Literarishe bleter · 1929-05-31 · 22 (31.5.1929) · p. Seite 424

/ײס 424 ¥ ב?3םסר נום. 22 /265) בקיצור, װען טיך זאה גאוסטן אײך רעראאננען א בינטא עיטאטן פון אײערע טײנוננען װענן אלטער דיכטוננ, נײער דיכטונג און ככרל דיכטונג, — װאאט איר זיך איײן צעילאכט. און איר װעט דאך, האי= איך, נייטט כײז זיין, װען איך װעא זאנן, אז איר האט אין רירקען פונקט אזא אנוננ, װי איך אין אײנ׳שטײנע;, אויב נישט נאך העכער... אין פונדעסטװענ;, צ• האב אבואא נעהאט צו א״ך טענןת, דטאי איר רעדט ןאון דערצו נאך אזוי ברײט נבאי־ראשונ- דיקן װענן פאעז־ע״ קײנמאי נייטמ. און פארײאסץ װײי א־ך בין אן אײדיטא;, א װאר׳טעװער און דערפאר טאקע, װאם בײר זענען אזוי פ״נפײנעדיק און נוטהארציק, װאיטן פיר נעװאיט אײך פארטײדיק;. נאר וױ אזוי זאין ײיר עס פאכן/ װאם קאן פארענטפערן א פענט׳ס, װען ער צעזיננט זיך בויט ױב־כיפורדיקע יעיות צוייב דעס, װאס איכויצער איז נעװאדן או־סגעיאםן און געהאט אין קונםט־עניניס אן אנדער פײנוננ, װי עמ ײאס קאן אנט׳טוידיקן א בוענט׳ש, ײעיכער װערט פדוצרינג פרוס און גאטספארכטיק און רעדט טיט רעס טאן פון א קעדטער דגיד א־ן זײן פארנדאצמאויניקע פאנטאזיע דער׳טפייט אז־ט בױ טהות היהדות (״ארנאנייפע ײדי׳סע אוטפעיקײט״)/׳ אוז אדץ דערפאר װאס אײנער האט א זאנ נעטון א װיץ אין צוזאטענ- האננ טיט א סובערעטיןץ סיידן דאס, ײאס איר ׳שר״בט אי״;. ״טיר אטעריקאנער זענען נערװעז״. אבער ראם איז א קנאפער תירוץ. דערויר זענט א־ר א דאקטאר אוז דארפט װיסן, ײאם טע־ טוט, װען טען יײדט או"= נערײן. יעדנפאים, ארטיקי׳טרײבערײ איז נ״טט קײן ראד־קאיע רפ.יאה אזוי װי טיר זענען אבער װאר׳עעװער און ײידן פארט, אז אויף א יידישן ־עריפטשטעדער זאי נ״עט בדייבן קײן פיעק, האב, טיר פאר א״ך אײנאיינצ־קע פארט״דיקוננ: טיר טראכט;, אז טע; קאן גארנײשט װיסן... אפ׳שר... אפ׳פר... אפ׳שר געהערט איר, בעםטער הער דאקטאר, צי יענע טענט׳שן, ײעגן ײעדכע דעװ טראצקי זאנט אין אײן ארט, אז פאר זײערטװעגן דארך טען םפעציעי אויפ־טרײבן■ ״פארזיכטיק — דאס איז א װיץ״. קורצטערמיניקע צוגרײטונגס - קורםז פאר אינסטרוקטארז פול דראמקרײזן דער פארבאנד פדן דראמקרײזן בײ דער געז. ״יידיקוע בינע״ ארדנג אײן בעיז דער סובוה־װאך א קורצהערמיניקן קורכ פאר איגכטרוקפארז פזן די די־אמאמי׳דע רי-ײזן. דעד קורס װעמ װעדן אננעפירמ דורך ד״ר מ. װײבערמ מימ דער באמײליקונג פון רעזקויםער דוד הערמאן׳ קאמפא־ זימאי הענעך קאן״ מאלער װ. װײנמדויב״ מעאמעײהיסמאדיקעד ד״י י. •גיפע,־, ג. לימערארי״סן לײמער פון באגופלאװסקי־מעאמע-'־ וויליאם האז־סיצא, לעי־ערין פון פדאסמיק און רימםיק ל. ראמיוים א. א. דער דאזיקער קורס גימ צום ערקזמן מאל די אנפירער פון