Literarishe bleter · 1929-05-24 · 21 (24.5.1929) · p. Seite 408

?יטעדעריישע בלסססר נזם. 21 (1264 — ערד, חבר, איך קען ׳פײעקן דעם ריח פון די ־ױז;, װע; איך בויג זיך אדאפ צו דער ערד; איך ־ארױ אפילו ני׳שט צולײנן יןײן בלופ צום נאז. איך זײן דא און היט אפ, אז אדים אונוער ישטוב זאר עס גרינע;, און איך ב־ן צופריד;, װאם איר האט עס באײערקס א׳ן אויד א װ״קע ז־ך אפנעריסן פון עויפ. — און אט װער איך א״ך אויפזוכן א רויטע רויז, װאס האט זיך ה״נט נעעפנט... אט, נעטס זי צום אנדענקען. א ײדי׳שע רויז, נעװאקםן אויד אוקרא־נער ערד... צו אלע ײדישע בילדונגם־ און דעדעױגבס־אגשםאלם; די?סיסאלאגײס־פעדאגאגייסע פעקציע בייפ יי. ■ו. א. איז צונע־ טיאטן צוס צוזאמעג׳דבעדן א קאיצאטעק פון אלע ״דײדע בילדונגה־ און דעיציוגגפ־אפידפאלפן אויף דער גארער װעלפ. צוליב דעפ זענען אוגז;״פיק פאלגגדיקע ידיעות זועגן יעדן אנ־דפאלט באזונדער: 1) לאנד; ען ידפאפ;;;ו גאמען פון אנידפאלט; 4) אדרעה (אין דעי לאנדידבראך); 5) צו װעלבעד צעגפראלע געתערט דער אגידטאדפ? 0) אויב צו קיינער ניזדפ — ווער און ווי *זזוי האלפ אויס דעם אג־דפאלפ? 7) אונפעררריבפ־ידפראך: (״דייד, העברעייד, ידייד־העביעיעו): 8) טיפ עיקר — צי דערגאנצונגם־שול; (!) מין — פאלקס־שול, גימנאזיע, אוונט-דול, םעמינאר, קינדעי־ גאיטן, קינדער־היים, יתומים־הויז; 10) צאל גרונפ־קלאסן; 11) צאל קינדער צום 1־םן יאנואר 9ט19; 12) װען געגיינדעט. מיר גלייבן, אז יעדער בילדונגס־טוער װעט זיך אפגעבן א דין- וחשבון, װי גרויפ און וויכפיק עס איז די אויפגאבע, וואס די פפי־ באלאגייד־פעדאגאגישע פעקציע פון ״. װ. א. האט אויף זיד געגומען. אזא קארטאפעק פון ״דישן דערצױנגפ־װעזן אויף דער גאלער וועלט דאי־ צוזאמעגגעשטעלפ װערן אין דער נאענטפטער צוקונפט. מיר האפן, אז די ידיעות וועלן צוגעשיקט װערן דורך וי אנ• ־דפאלטן אומגעזאמט. מיט פר״נדיעבז גרום פטיכאראניש-פעדאנאנישע סעקציע בױרא אדרעם פון ״. וו. א.: װילנע, נרי פאהולאנקע 18. האפ איד שוץ גצצגם&צרט אויל דצד אבקצמצ װעלכע בניכעד לײען איך איז װעלכע פיכעד קויף איך מיםן נומער 20 ,סון דער םארגאנגענער װןןך הןבן מיר סא> נאנדערגעשיקט אלע אונזערע לעזער די אנקעסע״נויגנם. ענטפערט שויןן ¥ זײם 406 צ־גערעבנם בא—נסס;, באס׳ס איך קע; סיד קײ; רעכענ ננ גי׳שט אפנעב;, װי נרוים דײנע באררינססן זענען ׳עסעבער נעװע;. נזףך רי ניסעעג״ס;, באסיב א םיידי פו; בע־צ; יאי - ־ בי; א־ך פיט אכואל וײ־ געװאר;. אט װי איך בין איצס, אזוי בין איך נעװ^ר;.;אר ט״; זזײסע פאסטע האד האט טיד א־נטעינעזאנט, אז א ך טיינ :״פט א•; דער פאדט״. נויט אזא צ״ס; ג״ט מען נייסט אין דער מיהמה אי״;; אזא צ״נן א־ז א באװייז, אז ערנעץ װו א; מיר איז פאיא; א מענטיפרעכע יפװאכקייט, וואכ איך װיק זי נאר אי; זיך נ״סס פארר״קענעז...;א־ ראכ, הבי־, װיר איך א״ך דערצייל;, אז בעעת סען האט פאי דריי ־א-־; אננעהויב; רעד;, אז מען וזעט ״;־, איבער- פיר; צו עיד-ארבעט און עיד •ש;ײדט םע; אפ טאקע ביי אוקדאי;ע— אז איך האי ראס צום עי־׳עט; מאר געהערט, האט מיר א ׳עראנ;עטץ יאס ברוט אץ פניכ אריי;. איך האי ארײן ני׳עט געקענט טיר אפנעב; קיץ ה׳שבו;, װאס פא־ א נעפיק עס זע;ע; ׳שורדיק נעװע; אץ רעם. איך בץ נעראפ; ציים יספיגר, זען צי טיץ װײםער פאכ איז פאיא; אויפ; קאפ.