Literarishe bleter · 1929-05-17 · 20 (17.5.1929) · p. Seite 385

?'םטרוסרי&ט ב?םםסר גום. 20 (263) * וײס 385 ־^. •ע? ם י / נ י? י א ד ק פ ו ן אפאלאגיע צו אגגדיף??דזגיג?לאיסאגס הערק און דעד ײדי׳עעד ב׳יסי־ע/ אין א״ן ׳טטאט—װארטע—האכן אין א״ן צײט צװײ ײדן נערערט טכח דער ײדייצער כייסיע אויד דער װערט — י צ ח ק ליייו? פ ר ץ און הענריק נופבויס — ארן יעדער האט געהאט אן אניע־ װענ צוס ציר: דעי ער׳סטער — דעס נאציאנאי- באוװסטויגיקן; דער צװ״טער — דעם נאציאנאר-סארר״קנדיקן. אבער ב״דע האבן גרייך גענאויבט א־ן -ער ״דיסעי טיסיע, אין אונזער היםטאר״סער יסריהות צװ״סן ד• פעיקער אט ד■ צװײ פוי- רייטע ״ד;, װערכע איך :עס װי סיטבארן פון די צװ״ עקסטע ריכט- ריניען אויפן װעג צו אונזער—אויסגעדאכטער—כויסיע, האבן נאר- נייטט געקענט טראכטן אין די טעיטינען פון רעבן ריסס רעבן. ז״ האבן נעטוזט האבן אן אויסר״ד, א תירוץ פאר רער נע׳טיכטע. אבער אט די ארע א״ננעגרויבטע אין א ײדי׳טער טיסיע צװייטן רי פעיקער האבן ני־טט נערעדט צו רי פערקער, נאד צו אונז. אזוי טוען אויך זײערע נאכקודער אין ארע טײרן פון דער װערט— ז״ דערציירן אונז כסדר װעגן דער ײדייטער דים־ע. צו די פערקער ארײן האבן זײ, װײזט או־ס. נארנייטט. אדער זײ ס״נען, אז כ״רארץ פון די אנדערע אוטות נארנ״טט פארערן, אז עס איז נייטטא וזאס צו פארערן, ארער ז״ האבן טורא פון זײ צו פאדער;, פאר זײ א ײויר צו עפענע;. עריטט אין די רעצטע 'ארן האבן זיך דא און דארט אננעהויבן צו באװ״זן ײדן טאניער, פארערער פון דער װערט, ארויס- פארערער פון רי פערקער; זײ האבן דעס טוט צו װארפן די פעאקער אין פניס ז״ערע זינר, ז״ערע פארבדעכנם בנונע צו ײדן, ארויס- צו״טטערן די ײדײטע טאראר װי ד־ העכסטע דערגרײכונג און אנ- יטטאט צו פארענמפערן ז־ך פאר אונזער עקזיסטענץ, גאר ארוים- צו״טטערן דעס ״ר״טן קױס, װי א נס פון דער געיטיכטע און װי א טוססער פאר אנדערע. דאס אױ דער איבערנאננ פון אפאראגעטיק צו באיטורדיקוננ. דעד אינטערעסאנטסטער און איטפעטיקסטער פון אע רי ייד״טע טאנער און טיטפטער פון רי אריער איז, אן ספק, ר ו ד װ י נ רוא י ס א;, דער אטעריקאנייט-דײטיטייטער ״ד, װאס צו זײן װארמ הערט זיך צו טיטן נרעםטן אינטערעס און נעיטפאנטקייט די נאנצע אטער־קאנ״טע אינטעריגענץ — און איך נרויב. אז אויך די אינטע- ריגענץ פון אנרערע רענדעך בוך נאך בוך, בערעטר־סטיק און פובריציסטיק, און ארץ דאס ״ד״טע פראברעס, רי טענות פון ײר צו דער װעאט, ראס פארערן רין-וחיטבון פון די נייטט־״רן. אין זיין איטפעט פארט ער צ״טנ־ װײז ארײן א־ן היסטעריע, װערט טיטנעריםן פון די אײנענע װער- טער און עס טאכט אפט דעס איינדרוק, װי ער רײסט יטט־קער נייטט באויז פון רער וועאט, נאר או־ך פון ז־ך ארײן, פאר ז״נע א״גענע ז־נך פאד ז״ן נ־יטט דערזען דעס דאזיקן ״ייד״טן אטת״ פון סאטע אנה״ב-א;. װארוס אנגעהויבן האט רואיסאן װ־ א פרעט- דעי אויפגעצוינן אין אן אס־טיראטאר־׳טער סכיבה, װייט פון ײר יטן רעבן, אן אטת ײד״טער נוי. צו