Literarishe bleter · 1929-05-24 · 21 (24.5.1929) · p. Seite 396

?יעעדיאדי׳עע ב^זנםזנר נזם. 21 (264) 396 ׳י זײס פירוננעז או, צוצונרײטן װי נעהעריר, נײע פיעםעכ װיר טען דעם אײנדרוק פון בערריגער טעאטער־רעבן קוריז אויכדריק;, טװ טע; זאנ;: ׳צרעכטע פיעםעם װערן נוט נע׳טפיאט, א•; דער דראטאטײםער פראדוקציע איז קענטיק א ירידה, דער דורכ- ׳צניטײעכע־ ניװא פון טעאטער-יצפירן האט זיך באשײנפעררעך נעהויב;. דער סצענײטער סטיר ראזט זיך צום בעסט; באצייכענע; ײי נעאײדרטער נאטוראריזם און קט״יט אין יצטארק; היפך צו דעם איבערנעניצט; עקםפרעסיאניזם פון די פאררעצטע יאר;. יעדלין, י~ בלאי. יעײ־ענע א־דעע; או; יסטריב; א־; בינד; זיך נײעט צו א; א־ נהײט־ רעכע־ נאנצק״ט א רורבפאי פו; אזא גרויםער או; טײעדער אויפ- פירונג װארט נאך דיט עטיעכע יאד צוריק געװע; א קאטאםטראפע פאד; טעאטער הײנט האט דײנהארדט אץ פארבינדונג כיט נאך עטרעכע בעררינער פרױואטע דירעקטאר; נעיטאפ,. אויט; טוסטער פ,ץ דער ״פארקם־בינע״, א פעםטץ יצטאם פו; אבאנענט;. דאכ רעצ־ טע ־א־ צ״רט ד• אבאנענטז־נעזער׳םאפט זיבעצ־ק טויזנט סיטגאי־ ־ע־, ײאם באקוביע; אץ א באיבט־נוט; אװנט א באיצט־כוט; פראץ פאר א ב־ריק; פר״ז. ־אם ראזיקע סיםטעם גיט די טענרעכק״ט או־ך ר־ פ־יװאטע טעאטע־; צ• ייבער; ז־ך א טיניטים פץ אויפ- ה ע ר ם * ן סײ11ס31סר?'ן אדאלף ודייסמאן (עםלעבע װערסער ־בז די £7?זישיס נאך זײן אזםדזנרװארסזנםן ס1'ס) אץ דעד ריטעראטור — בײ יעקב װאםערכיא; אץ ארנא;י צװײג, אץ רער טארער״ — בײ רעסער אורי אץ דעם ױננערן ׳שטי־נהארט. אץ רער טוזיק — בײ בראכ;, ׳טטערנבערנן אץ ראטהויז, אין דער רראטאטויניע -- ב״ הערטא; אונגאר און אזוי װ״טער און װײטער ארארפ װײסטא;, ײערכער איז די רעצטע 30-25 יאר נעווע; רער אנערקענטסטער טורה־דרך פץ דער דײטשער טוזיק, איר פי־ רער אץ טאנגעבער. האט אץ דעם פרט נעהערט צו די װײניקע או־פנאטע; אץ דער נאנצער דײט׳פ־יידי׳שער נייםטיקער װעאט. אץ אים האב; העכסטער אײראפעיזם אץ פיינפטע אינטעאעקטו־ אריט־עט ז־ך או־פן נאיקרעכסטץ אופן נעפארט טיט יטטארקן נאציא- נאק עטפפינזץ אץ שטאאצן נאציאנאק זעאבסטגעפיא. אץ דעם איגט אפשר דער סוד פץ ײײםטאנם שר־פסשטע־ רער־יכץ ח;. ײדישער ׳עארפזץ אץ אטת תאטיד־חככײשע פקחות האב; רא זיך פארײניקט טיט העכםט-דײט׳שער אוטדות און גרינז רעכקײט, טיט פראנצויזי׳שער עאענאנץ און עספרי אץ םטיא, און מיט העכםט־ איטאריענײשער התאהבות פאר קונםט. ני׳שט דייט׳ש אדער ד, נאר אײראפײער אץ ײד — אט דאס איז נעװען אדארף װייסי-א;. די רעצטע יאר; האט טען אים דא זײער ׳שטןרק באקעטפט. רי דײט׳שע טוזיק־װעאט האט נעהאט צו אים ׳שטארקע טענות און תביעות, פארױאם עד איז צו־װייניק ״ר״טש״ אריענטירט,הרטאי ער הארט פץ רי הײנטיקע פראנצויזי׳שע קאטפאניםטן האנענער, טיריא ארער פץ דעם פראנצויזי׳ש־רום״ש; קאטפאניםט איגאר םטראװינםקי טער, וױ פץ די דײט׳שע טאדערניםט;. װ״פטאן פרענט דערויױ ענטפער;: אץ ד״ט׳שראנד װערן באדײטנדיקע קונסט־װערק רײ־ ז״ער-ראנגזאם אץ בהדרנה. דערפאר זענע; ז י אפ׳שר ׳שיפע־ טער עפאכע-טאכנד אץ האב; טער אריכות־יטים, װ־ די ראטאנטיש/י אץ םראװי׳שע קונםט־װערק. די