Literarishe bleter · 1929-05-17 · 20 (17.5.1929) · p. Seite 379

?יפעד^די׳שעעסעד נזם. 20 (263)? זײס 379 4 םאאן, זענעז פאר אים אעבעדייןע עדות םון א רײכער ײד״שער פ$ר- נאננענהײט. שטאאיז איז הער םאאאביאן אויױ זײן רײכער זא״אוננ. ער פארקויפט עם נישט דערװ״א קאנען נאר יחידי-םנואה באװונדערן די טערקװיר- דיקײטן פון הער סאאאטאנס זאטאוננ. רעפראדוקציעס פון א טײא זאכן װעאן די טענ פארעפנטאעכט װערן אין פאר-יז. ד* פראנקפורטער געזעאיעאפט אויפצוהיטן רי ײדי׳שע קונםט ניט ארויס א ײד״שן אאבום און דארט װעט טען קענען זען א היפ־עע צאא רעפראדוקציעס פון רער סאאאטאן- זאטאוננ, טיט אן איבערבאיק פון דעם באקאנטן •טריפט׳סטעאער הענרי נוטטאן, װעאכער איז אויך פון די או־סרערװײאטע, װעטען םיאיז בא׳םערט נעװען צו זען די סאאאטאן-זאמאונג. צו די ײדיש-װעלטלעכע שול־ארגאביזאציעס און אײנצלנע שול־טוער חשובע פרײנײי אויןי מיין הזותדלות האט די יעדאקציע פון ד":דגן ארנאן פון דער א־ווערמרעבעי פארייניקונג פאר דער דעינײערונג פון דעיצױנג ״דאס װעידענדע צייםאלםער״ מםבים געװען צו ווידדעז א םפעציעלן נומעי 1דעמ דעצעמבעי־נומער ה. י.) די פיאביעסען און איבערזיבמן פון דער ״דיתז־ײעלמלעבעי תויל אין נאי דעי וועלמ. מײ מאדן אזא געלעננהיימ נײממ פארװאיפן. םיאיז?וין לאננ ציימ צו :אקענען די יריימערע אייראפעי־מע פעדאגאגיימע עפנמלעבקיימ מימ אונזעי ימול־ וועזן. ביז איצמ זענען אוין• דעם געיימ געמאבמ געוואין נאי איינצלנע פרוװן. (פון דעמ םזן איז צו דערםאנען די דאקמאי־דיסעימאציע פון פרל. לעווימ אין יענעי אוניװערםימעמ וועגן דער יידײמער ימול אין פװלן). דער גאנצעי מאמעריאל מוז קאנצענמיידמ ז״ן (ביי מיר) אין נדמך פון 3—4 תד״מים. םיאיז געווונמדן. אז סיביבל ״דאם װעידענדע ציימאלמער״ זאל געבן אן אלז״מיק יייד פונפ גאנצן יידי־מן •מול־וועזן. בעס איד די •מול־ארגאניזאציעס פון ױמעניע, לימע, לעמלאנד, פארייניקמע •ממאמן, ארגענמינע־בראזיל א. א (די פוילײמע צ. י. א גרייט •טוין צו דעם נוימיקן מאמעײאל), זיד צו •ממעלן מימ מײ אין פארבינדונג באציימנס און נאך :עםעי—ארויס־מיקן קאנדענםײמע איבער־ זיבמן װעגן דעי איבעמ מימ פאמאגיאפיעס און מאבעיו ביװעל מימ פאי־ גענינן ענמפערן אויי' אלע אנפיאגן. מימ תבי־מן גיום: ד״י י. י ו ב י ן מיין אדיעס: .14 .זן?!ז€£זטו1י<ו1ר.1־1 ,30 זװ ח11חש8 ,ח1ו)11?ז .1 .־וס קאאםצראסױז ,ציכער/ װאדשע םאילאג .צ־כער פאר איצםעןי רײצ שוין צי באקיםען ראם באריטטע זיןיכ *ין עריל מ• רעמאיל אויף מעונ-פואנט - הײן נײעס -דיש םארק דאזיםגי *יר־ מענדיקן אויסנאבע 240 זיםן פרײז נאר 3 זל אדרעס: ס2!ז1״\16סא ,סאיסצפזם^גו ,*זםו1סץ8. .ב3ז6ק5 ■*ר נןלם: 13.196 .ס.)!.? ׳שוין לאננע יארן אין פאריז. הי םאאאטאן איז פון די קוריאזםטע פערזענאעכק״טן, װאם םיאיז םיר נאר אויםנעקוטען צו באנענענען אין מ״ן לעבן. נאר אאמיר דערצײלן די זאך, װי זי האט זיך פאראאפן. אויח אײנעם פון די רוישיקםטע פאריזער בואװארן, נייעט ײײט פון דער פאאס דע איאפערא, פארקירעװע איך אין א נאם, װאם איז פוא מיט בענק און קראמען. איך האב רארט אפנעײארט א פרײנט, מיט ײעאכן איך האב עפעם נעהאט צו שמועםן. פאוצים דערזע איך אין א שוי־םענסטער א שײן ביאד פון דעם פאארענטינישן נוסח אװדאי ק״ן נ״ם נישט אין א געננט מיט א םר קונםמ־נאאעריעםן דאך איז דאם ביאד נעװען אן אטתדיק מ״םטערװערק. נײ איך שוין איבער צום צײײטן פענפטער, דארט