איך האב ראס ג״עט געקעגט ג ט צע־ ק״ען. ער״בטנס יצנ־־דט טען אפ עדר ב״ א פארק, װאפ האט א רעב; רא;נ זיך גע״סראג; לא־ ךעד באפדייזגנ פץ דעד זאזיקער עיי אץ צוריב ־עם אפיער האט עם די גאנצע יסנאה אויטנעראז; צום יסװאכערן. און צװייטנכ: -- װ־ אזיי זארן ־ידן זיך ג״ן בא- זעצ; אייף דער ערר פון א פארק, װאס װייזט . שמ אי־ויס ק־ץ סיטנ־ס פיץ הרטה אויף די ׳צוידעררעבע געיעעענ״גץ? — איך װ״ס ניישט, װי איר, היד, טארט אייך אויס דעם אופ;, װי אזוי טע; בי־עננט ציינויױ ייד; ט־ט די אוקראינער נאך אזערבע יארן ײי דער אבצענטער איץ ניינצענטער און טע; צװיננט ז״ צו רעבן ביצרוס; פארגעס;, װאס נעװען, אוז אינא־ינעם נאר אי־בעט; פאד דער פאפר״ונג פון דער טענט׳עה״יז. אבעױ דאם איז יאך א פאקט. די רעװאלוציע האט עם באפויק. די רעװארוציע האט געזאגט, אז פץ איצט א; אץ װיימער טוז : אס אוקראיני׳עע פארק אינאיינעס טיט ייד; קוק; אץ אי־ן צוקונפט אריץ; איז דאם האיב איז דאס שטרעננ, װי די גאנצע פרארעטא־י׳סע דיקטאטור איז אי־ זעט דאך אריץ. א פאקט. איר זענט אויף אוקראינישער עי־ד א" זעצט אץ א יידישן נייעס דאדף; איר יענט אץ :ארט;, װאס א ״ד״כ פאג־אטירטע טיירר באאדבעט. איץ איך װ־ק איר זארט ט־׳־, הבי־, גרויב;, אז ד• ערד, װאט דעטארט אץ װארד האב א־ך צו איר נעקוקט טיט דער אייגענעד ׳טמוטפיקייט, װי א בהטה ב׳עע־ זי זובט נדאז צו נדיז׳עע; — א־צט איז די ערד כאר מיר, װי א מאמע, װאס האט א סך װארעמקייט אץ צערטלעכקײט. מער :״טט, װאס דער םטעפ א־ז איצט אץ א שרעקלערן מצב. דער סטעפ איז נאך קיינמאר אזוי נידט געװע;. א־ך טראנט נאר, װע; מע; קע; דעס נאנצ; סטעפ מ־ט װאסער באוי^םעק און אפ- פרישן איס.... — דא, ארוס •טטוב, האב איך זיך באקענט פו; דאס ניי מיט דער ערר אץ פץ איר קומען צו מיר אי־י׳ב נ״סט;אר בלוביען; די בריימע; זענע; פאר מיר א בי״ספיא, אדער, װי א־ך ײארט נעזאגט, א סימבאר פץ רעי־ גאנצעד נאטור - - פו; דער ערד ה־יבט א; אמיס- צוקומע; די פרידרעבע צוקונפמ פא־ די יידן אץ ד• איץויאיני׳צע מאס;... ײאי־וס איך קען מיר נאר איצט קיץ אנרער אויםװעג נישט אויסמאק. װי אנדער׳ס האב; זיך געקענט באנענע־ע; די ׳ר; מיט ר־ אוקי־א־נער איץ נרייך, װי עס ײארט נאך קיינטאר ני-יט געײען קיץ נ״נצנטער יאוקי װי אײי? אץ ׳סטאט? אץ ־ער ׳סטאט״טער אפנעזונדערטקייט? ניץ, היר, ראס ײארט צו;אייג״טט נעפירט.;אי־ פ״ רער ע־ד נאר װי ד• רעװארוציע האט עס געטו;. אפנע־ יעניט; פץ אוקרא־גע ־עטיקער ערר אץ איבערגעגעבן די ״דייטע טאס;. זארן ז״ אויפרייכן ױננערד... זאק ז״ בייען דערפגר זאלן ז״ אנהו־ב; צו שיקן אץ ׳סטאט אריץ ברו־ט... זאר; זיי אנהויבן צו שפייזן די שמאט, װי דער פויער האט דעם שטאטישן ייד; כסרר נערארפט שפ״ז;. כאטש דער פויער פלענט נעטע; ב־ ם יידן גערט, נאר אים האט זיך אױסגעראכט, אז דער ״ר :עטט עס ביי איט צי אוםזיםט... איצט, הבר, קוטט די דעררייזוננ. הרװאי זוארט; ארע איבערװאגדערעד דאס שפיר;, װי איך זע עס. — איך זיץ דא אץ מיין גארטן און הער נישט אויף צו ניםן װאכער אץ י־עש; די דארשט־קײמ פון גארטן. עס איז מאמע-ערד. סיץ ערד, װאס קוקגדיק צז איר, זע א־ך אמיס אזא לו טעדע צו- קונפט פאד ארעמע;, םײ פאר ײח און כײ פאר אוקראינער