רעצט־ע פאר אץ נאך טרחטה-יאר; איז אץ דער רײט׳שער טוזיק אזא טץ בץ־הזטנים־תקופה אינעװײניק קוטען־פאר ׳שטארקע ׳שעפעריישע פראצעס;, עם פיקט זיך אץ קאכט זיך, אבער זעתו״ר איז דאם ארץ נאך װײט פץ ׳שריטות אץ באדײי,, בעת די פראנ־ צויזן האב; נראד אץ אט די הפפקה-יארן נענעב; ער װערט א רײ ײיכטיקע אץ א־יננארטיקע װערק. געקרענקטע ק־נםט־רערי׳שע אטביציעס ראץ זיך איער מיט פ־ראזאפי׳שע אדגוטענטאציעם ני׳שט א״נצו־שטיר;. האט טע; װײם־ טאנע; באקעטפט. ׳ג־טארק באקעטפט. כ״ט האכ, צאר; אץ ׳שנאר., אזוי װי ק־נסטרער קאנע;. עם א־ז נעקוכע; אזו־ װ־יט, א א נאנצע ־ערעגאציע פון די אנגעזעענכטע די־ט׳שע קאטפאניסט;, ־וי פראנ/ ׳שרעהער. פאוי הינ־עטיט א,ץ קורט װ״ר זענע; גענאננע; צים איט; אור־שטיץ, װאם אץ זיץ פארראנ האס װײפטא; ־.עארבעס, אץ פאר־ ראננט זיץ דעטיםיע. ראם ישריהות האט קיץ דערפאי,; נ־׳שט נע־ האס־, אבער וײ־םב־אגע; האס־ דאס ־שטארק נעררענקסי, באװס־ערפ זי־ערע ס־ענות, אז װי־םטא; ׳שרייבט צו־איטפדעםיאניםטייש אץ איז ,יחרוטץ ני׳שט זאריעך אץ נישט פאכטעני׳ש״. עכ זענע; פא׳יא; פאר׳ש־־דענע טיגים טוזיר-יוייטיקער אײ־ בעת איך האב א פאר װאכ; פאר פםה ־א, אץ בערר•;. ז־ך נעזעננט ט־ט א־אר־י װייםטא;, ערב ז־ץ נםיעה צום א־נסיער־ נאצ־אנאק טוז־ה-פעפט אץ נענ־ פונװאנע; זיץ ײענ איז נערעגן ק־ץ ארץ-־־שראי א־ז ־צװ־־־ש; אונז געװע; אפנעטאבס־, אז צור־קקערנדיק אה־־ם, װעט ער—דער בארײטנ־ רםטער טוזיק - ״שריפט־ ׳שטערער פץ רער דײט־ש- ׳שפראכיקער ייטעראטור אץ פרעםע, - - אנישר״ב; א םפעציע?; אדט קר פאר ר־ ״ר־טעדאר״שע ברע־ טער״ ײעג; דעם צו־ ׳שטאנד און פע־כפעק- טױץ פץ אונזער אויפ- יעבג־ע־ טארע־גער ײריישע־ טיזיק. נ־אר עטיעכע טענ פאר ז־־; אפפאח פץ בעיקין, האט אדארף ױ־־םטא; דא אריז א פא־אנ־שס־ארטוננ פונם הינ; ״טוזיק קאטיטעט פא־ פארעםט־נע״ געי־־ענס־ א ג״םס־רײכ;, ט־ט ׳שארפע פאראדאקכ; צינעפעפע־סץ. א־ננאנצ; א־נם באקאנסץ ״נוםה-װײכב־אן״-פא־טראנ. א־בער רע־ פ־אביעטאטיק פץ ״די׳שער ק־נםס• בכיי אץ ײדי׳ש־ער רא אץ דײטיש־ראנד, באזונדע־ס אץ ר• קרי־זן פץ ד־ ײר־־ש- ר־־ט־שע א־נטערעקטיעריע גד־ברט טע; ז־ך אץ ד־ רעצטע נאכ־ טיהטה-־אח בברר ז״ער ־שטאדק אץ ר■ פאדװיקיטע פראברעטע; פץ ״ײדי־שער קונםט״ טיזוכט א דעפיניצ־יע, א פיראזאפ• ש; תיקץ פאר רעם טהות פץ אט רעם, פאר; טערב-אײראפ יער נאך-װ־יט ני־שט-קיאח אץ נאך-װ־־נ־קער אנערקענט;. באנר־ף. אי, אזוינם בכיי פארא; או־ז רע־ ײעיטץ א־־ב דערװ״ר אפ־רו נאן־ נ־־שט, א־ז ראם טעניעך־■ נ־־ט־ק׳. האב; ד• ־יד;, װערכע פאינעטע; רא אץ ד־־ט־שראנר רעם א־יבנא; אץ רער ריטעראטור, טאיעדײ, מעאטער טוז־ק א. א װ״ א־ז ז־־ער א־־גענער נאצ־אנאר-י־די־ש״ער קונסט נאך עפעם צו זאג; רעד ײערס־ טט־שותריקעכ, װעדס־פורעפ, װי ז״ עוע; ראם אץ רעד קונםט פץ ר־ אוטות-העורםץ אט רער נ־שטה- אץ נעראנקע;-געראננר בײ רער הארב און נאנץ אם־ט־ר־רטער רײט־ש-־־ר־־שער װערס־ א־ז בכרר באק;',,ט עכ א־ז א ז־־ער א־נטערעםאנטער פראצעם, װערכעד װעט אץ ד־ נאענ- ״ע ־אר; ז־ך א; םפק אפישפ־נרע; אץ דער גאנצער , ׳יס־ישעד קונםט. א; אנזאג ־ע־״י זעע; ט־ר י־ יעצטע 'זייח אוײ־ איע קונםט-בעכיט;.