Literarishe bleter · 1929-05-31 · 22 (31.5.1929) · p. Seite 423

4 וײם 423 ליסער^די־שע ב?עסעד עיכ״. 22 (265) 7 װעאז װונדער נעיעע; און טיט דער צייט װעט א־ס ײיאום ײער; דאס װאס ע־ האט ביז איצט פאמעטערט. או; כיע; האט געלויבט. װער-.■ אדע דער ״היינט״, רער ״טאטענט״, ..פאאיןםצײטוננ״, ״אונזער עיוהפרעס״, ״איטערארי״זע ביעטער״, — אאע האב; אדויםנעװיז; צופד־דניןײט. אויך איטעראט; באזונרער האב; ייי געאעננהײט גוטע װערי״־ער נעזאנט. און דא הויבט זיך א; דאס יזאטאםטראפאאע. ד״ר האראאניק.ז־צט אין אטער־קע או; אײענם־, װאס טע; •שרײבט רא װענ; נעאי קעסטא;. איז עס א־ס ישװער צו פארטראנ; און ער •עפ־רם־: נ־ע כ־אנו טאאטישאטז װאם־זיעע טוט עתי או; װאס האט געטון א קא־־ניעטעטאד־קער טאטד, אז ער איז ברונז נעװאד; אוי־ א־־נעה פ־ז אונזערע בארײטנדכטע פובאיצ־סט;? ער האם־ אר־־וגעטיקט א ב־־װ אין א װאריעעװער רעראקצ־ע: װאס איז עפעכ רעד א־; רער נעװאר; בײ א״ך א נאנצעד טאכעת א־ך קע; ראך א־ס, ער א־ז ראך פין טײ; יעטאם־, א האטאעח... ד־יר ק. פאאט אויך אױ־ רער א־־נענער הטצאה■. װאס ר־כוט א־ר אזו• נעא־ קעסטאזי. א־ך רען ראך זי פון רערהײס, זי א־ו ראך א נ־ו-־ארקער־ז. און ײײא רי ײרײטע *טריפט״טטערעד אין פויר; האין זיך נייטט נעפירט אזוי װי קאיארניק װיר, האט ער פאדבראכן די הענט, פארגאאצט די אייכן און ארװבנעקרעכצט צו דער הטעריע: ״אין דאה זענע; דײנע נײסדיקע פירער ײטדאר בבא:,, — און אט העדט, װאסעי נאב ד־־ר ק. ניט רי װאר׳עעװער ״כר ייטדאר נדיליב. פאעט;, קריטיקער, היכטאריקעד. פיבליציהטן עריטטער קראהי; בײ זײ אלע זעט ער באיײ ״נאיװיטעט־־, ״קאײנ״טטעטרדיקײט,׳, ..פראװינציאאיזס־־, ״קעל• בערנע התפעאות פון טענטיטן, װאה האבן אזוי װײניק נעזעז א*; נעהע״ט־־. זײנע טרװעריקע נעדאנקעז דערגײען אזוי װײט, אז ער זעט אין דעה נייטט װײניקעד, װי רי ״ארנאנייטע ײדייטע איטפעיקײט צו פאריטטיין קונהט״. בױ;ן טיד דעה קאפ פא־ אײך, הער דאקטאר, װאה איר בא־ זיצט :ײטט די ״ײדײטע אוטפעיקײט,־, טיר האבן יטטארק דדך-א־ץ פאי אייעי ,.נװ־טער פעיקײט־־, הנה אונז חידויעט אביסר. ־*י טעיצה איז אזװ ״טטעלט אײך פאי אז טיר האבן אנדעיע באנ־יפן װע;; דעד פארטײרונג פין ײדײט און נײטט־ײדײט, :אר אדיב ״ײין דעדן אוײ אײער :יהה. דאבט זיך אונז. אז אײעד צעפאדנ־ ק״ט, נעערטעי הער יאקטאד אײער :ײטט קאנען זיך קאנצענסרייז. אײער *טפריננעז פון נעביט צו געביט אין אין עי־נעץ קײן תױטב נײטט זײ;, אײעד אײביק װאנרערן, אײער רעין װעגן אאץ און אלעטען איז יצטענדיר אזיי פראטעיניײק, אזיי אײ״ אײז פיה. אזוי באפ־ י־איזץדיק. — דאה ארץ איז דאך אזוי ײדײט. אזיי ײדײט. װער װײה; את״־ר טאקע דערפאר זענט איר אזוי אי; כעה אויױ דעד ״ײדײטעד איכיפעיקײט״ ראה א־ז ררד־אגב. פייר פאייטטײען אבער בברי־ נײטט דעה ירכז־ז. אינז נעפערט קעהטאז אײך נעפערט זי נײטטץ איז נײטט ל־וז ײאנע: איז נעדדוננען, אז איד זענט;ערעבט — טאטעד פאי- קעי־ט׳■.