Literarishe bleter · 1929-05-31 · 22 (31.5.1929) · p. Seite 419

זײס 419 4 ,ן?יסעראר, 12 3.?עססר נזם. 22 (265) * פון נאבטײאנדהער״עקײט. דערבײ פאדגיאננ! עד או״ך $5 ײונדער- פארן חו׳ע פאר בירד און קראנג; פאר קראנג נאך נוער, ײי פאר בירד; ער איז ברי-םפק א טוז־קער, װאכ א־ז דורך אוכובאװוםטע טיבות, דורך אטאײ־םטי׳ט אנטארטונג אפ־ער, םארבי־אנדזיטעט געװארן אין דער ײערט פון װערטער און באנר־פן. — ער װערט אויך בארינט םון א םריטיטױוער, כטעט-קינדי־טער אכאציאציע: איך טיין יענעב אינעררעבן ׳טפיגר א•; דער טענט־טרעכער נ־טטה, װאם או־פנעטענד־ק א בירך טאכט ער גר״כצייטיק רעבעדיק פאר אונזער באוװםטזײן אר׳ן, װאכ האט א נעװ־בן ׳טײכות ט־ט דעם ראז ק; או־פגענוטענעכ ב־רך - ־א־; א״; װאדט: טאסטבוים פאר־ טאנט א־; א נרעכערער טאכ דרײ פון די װ־כטיקכטע פכ־כ־׳טע אטר־בוט;, װאכ ז־כער; דעכ הונדערט-פראצענט׳־ק; טאריענט — ראכ רעפעקטױוע, װאכ אין א־ב א־ז אבער פא־א;, א־ז דער טאנגר א־; א קרײ; ב־םערע ערעטענטאדער ראניק, און א־; א נעזונטער קורטוך א, װעז טאכטבו־ב ײארט פארטאגט ראג־ק טיט קורטורן ט־ט אט די דרי־ נדויכע פסיכ־׳טע א־־ננ־באפטן, װאכ ד־ נאטור האט א־ם נע״עאנקע; ט־ט א ׳בפעד־קער האנט, װארמ ער װ־־ט אר־- בעדנע׳טט־נ; ד־ ורענעצ; פו; געװ־־נרעב; טארענטי אזו־ אבעך א־ז ער דורך או; דורך רעםעקטױו. בברר װארט א־ך זאנ;, אז טאםטבו־ב אפער־רמ נ־׳כט־ אי; זײן יבאפ; טיט קאנקדעטע טאטער־אר;. ער האט ק״נטאר רעאר־כט־־ב ז־־; נענניכט־אנך ז־־ן טא־־ער נייעט אננעזען. ער פאדראזט ז־ך דורך און דורך או־ך ז־י; אינטוא־צ־ע או; או־ר ז־־נע אכאצ־אציעס. או; הױת ז־י; קורטור איז א זײער-אדעטע, כטעט — א נייבטיקע, װערט ער טאקע אפטטאר ז־־ער ט־אוכ פארפירט. דערפאר אבער רארט, װו ק־־ן קורכור א־ז נ־־עט אוטבאד־נגט נו־טיק, און וװ קײ; ׳עטרענגע ראניק װערט נ״עט געפארערט, דערהויבט ז־ך טאכטב־ב מי־רטאר צו א ׳טװ־נדרדיקער הויכקײט־: הן ט־ט ז־־נע אכאצ־אציעכ.־ הן א־; זײנע ׳עירדערוננע;; דערהו־פט טיט ז״נע אכאציאצ־עכ ״און דאכ טרוט־־ט׳ר פו; יאיב סטערטאך קרינגמ אפ טיט ז־םע עכאס און נאכעבאס, װי דאס יבארן פון ק־נדער-טרוטײטן אויך בערגך ״א־ך בין נעיבטאנע; פונדערװי־ט; און א־ן טיר א־ז או־ך עפעס ײ־ או־פנעיבטאנע; םון א ראננ; חרום. עכ איז נעװען דאב אכצנטע ־אד פון טיײ רעב;, ־ענער פדירינג, װאס ברענגט פו; ערנעץ פר־ירעכע, אוטבאקאנטע יבטיטע;, עפעס א זיננענדיק גערוי׳ט, א יבארכ; און רו־־םן או; פריס;, װ־ א ׳ביאגנד־קער קײאי און דו װ־־סט נייעט, װו דעד קװאר איז: צי רעב; דיך צי װײט פון דיך צי נאר א־ן דיר ארײן...