ײד־יטקײט קוטט ער ער״טט ׳טפייײעך יטוין אאס ״ארו־פגעארבעטער״, א *דאפעסאר אין אן אטע- ר־קאנער אונױוערםיטעט, װו ער דערפיאט טיטאטאך אז ער איז אנדעריט. ער טוז עס דערפיאן, װ״ר טען ראזט עס א־ס פיר;. דאס א־ז רער באריטטער פאטיט, װאס האט נ־יטט אײן אםיטיראטאר אויםנעניכטערט און איס ארײננעװארפן אין ״רייטן ראגעך די פון אײביק אן זענען טיר געײוינט, אז די װעאט זאל טענות האבן צו אונז, פון אונז פארעה און אונז ארויספאדער;. טיר זענען ארעטאל נעײען א־ן יעפענ־ ס־װ, אפאראנעטיקעד פון אונזעד רעכט אויף זײן דאס — און אזוי — װי טיד זע- נען. ארער זענען נ״טט... אין דער ״דייטער אפארא- גיע װערט אזוי הויך און אזוי ׳טארף װי טענרעך אונ- טערגע׳טטראכן רי הויכע ײדייטע טאראר, אונזערע נו־ טע טידות און אונזער נרוי• םער ביייטט״ער צו רערי- ניע, צו קורטוד און צו צי- װיריזאציע. טחטת אט די פאדדינסטן — זעט עם אויס װעיריק דער יידייטער אפאראנ־ע — בארעכטיקן דודוויג יואיםאן א־נו צו רעבן, צו טרעטן װערן יטאי־ רעב נעלאט, װ״זן אויף דעד ערך צו אצעטען רופט, צו טענט״טאעכע באהאנדרוננ. אויב טיר זענען אטאר טורה אויף דיקע זײטן אין ״די׳טן כאראקטעך אין אונזערע זיטן און ס-׳טטײנעך נאײך װי טיר װאאטן אויף אזוינם קײן רעכט נ״טט מיר דעדבײ א1, אויף אן אײדעאן אופ;, אז יטואדיק דע־ין זענען ני׳טט טיך נײערט די, װאס האבן אונז ארויםגעריםן פון אונזער נאטיראעכער אטטאםפעך םאדיטפארט אונז אין נעטאס, נא־ויבט םון טענטיטאעכע רעכט און נעטאכט אונז פאר אזעאכע, װי טיר וענען. טיר אאײן האבן אננעהויבן צו נאויבן, אז טיר מוזן האבן עפעפ א כאזונדערן זכות אויף עקזיםטענץ. אז מיר האבן א רעכט צו אעבן אי א ״פארײאם״ און אן א ״פאר ײען״, װי יעדער געזונטער כאא און איטרעכער נארמאאער יחיד — ראס איז ני׳טט אונז און ני׳טט דער װעיט אײננעפאאן. האבן מיר דעריבער זיך צונעטראכט א ײד״טע ט־סיע, א ׳טאיחות צײי׳טן די פעאקעך ײאם דאס בארעכטיקט אונז צי ײ־ן—און זײן אפיאו אזוי ײי טיר זענען, פאנאנדערנעװארפן און צע־־סן. ־אדרבא, רי צעװארפנקײט, די עקםטעריטאריאאיטעט אונ- אױ אן אצבע אאוהים, א היםטארי׳טער אנד״ט אויף אונזער ט־סיע. פוא צו זיין אוטעטוס און ״אנצויטטעקן״ די אומות טיט אװ־ער הויך-דערהויבענער טאראא... דער אופן, ײי ״אנצו׳טטעקן״ די ױעאט. איז דורך פאריט״דענע "י פאריטײדן פאריטטאנען נעװארן. אסיטיאאטארן פון דעס ־טניט. * י יט״נעך װי ז ׳ט א ז ע ף ר ײ נ א ך האבן נעײאאט, און װיאן נאך אי ״טרעך אויך אצינך אז טיר זאאן זיך פאד אט דעס הייא־קן צ־״נק אפנעבן פאר א קרב;, איבערגיםן — דודך פוא׳טטענדיקער אר ט־ראצ־ע — אונזער באוט אין יי אדעה פון די פעאקעך דער ניגיער ײד־׳טער נאציאנאא־סט-ראטאנטיקער ׳טטרעבט, אדדבא. צו פי־י-י־יטטאדקן דעס ײדייטן אייננארט, געײנט צו טאבן דאס פאאק, יט־-אדקער זיך צו פארבינדן טיטן עבך פארפעסטיקן רי ״דייטע דוי'שוך טראדיציע און אאץ, וואם גײט דערמיט, כרי אײי-ארום צו ז'יו בכח װײסער אנצופירן רי ״די׳טע ׳טריחות צװישן די םעאקעך