׳ צי טיזן אי־ע טקײה זײן, װאה עה יטטײט נעיטריבי אין הפ~ פראיװ־יי פיז ד״ױ קא־־אייניקץ צו װאה יטניצן *טפינײעבה? צי װאה די קיבעצאיניע־פירפוריהטיק טבה ״בײ אינז און בײ אײך״ץ ביי אונז א־ן אטעריקע זע־טיר נאטצי־־אנקעז פעױא און דיטענטן אין ב״ א״ך אין פוײ6; זענט עטץ — טעיט און ציז; בײ ארנז איז אי־אי-אי אר; בײ א״י איז בע־בע־בע, ־■■ האט עה דען א דנייטות? א־עא ניט א קוק טה בין בנ־ יכיי, זעט אקאייטט, װאהערע אײטטענדיקע ביענטיטן טי• װאריטעװער זענעז, קײן עין־הרע. ביי אײד איז פאיאז אל איטריהע נײטט נעאי רעכטאן, אז אנדערע. *־אה א־י נאטעז עגדיקט זיך א־יד טיט א ״רי•• אין איי פאטיליענ־ ׳^י״יז איײ־ טיט א י״אננע נ** זי איז בײ אײד נײטט קײן *טטעיי;. נאײ א הארבע י־ברה. א פולע לבנה א זיז. א. איך װײה אליין נייטט ײאר אבער אטאל האט זי אל־ד נעיבפירט אי; .ײאדעװיל אץ האט טה־־טא אײר . *ייטט נעװאנט איי־5 עפעה העבערה צו פי־עטענדירןיי. איז אײ ײאיטעד״ נע״ען צל נאכטיא^ירן אין ױאריטע איז היינן די אד־יע פארציע דאײדינטע יטבחיה נאבדעם, אז זי איז ציריקנעקי־ טע* האט איר עייטט נעעפנט ד־ אײנן אץ געזען א־ז איי נה־ב יכפײאית פונדעה״יוענז האבן דר זײ־ טיט אײך נײטט גערײצט. קײנטאל עה אײד גײטט פאינעװאיפ;. װײל טיײ זענען װאײיטע־ ײער פײנע לײט איז נאי עפעהל בײ א״ד איז יא אײז אקטיאי בײ אײך איז ־א א צװײטער אקטיא־ײ אין איר הויבט זײ אין דעי לופטז, זיננט צז זײ היטנעז. פייע׳ײ זענעל זײ בײ אזנז נעױעז אזן טיי ייאבז ז— הופיט, פון רער הצענע ״טפריצט טיט ט ו י ך־ברא טע. ײייטט טען זי נײטט אפ. חרילה; עס איז הײליקע בראטע. טען זאפט זי ארײן אין זיך, טען פירט זי ארוים אין די גאםן, אן די פארײנען, אין די קאװיארניעס, אין רי יטטיבער קינדעי ניבן עכ איבער די עלטערן, דינהטן ברעננען עה די טאדאטען, אײן יטכנטע איז דערטיט טזבה א צװײטע. עס װערט א פײכט־יטלײטיק־קלעפיקער קולט. טען שאקלט זיך און ט־איז פרוס טתפייל: ״רא רנו, אי, יא לנו״ ןציטאט םון ״בר־טצװה״). און אט האט זיך געטאכט, אז א נװ־יאדקער הטאר האט אראפנעהטארט ר,ײן װאריטע. טיט דעה נאנען אטעריקאנער קנאק און ניט די ציטבלדיקע ציטברע;. טיט די נרויהע אפייבן. טיט פא־ טאגראפיעס אוי־ די אפײטן. טיט טליתיה אױך די פאטאגראפיעה טיט הויכע הפאײטאװע *טטװוערעך לעבן די טליתיה. האט טען זיך נעטראבט; אלה תולדות הסובערעטקע. טאטעײ האב; טיר װינציק אוגזערע הײטייטע בהנטעס, װאה דיכענען טיט די הענט, טיט די פיס, טיט די בריהטן און טיט די רענדן, איז איצטעי צוגעקוטען אין אונזער ,.