענט״ פעי־ט אויך ״לאר? אפ, איער תמיד, װען , פאריז״ איז שוין אין זאל נישטא... סיװערן אײנגעארדנט לעצטנס עפנטלעבע משפטים אויף ביבער און שײיבער; אפילו אויך פריזן שאר דעם בעסטן דערשינענעם סראנצוי• זישן בוך אין בעלגיע. דאס זענען אפעגע סאלקס־אפשטיסונגען. לעזער