״ ןםאראטאנדרע). זיי; הערד — א י־ך װאכ האנדרט ט־ט בו־טא״ך טוז זי־ן א נערעך און אויסזע;, זעט ער או־ס, ״װי דאס פניב ז־ינס װארט געװע; א־־נגעפאסט אין א ראב פון פארנריװערטן בויטאייר... ״אבער װע; דער פרירינג האט ארויפגע־בטערט א װינטדיקן פוס אויר אונזער ערך האב איך צוב ער׳פטן טאר דערזען א פר״ע װערט׳ או; האב טיך נעװארט װי קו׳ט; טיט א־ר ברי־טק״ט און פרי־קייט ׳ב־רדערנדיק ז״ן װארד-װעכטעך ריטטא;, זאנט עך ״א־ך האב ז־ך אפט נעיבפירט טימ זי־נע ראננע יאק;, װ־ ט־ט ד־ געיטטאקע ברעטער פון אן ארט; בױם.״ או; טאטער א־ז ער נאך נ־יבט גענוג װארד־יב, פיר; איב די אסאציאציעס נאך װי־טעך■ ״ער ןריטטא;) א־ז נעיבטאנע; טיט א הויכן ׳כטעק;, אין די נר־נע ט״טקעם, װאס זענע; נעװע; אננעפעסרט איבער די כארע- װעס פון ד־ ׳בטױיר, אפערנעקוקט טיט די גרויסע, נרינע ײארד-אוינ;, און נערעדט פון די יטװערע װינטער־טעג: אזו־ דעדצ־־רט טםתטא א; ארטער בויס נאך א ׳טװער; ׳טנײ-רעבן.״ או; אזוי יבװ־ברט און נר־ברט א־; טאסטבויטס װערק װונדער- יט״נע, טיירטאר טט־ב-א־בעראיענדע אכאצ־אצ־עס און פאדנרייבונ- נע;. או; ט־־רטאצ איז ב״ א־ם א נאנצע זאך ני״טט׳ טעך װי א רענ- גערע ק״ט פון אזערכע אסאצ־אציעס, נעבונדן רינגערע צו ריננערע ברויז טיט; אוטז־כטבאר; פארעב פונב הינטערבאװוסטז״;. ־צי איר ר״ענט ״טיטן זונען-אונטערנאננ״, צי דאם ב־רדר ״א־; דער פדעטד״, צ־ זיין ״פאניטיטעקך אוטעטוב באנעגנט א־ר דעב זערבן ז־ך ארע- טאר-נעטדײ-ברײבנדן טאהטביב — דעב ״טטארקן, אבער ז״ער און זײער דעפעקטױו; טארענט. ׳ט־ריטה, אז זי א־ז דא. א־ר עפנט די האנט, זי נאכאטאר צו בא- טראכטן און — די האנט איז רױדיק... או; פונדעכטװעגן האב א־ך א־ם ריב א־ך נ״ איב נערן נאך• או; צ־ ב־ן איך פר״ א־ב ני״טט־ נאכצונ״;■:׳ איך טוז; ער צ־ט ט־ך ט־ט נעװארט; עד ײיגט ט־ך א״;; ער באט־יבט ט־ך ער האט או־־ ט־ר די װ־רקוננ, װאס דעד ה־נדוס טיט־ן פלײט אוי- דעד ׳טראננ; ער יטפ־נט ט־ך אדוב; ער פארפיאנטערט ט־ך אין א יט־־נעך א־; א ז־םער קיאננען-םיטפאנ־ע. א־ך ני־ א־ביגערן נאך און דאס א־ז א״ננטרעך ז״ן כח. פאר ט־ר ר־נט איצט א נאנצער בארג טאכטבו־טס װערק: ״פון רויטן רעב;ך ״כאראטאנדרא״, ״דר״ רורות״ א אנך א־ך ר־־ע; ז־־; בעסער נעזאגט, ה״נט ברעטער א־ך ז״ נאך נערײענט האב איך זײ ׳טוי; ראננ. און צו א־יניקע טאר. פרענט טיך נ־־טט װאס א־ך האב נערי־ענט. נאכדערצײרן װער א־ך ראס ק״נטאר נ־־טט קענע;. א־; איר אויך נ־יטט ביי טאסטבו־טע; א־ז נ־יטט רער ס־פור-הטע״טת דער ע־קך או־ך נ־יטט דער בנ־ן פון רער זאך אויך נ־׳טט דער פם־כאראנ־״טער טאטענט־; טאבטבו־ב או; פסיכאראגיע: ער װ־־פט נאר אפירו נ־׳טט, װאס ראס א־ז. פכ־כאראג־ע א־ז פאר א־ב נ״טט טעך ײי א װארט, א צוזאטעניטטער פון קראננען: ״פס־- כא-רא-נ־ע״ — א טי; יטײ״טטיט פון א יטראננ א־; א; אודארטן װארך א נערעננהײט פאר קראננען- א־ז ב־רדער-אסאצ־אצ־עפ, א ט־ן פרײט־ר אי; א נרױםן ארקעכטעד. ״פכ־כאראג־עך — ער פאר- ט״טט אפט רי באדי־טוננ פון דעב װארט ט־ט ד־ ענרעך-קר־נגענדע װערטעך װי ״אנטראפאראנ־ע״, ״פ־זיאיאגיע״ — עס װענדט ז־ך נאך װאסער רךאנג פאםט בעםער ארײן אץ דעב ם־טפאנ״ט; װער- טער-אויםגוס. אדער אץ רער זיך-יטרעננרענד־קער ק־יט פון ה־נטער- באװוסטז־ניקע בירדער-אכאצ־אצ־עם. װאס ער ײאיפט ארויכ אויפן פאפיר טיט דער הירך פון טינט אץ פעדער... אץ עריטט; או־גנבריק קא; ז־ך א״ך ראכט;, אז ער נ״ט אויך אן אטת דערצ־־אן אדער ׳טירדער; עפעכ קאנקרעטס, עפעס אזער- כעס, װאם ער האט געהערט, נעזע;, באאבאכטעמ אץ רעאר; רעב;; א טענט׳ט, א םביבה, א ראנד׳טאפט, דעם פדר פון א קאיעקצ־ע נעיטעענ״ט;, א־בעררעבענ״טן; א־־נענע ארער פרעטדע. — ער ״טיר- דערט טענטיט;, ר־פט ז״ אן טיט טענטיט׳רעכע נעטע;, ער באצײכנט א; ארט, א צ־־ט, אץ א־ר ׳־טטרעננט אן ד־ אויער;, א־ר װירט איב פאריטט״ן, טענט׳טיר־עך פאר״טטיי;. פרוצ־ב הויבט אבער דער באד; א; אי־ך צו פארראז;, א־ר הויבט זיך אז צו דרײען א־ן א װ־כער פץ ׳טי־נע טענער און נרעטנדיקע קראננע;, אץ די יראננען פאיטי״טן זיך טיט פארב;, און פארב װערט קראננ, אץ קראננ װערט פארב— א־ר הערט, ײאם טע; רארר זע;, אץ זעט — ײאס טע; דארױ הער;. און פונקט װי ז״נע הערד;, הו־בט איר ביסרעכװײז א; ״אי־נצורד־ט- רען״: ארץ ׳טװינדט אץ עס באײבט אײך נאר אץ ד־ אויער; א טאנאאזער אפקראננ פץ עפעם א; אוטבא־טטיטטער טעראדיע, װאס איר האט ערנעץ-װו ג ע ז ע ן אךער נעהערט, ײערכע ר־־צט א״ך און פרייט אי־ך צוזאטעך... און דאם וװנדעררעכע דא א־ז, אז איר נרויבט א־כ. א־ר נרויבט טט׳ט. איר זענט א־בערצ־־נט, אז אץ רער רופט׳ ״טראנט ז־ך א ריח פון גארד טיט פעדערך — אז ״די פאר׳טפעטיקטע הארב- טענער פץ די פרע׳ט צוזאטען טיט דעב ־טײאכ; רו״טן פ.ץ די טערענראפן-סרופעס בירד; אזא טין טוזיק, װאם פארטויבט ד י א ו י ע ר ן ט ט איר ׳טטירקי■ ט״... אץ נאך אץ נאך צענ- דריקעך אץ אפיטר הונדערטער אזערכע אפױב-עפעקט;, פון ײער־ כע פרו־ד ײאלט נעװארטיק הנאה געהאט... א־ז עס טראכך קאקעטעריע׳• גריטאסע׳■ ניץי טאםטבװב א־ז רחרוטין ני׳טט פעיק צו ט־ראכט;, צוצוטראכט;, צו קאטבינירן אץ דורכצופירן א געװיםן פרא;. ער נאויבט ערנסט און אויפריכטײק אץ דעב, ײאם ער דערצ״רט אץ ־טירדערט, אץ א דאנק דעב, נע- ױינט ער אונזער צוטרוי. אץ צ־ט אונז טיט טיט ז־ץ קרענקעװ־ דיקער פאנטאזיע. צי טאכט טאסטבוים עטעצ; נאך■ צי יטטײט ער אונטער װעטענם ה־טפעהץ װידעראטאר נײןן הרײאי װארט טאסטכויב א סך נערייענט1 הרײא־ װארט ער ׳טטוד־רט אץ געװארט עטעצן נאכ- טאכ;: ער ײארט ז־כער א־בערנעיטטינ; זײנע טאדער;. טאםטבויב פארטאגט א װונדערבאר-׳טטארקע א־נטואיציע, איך װאלט זאג; — א קראנקהאפטע, װערכע דערנרײכט כטעט ביז טערעפאטיע. זײן נאנץ ׳טאפן טראנט אויף זיך א הויך פץ רוגאטיזב,