טעטפל״ א נײע װעהטאלקע. פרײ זיך, ײדײטע טאהע, גאט פאדראזט דיך נײצט. איז טע; גענאננען, ם־האט נעזען ארן — א׳■ װאס איז דאה׳— עפעה נארנ^יטט דאה, װאה טע; האט דערװארט. זי, די אקטריסע, װעלכע פיקטישעט איאפ פון די צײטוננכ-עכװדיה אץ רעקלאטע־ סלופעה אזוי טטזרײט ־ פארטליתקטנט, אזוי י־אקיריטטיװלדיק• טעאטדאלייט־פארטריתגדולט טיט איץ פיה אץ דער ריפט;, -— פון איד האט טען נעהאפט עפעה טעד פץ איי האט טען זיך נע־ טעגט ריכטן צי באקוטע; אוי״ די בינע־ברעטע־ײ ראה אטתע ביהי רויע, איטטענטיטלעבע קונסט־פאסקווילײבקײט. רא װעי־ז טיר עײיטד האבץ דעה ױה־טוב פרן ארע נידערטרעכטיקײטן. װאה װע■*• זיך צר־ נױפרו־טען. בדי עו פ״ערן א דאנק-קובן פאר דעה אוטזי;, װעלבעד איז דער ײעטעד און באיביצעײ פ*ן ״דייען טעאטער און העלפט איב ארד־ה פיז אױע נריטן... טן ההתה, טז הסתה. די באװענוננעז װעלן . זיין בינקט אזוי װי ס־איז נויטיק. אז די הצענע־קינהט זאר בל״בן נענליזיה, איטפאײקעטט און אוטנעװאיהן. די טענץ װעל; ז״ן אפ- ׳סםז־כנ־־ד, כאי־־־ד־דנד־ק בכ״י ד־ נאנצ־נ האי׳טזננ ױעט ז־־; אז־• פיא ררכ־פ־ק או; ארמכרענאעך, וױפ־א ד• קרעכ־ער־ד־ק״מ ןפר; דאסע־ ם־״עא אר; אכאאי־־ככ־ענם־נזוכם־) פאדערם־. אזו• א־ז כ־ע; נעװע; ז־כעך או; פריצא־ננ נאדיי נא־ אזא מערה נעאי קעסדא; האמ נע־עפ־אם• א•: עכ א״ז גע־רע; א *ע—־אעװ־ ד־קע נראצ־עזע קר־נסעדקייעמננ צו א נדו־סז מ־־א דעדפו;. כר־מ ײאם טיר קעכופ; נאד כריר א״ד; מפאות. רוײא דעד •עונא דאמ ז־ך ־ם־ם־אדק א־ז כ־מדע פא־־כאנצװ דים־ פראזיעעקם־אד;, טים פא־דאנ- נע;. מים־ דעקאראציעס. מים־ קרא־כז ארן װ״ר ער דאמ אװ־ זײ; ע־ר דעס מעכם־־ק; פעאדמאר־עאא ״כדכה״. ־ענעס מיסה, רראכ האם־ ז־־; נענעראא׳טטאכ א״ין אװה דער נאאער־ע. נעאי קעכמא; דא״ געי־-־פ־יימ או; עפעכ דאם־ זיך אר־םגערײ- ם־עדם־. רויקע געיצטאאמ־קרננעז זענע; ־עכעד־קער נע־־אר;, איכמיקער צעפאאסענע פאאמ־קע װ־רװארקײמ; האכ; או־סנעם־ררקנמ, זרמער- ריקס האמ זיך צעפא־מ. איד אידא-פארמראנ א־ז געררען א נעהי־מע־■ ״■פררך; רורך א־ס קאז אײנפאי; א.־; צעיכמעם־עדם־ װער; א יאםייע, דער פי־־״.־- גערוך פא־יכװינדמ או; דאקרכ פאקוכ — עס ירערמ אריפנעסוים העאכאנמפ״ז-גע־ככ־עטעכ. װאדער א״נדדרק האמ אזא מץ יכפיאז נעמאבמ א״־י דער נעיכעצם־ער נאבעיער מאמע׳• ־א, כ־ע; מרז מודד ז״;, אז ז־ דאם־ א ״הו׳כ״ ז־ האם־ ני־־ך דעריכפ־ים־, אז דאכ א־ז נ״כמ פאי א־ד קי־ן עכק ז־ האם־ דערזעז פאר ז־ך א ׳כר״כפ־יער־;. וראכ װננם־ קאד־נירלדיק. •כפיאמ פארא״דעיערנדיק, מאנצמ א־־ככעכניגד־ק דעס מי־קהם־ ב־סאעבװ״ז פאאמ אפ װואנאר־ם־עמ. קאמעד־אנם־ער״ פארבא־־כמ. מע; כאמ־מ זיך :״כם־ צר קיצאע; יעס צרזעער איץ רוערמ פ״נעך זױכערעך דינעך מענמיג־אעכעך או; ד־ ער־כמע צ״מ האמ מע; נעהערם־: ד־ א־גמעי־גענץ קומם־ א־; ם־עאם־עך דע־ ניר־כע־ עראס זיצמ א־ז דערהײס. אפנ־כ. ער ״א,־מ א״•־ א נ־־עכ סמאך ײאס זאא נ״כמ מאכז קײ; ,,־אאד״כע״ קונצ;, נאר זאי נעכ; ״פדאזע״ אץ כאפ; א מענצא, װ־ עס ךאיז צו ז״;. נו, האמ מע; נעהאאמן פאר א חוכ אנצװוײז;. אז דװקא אהע־ דאר־ג מעז ־א ג־־;. א־ז מע; נעורעז פאי־־נמערעס־רמ, אז רער מאכע- דיקער מעאמערפאזוכער זאא אמ די ספעקמאקאעז באזוב;. אפיכר