די פרא־ װינצער דראמקרײזן די מעגלעבקײע צו באקענעז זיך מימ די כלליפ פון קינסמרעײיטער אין ארגאניזאמאײימער איבעמ אין ד־־אמקרײז. דער קויס װעמ דויערן פון 8 ביז 10 מעג, און םיװעלן געלייענם װעיז לעקציעס אוז אדורכגעמאבמ װערן פי־אקמי״מע איבונגען פון רעזקזי, ״דפיל״ דיקציע, באר־דעקלאמאציע, פלאסמיק, ײדיקזע און אלגעמײנע מע־ אמעי־גע״ציבמע, בינע־מעבניק, דעקאראציע א. א. וו. אויסער די מעארעםי״ *דע אדן פיי־אקמי״מע א־־עמ, װעײן איינגעאידנמ װערן געמײנזאמע אויס־ פלוגן און באזובן אין א ריי מעאמערן און מוזעומס. אײניטרײבוננען ביז דע־ 25 ױני, די צאא ערטער באנרענעצט.;אך אינבארטאעיעס און אײניטרײבומען דארך טען זיך װענדן אױפן אדרעס פון דער נעז. װאריטע, דז׳עיעלנע 20 ײ. 23. (סימגלידע,־ פון ני״צמ־אנגע״סיאסענע דראמ־קרײזן װערן געיעטן בײ־ צרלײגן פאסמ־מארקעס פאר 50 גר. אין קעגנפאל וועלן זײ ני־סט עימײלמ װערן קײן ענמפעי*). פארבאנד פון דראמאטישע קרײזן בײ דעד נעז. ״ײדײםע בינע״ װאריעע, דדטעלנע 20 וד. 23, טעא 516-47 נויט זײ וױיניק, גאנץ װײניק אנטציקט. פונדעסמײעגן האבן כדיר ני־םט נעטײטרט כויטן פינגער אױױ יענער זײט ים אריבער: ״איר;איװע, איר קר״ניטטעטרדיקע, איר פראװינציעיע, איר קעיבערנע- התבערותריקע,־. טיר האבן דאס נייטט געזאגט. פארװאסץ װײל כייר פירן זיך רײמײט, טיר האבן טאקט, עפעם א קלייניקײט, װאריםעי אבער איר^■ אפגעהיטן זאר טען װערן, ס־איא ביענט־מן איר זענט. אט ציטירט איר, װאט ר־יר י. *טיפער האט געיטריבן װענן דער איטיםםין, און איר אידאניזירט ךאך אײעד איראניע, אך, װי יטאדפ- זיניק איר זענט, הער ראקטאר ק.) איז עס פײןץ רירא, טיט פיטוטע ב־טר-ודרכ ראכט א־י נײטט ק״ן גרדיפע רהזקדת. אבעד יטיפער איז ױאך אויך א ראקטאי הײנט ריט װאס איז זײן דלית רייט א קי־ע־ :עיער רױהכ, װי א״ער ד״רץ און יטי־ער האט דאך נעיטריבן ־וערטיקע פאררי־נכטפורע ביכער װעגן טעאםער טא ,ױי אזוי פאלט א״ך אײ;. אז ריט זיין רײנוננ װעגן ־טוי־טפיל-װאליארן ראדר רען זיך װײניקער רעכענען, װי ריט אײערעץ כײדן ה״ר *טיפערכ נרוי- כעי הכרין זאר בא־טט״ן א־ן רעכ, װאכ אין זײנע ביכער זענען ני׳טטא אזװ פיר װידער׳טפרוכן, וױ אין אײערע. װעלכע הײסן רכתחירה; ״װידער־טפרוכן•־. אדעד וױ אזױ א *טטײגער באהאנדלט איר ריך, אײער ער- געבנכטן קנעבט׳.■ פע. הל־טותי עה הויבט דיר ני־טט אן נעפערן צי װעדן. איך כרויב ראך;ארנײטט, אז אײער תרעװאטע אור׳טורד האט זיך נ״טט אר־ענטירט, אין ײאכ עכ האנררט זיך, איבערלײענענדיק אין א צײטוננ, װי זעקכ *טריפט־טטעלער ריטאראל האבן גענעבן צי עטרעבע ״טורות װעגן א ־טוײטפילערין. איר האט אװראי פאר- *טטאנען, אז דא נײט אין רדפן דעם עולכ אין טעאטער ארײן. און יע-ער פון זײ ראט א ־טרײב נעטון, װאכ אים איז גראד אין דעם רארענט א״נגעפאלן. אר־ אז איך האב צונויפגעפארט קעסראנען ריט אײנ׳טטײנען, האב איך לויט אלע װאר־טײנלעכקײטן נ״טט נע־ האט אין פלאן קײן ריכערטאציע װעגן אײנ־טט״נען, װײל פונקט אזוי גוט האנ איך געקאנט צופירן ד־ כובעדעטין צו אן אנדער גױיסן רענט־ט, רר־טל... צו ד״ר קאיארנ־ק. — און אז איך האב נע־טריבן: ״אט די איטיסטין קורט פון ארעייקע, און אן אטעריקאנער ײיסנ- ־טאפטכראן א א װ.״, איז נעװען קלאר, אז דא איז רען נײטט אויסן נײטר די ײיכנ־טאפט, נײטט דעכ ארעריקאכעי מיסניטאפטסראן; דא ײיל רען בלויז א וױץ, א זאץ ריטכ געלעננהייט צו דערראנעל ־־* ארסיססין ײאס־זיסע האס א־ר נעסון? אײן קאײניקײט. איר האס סאר־ נעסן, נעסעך. איר האס יעסארק פארגעסן די ׳עורה: ״אס די ארסיס־ סין קוסס פין אסעריקע״. און איר האט אננעהויבן ציסירן פון ,,אן אסעריקאנעי־ װיסניסאפסססא;״, כד• װאס? כדי א־ד זאאס קאנען איסג׳ג׳עסערס אנװײזן סיס א ניעאעכסערי׳: ״וואס באר בריאיאנטענע געדאנקעןן און װאס באר א ס־פע װיסנ׳עאבסן״ און כדי איר זאלט קאנען כ״ס סו■־ זיך ראזסאסעװען: ״איך בין חו׳טד, אז וד ׳עסערן האט ז״ן װיסן װעגן אײנ׳עטײנען און דער נראװיסאציע בכאא אויך סאקע נעיעעפס בזן אן אסעריקאנייע־ײד״צער צײסזננ״. נו, ברענ א־ך אײך. איז יטײן אזוי? נײן, דאס איז פאר קיי־ ניס נ״עס יעײן. איעד יאד אייך, נעעדסער ד,ער דאקסאר, איז עס א קאביסיעקע :עבעראעך. א־ד, װאס סא בראצענט בון אײערע אר־ סיקאען זענען פרעסיײערסער ברעסרנעסען און ברעסדנעדאנקען— ראיפס ז״ן בארזיכסיק. אײסן קאן זיך נאך אויכדוכסן, אז איר סאניבואירס סיס ציסאסן און סען װעס אײך נעסען קוקן אויה די הענס... צו וואס טוינ עס אײחי אאס־ך אײך דערצײאן: װען סײנע קאאענן האבן איבערנע־ א״ענס א״ע־ ציסייז און קאסענטירן, האבן זײ געזאנס: דאס אא דעסאגאניע יאר זעס איר, ראקסאר איך װיא סיך נארנ״עס כאנוצן סיס אזעאכע הארכע וו׳עי־סעד איך סײז כאויז, אז ״װיסן װעגן אײנ־ ׳עס״נען בכאא דארי סען עריעס בון אן אסעריקאגער ייד״עער צײ־ טזננ״, ראט איז א קא״נקיײנט׳עיק ביכ׳גאע איביעדטריב;. נאד טנזס־זײן, האכס זיך, געהערס צו אייערע געװוינהײט;, און איך סײן יאויז, אז סען רארי זיך נאדני׳עט אזוי י״זער;, ײ׳גז כ״גן יעדס ײיגגן אײנ׳עסײנען. איך יעבאר זיך גארנייעס סיט אײך יא, ח״י פעסיס יא א י ר ײ״סס ײ׳גנן אײניעסײנען. איר ײ״סס איכערהו־פס א יי איר ווײסס זײער א סך, איר ווײםט אפיאו סער *וי איר ווײסס, איר ײײסס אפיאו דאכ, וואכ א־ר ווייםמ ני״עס װאס סײן איך דערסיס״׳ איך ס״ן נאת״עט. איך סײן באויז, אז כיהאב אסאי נעזען, װ• אזוי איר ׳ער״בט ײענן ססעפאן נעא־נע און ראינ׳גי סאײא ריאקע. נו... צו װאס אאננ יר״ען? הכאא און