זענען אויך אויסנעשטעאט טאאערײ־ זאכ;, און דערזע די מיטאטיו—א מערקװירדיקײט. אנשטאט א נע- װײנאעכע היאצערנע טיר טיט שויבן, זענען דא נאר צװײ האאב־ טירן, נעשטידט םון א״זן מיט נאאדענע נאאקעם און םון בײרע זייטן, אײננעפאםט טיט פארנאאדעטן טעטאא, דער דנא פון אאע צװעאף שבטים מיט ז״ערע העברעישע נעמע;. זעקס הערבן פון יעדער זײט טיר אויםנעהעמערט אין שטאא און קינםטאעריש דע־ קארירט, פארציט מיט גאאד און נעשטאקםוא אויסנענוצט דעם עפעקט פון נרויען שטאא מיטן זון־רויטן נאאד רי פירמע איבער דער טיר אײ: ״אינטערנאציאנאאע קונפט־נאאעריע״. א קאאאסאאן אײנדרוק האט אויח מיר נעטאכט די דאזיקע זאך און שוין האב איך נעאעכצט צו װיםן, װער איזס אט דער א״ננטיטער פונם נע־ שעפט, פארײאם עפעם טאניםעסטירט ער אזוי די צײעאח שבטים. ײאם פאר א שײכות איז פאראן צװישן א נאאעריע מיט טאאערײ םון איטאאיענישן רענעםאנם און יעקבם קינדעוץ אבער ארײננײן נאאט אזוי אין א נעשעפט, װו א ביאד קאםט זיכער אפ װ״ניקםטנם א האאבן מיאיאן, איז נישט ז״ער באקװעם; םיהאט נישט קײן זינען אזוי-ארום צו דערנײן דעם םוד פון רער זאך, פאראן אן אנדערער ײענ. האב איר נעבאעטערט דאם טעאעםאן- בוך און אויםנעםונען דעם נאמען פון אײננטימער און זײן אדרעפ אים אננעשריבז; און עם.איז מיר בא׳שערט נעװע, צו באײונדערן אין זײן ה״ם די דערטאנטע קאאעקציע, װאס זי האט צו זיך נישט אירם נאײכן א־ן דער נארער װעאט. מײן מזא האט מיר אזוי נע־ שפיאט, אז איך זאא נעװען טאכן די אנטדעקוננ טיט עטאעכע טענ שפעטער, ײאאט טיר נישט טענאעך נעװען צו זען טער די זאמאוננ אין פאריז. װ״א בעת איך שרײב דעם דאזיקן ארטיקא, נעפינט זיך די קאאעקציע םאאאטאן אין אאנדאן, וװ הער שכנא טאריס םאאאטאן באזיצט אויך א נאאעריע, אנדערע נעשעפטן און האט דארט אויך * װוינוננ. הנם ער איז נאך נאר א ױננער מענטש, קוים אין די פערצי־ קער. האט שוין הי םאאאטאן בארײזט די נאנצע ײעאט און רעדט אויסנעצײכנט פראנצויזיש, דייטש, עננאיש, איטאאיעניש, ׳עפאניש, ײדיש• און העברעיש. װי דערשטוינט בין איך נעװארז, אז דער קא־ י׳עקציאנער םאאאטאל אז אטתער טיפ פון אז ענגאישז דזשענםאטעז. אנב. אל דער שטײפקײט פונם בריטישן לארד װארםט אריין אין זײז פראנצויזיש ר״ן־העברעישע אויסדריקז טיט אן אשכנזישן אקצענט. פון א אעננערן שטועם האב איך זיך דערײוםט. אז הער סא־ יאטאן שטאטט פון טזרח-אײראפע. אז ער איז א רבס אן א״ניקא װי אזוי אעבט אזא ײיכטיקע פערזענאעכקײט אין פאריז אאננע יארן און נעטט נישט ק״ז שום אנטייא אין יידישן נעזעא־ שאפטאעכן אעבן, — איז פאר טיר אין ערשטן אויננבאיק נעײעז א פשוטע רעטעניש. ובפרט, אז דו זעםט פאר זיך א ײדן, ײאם טער ײי אויסעראעך, איז ער נישט אםיטיאײ־ט באלד םון אונזער ערשטן נעשפרעך איז טיר קאאר נעװארן. אז דער קאאעקציאנער םאאאטאז איז א הײסער ײד זײן איבע צו קונםט און די בר״טע אײראפעישע קואטור. װאס ער באזיצט, האאטן אביםא דערײײטערט םוז דעם פאאיטיש־ נעזעאשאפטאעכז אעבן דעם זײער אקטיײן הי סאאאטאז דאד פאאנט ער נאר טי_ט דער נרעםטער אויפטערקזאטקײמ אאיו װאם סיטוט זיך אינם ײדישן אעבז הער םאאאטאז האט אננעזאטאט ר• זעאטנםטע אוצרות פוז ײדישער קונםט נישט אשם טםחר ער. דער קונסט־הענדאער. האט דערין נישט נעזען קײן נעשעפט די שײנע פרוכתן, מנורות. טזוזות. חײכה־אאטפז. רשמים־ביקסאעד אוז טאסן אנדערע חפצים, װאס ער באזיצט פון אאע צייטן, אין כאעראײ םטיאן, יעדער סארט מע־